Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Epische Cyclus

Bron: theoi.com

Hesiod, Homeric Hymns, Epic Cycle, Homerica. Translated by Evelyn-White, H G. Loeb Classical Library Volume 57. London: William Heinemann, 1914. Vertaald naar het Nederlands door Maarten Hendriksz.

1. De oorlog van de Titanen

1;1 Hecatoncheires en Cyclopen

Photius, Samenvatting van de Chretomathy van Proclus:
De Epische Cyclus begint met de mythologische vereniging van Hemel en Aarde, waardoor drie honderdarmige zoons en drie Cyclopen geboren worden.

1; 2 Uranus

Anecdota Oxon. (Cramer) I. 75:
Volgens de schrijver van ‘Oorlog der Titanen’ was Hemel de zoon van Aether.

1; 3 Aegaeon

Scholiast over Apollonius van Rhodos, Argonauten I, 1165:
Eumelus zegt dat Aegaeon de zoon van Aarde en Zee was, zijn huis in de zee had, en een bondgenoot van de Titanen was.

1; 4

Athenaeus, VII, 277 D:
De schrijver van ‘Oorlog der Titanen’, of dit nu Eumelus of Corinthus of Arctinus was, schrijft het volgende in zijn tweede boek: ‘Op het schild waren domme vissen te zien, met gouden gezichten, zwemmend en spartelend door het hemelse water.’

1; 5 Zeus

Athenaeus, I, 22 C:
Eumelus introduceert ergens een dansende Zeus, want hij schrijft: ‘midden tussen hen in danste de Vader van mensen en goden.’

1; 6 Cronus en Philyra

Scholiast over Apollonius van Rhodos, Argonauten, I, 554:
De auteur van de ‘Oorlog der Giganten’ zegt dat Cronus de gedaante van een paard aannam en sliep met Philyra, de dochter van Oceanus. Hierdoor werd Chiron als Centaur geboren. Zijn vrouw was Chariclo.

1; 7 Heracles

Athenaeus, XI, 470 B:
Theolytus schrijft dat hij (Heracles) in een ketel over zee zeilde. Maar de eerste die dit verhaal vertelde was de auteur van de ‘Oorlog der Titanen’.

1; 8 Hesperiden

Philodemus, over vroomheid:
De auteur van ‘Oorlog der Titanen’ schrijft dat de appels (van de Hesperiden) bewaakt werden.

2. Het verhaal van Oedipus

2; 1

C.I.G. Ital. En Sic. 1292, II, 11:
… het verhaal van Oedipus’ door Cinaethon in zesduizend en zeshonderd verzen.

2; 2

Oedipus en Eurygania
Pausanias, IX, 5.10: Afgaande op Homerus geloof ik niet dat Oedipus kinderen had bij Iocasta. Zijn kinderen werden gebaard door Eurygania zoals de schrijver van de Epische Cyclus duidelijk toont in zijn ‘Het verhaal van Oedipus’.

2; 3 De Sphinx

Scholiast over Euripides, Phoenicische Vrouwen, 1750
De auteur van ‘Het verhaal van Orestes’ zegt over de Sphinx: ‘Maar bovendien doodde zij de nobele Haemon, de dierbare zoon van Creon, de knapste en liefste der jongens.’

3. Het verhaal van Thebe

3; 1

Wedstrijd Homerus en Hesiodus
Homerus reisde in het rond terwijl hij zijn epos citeerde, eerst ‘Het verhaal van Thebe’, in zevenduizend verzen, dat begint met: ‘Zing, godinnen, van het uitgedroogde Argos, waar heren …’

3; 2 Oedipus en Polynices

Athenaeus, XI, 465 E:
Toen zette de hemelgeboren held, blondharige Polynices, eerst een rijkversierde zilveren tafel naast Oedipus neer die eens aan de goddelijk wijze Cadmus had toebehoord. Vervolgens vulde hij een mooie gouden beker met zoete wijn. Maar toen Oedipus deze schatten van zijn vader zag, werd hij bevangen door een grote ellende, en uitte daar direct bittere vervloekingen in het bijzijn van zijn beide zoons. En de wrekende Erinyen van de goden hoorden hem toen hij bad dat zij nooit de goederen van hun vader in liefdevolle broederschap zouden delen, maar dat oorlog en strijd altijd hun deel zou zijn.

3; 3 Oedipus en Polynices

Laurentius Scholiast over Sophocles, O.C. 1375:
En toen Oedipus het lendestuk opmerkte wierp hij het op de grond en zei: ‘Oh! Oh! Mijn zoons hebben mij dit voorwerp van spot gestuurd…’ Zo bad hij tot Zeus de koning en de anderen onsterfelijken dat elk mocht sneuvelen door de hand van zijn broer en naar het huis van Hades mochten gaan.

3; 4 Adrastus en Areion

Pausanias, VIII. 25.8:
Adrastus vluchtte uit Thebe ‘droeg armoedige kleding, en nam de zwartharige Areion met zich mee.’

3; 5 Adrastus

Pindar, Ol. VI. 15 (die volgens Asclepiades de passage aan “Het verhaal van Thebe’ ontleende.):
Maar toen de zeven doden hun laatste riten in ontvangst hadden genomen, jammerde de zoon van Talaüs en sprak onder hen aldus: ‘Wee mij, want ik mis het heldere inzicht van mijn gastheer, een goede ziener en speerwerper.’

3; 6 Oeneus en Periboea

Apollodorus, I, 74:
Oeneus trouwde met Periboea, de dochter van Hipponoüs. De auteur van ‘Het verhaal van Thebe’ zegt dat toen Olenus werd bestormd, Oeneus haar als prijs kreeg.

3; 7 Parthenopaeüs

Pausanias, IX, 18.6:
Vlakbij de bron is het graf van Asphodicus, Deze Asphodicus doodde Parthenopaeüs, de zoon van Talaüs in de strijd tegen de Argivers, zoals de Thebanen zeggen. Hoewel dat deel van ‘Het verhaal van Thebe’ dat gaat over de dood van Parthenopaeüs zegt dat het Periclymenus was die hem doodde.

4. De Epigonen

4; 1

Wedstrijd Homerus en Hesiodus:
Vervolgens componeerde Homerus de ‘Epigonen’ in zevenhonderd verzen, beginnend met, ‘En nu, Muzen, laat ons beginnen te zingen over de jongere mannen.’

4; 2 Teumessiaanse Vos

Photius, Woordenboek:
Teumessos. Degenen die schreven over de Thebaanse gebeurtenissen hebben een volledig verslag gegeven van de Teumessiaanse vos. Zij vertellen dat het schepsel door de goden werd gestuurd om de afstammelingen van Cadmus te straffen, en dat de Thebanen daarom diegenen uit het huis van Cadmus uitsloten voor het koningschap. Maar ze zeggen dat een zekere Cephalus, de zoon van Deïon, een Athener, die een hond bezat waar geen beest aan kon ontsnappen, per ongeluk zijn vrouw Procris had gedood, en door de Cadmeeërs van deze moord werd gezuiverd, met zijn hond op deze vos joeg, en toen zij die inhaalden beiden in de buurt van Teumessos in steen werden veranderd. Deze schrijvers hebben dit verhaal uit de Epische Cyclus.

4; 3 Manto

Scholiast over Apollonius van Rhodos, Argonauten, I. 308:
De auteurs van ‘Het verhaal van Thebe’ zeggen dat Manto, de dochter van Tiresias, door de Epigonen naar Delphi werd gestuurd als eerste oogst van hun buit, en dat zij in overeenstemming met een orakel van Apollo ging en Rhacius ontmoete, de zoon van Lebes, in Mycene geboren. Ze trouwde met deze man – want het orakel bevatte ook de opdracht dat zij moest trouwen met degene die ze zou ontmoeten – en ging naar Colophon, waar veel verwoest was en huilde over de vernietiging van haar land.

5. De Cypria

5; 1 Overzicht

Proclus, Chrestomathia, I:
Dit wordt voortgezet in het epos dat de ‘Cypria’ wordt genoemd en uit elf boeken bestaat. De inhoud daarvan gaat als volgt. Samen met Thetis beraamt Zeus de Trojaanse Oorlog. De godin van de Twist arriveert wanneer de goden aan feesten zijn op het huwelijk van Peleus en begint een ruzie met Hera, Athena en Aphrodite over wie van hen de mooiste is. In opdracht van Zeus worden de drie naar Alexander geleid op de berg Ida om hem te laten beslissen, en Alexander, verlokt door zijn beloofde huwelijk met Helena, beslist in het voordeel van Aphrodite. Dan bouwt Alexander op advies van Aphrodite zijn schepen, en Helenus voorspelt hem de toekomst, en Aphrodite geeft Aeneas opdracht om met hem mee te zeilen, terwijl Cassandra voorspellingen doet wat er daarna allemaal zal gebeuren. Alexander landt vervolgens in Lacedaemon en wordt daar vermaakt door de zoons van Tyndareus, en later door Menelaüs in Sparta, waar hij tijdens een feest geschenken aan Helena geeft. Hierna geeft Menelaüs, terwijl hij zelf naar Kreta vertrekt, Helena opdracht om de gasten in alles te voorzien van wat zij nodig hebben tot zij vertrekken. Ondertussen brengt Aphrodite Helena en Alexander nader tot elkaar, en zij, na hun vereniging, nemen grote rijkdommen aan boord en zeilen ’s nachts weg. Hera laat een storm tegen hen opstaan waardoor zij naar Sidon worden gedreven, waar Alexander de stad inneemt. Daarvandaan zeilt hij naar Troje waar hij met Helena trouwt.

In de tussentijd worden Castor en Polydeuces, terwijl ze de runderen van Idas en Lynceus stelen, op heterdaad betrapt, en wordt Castor gedood door Idas, en Lynceus en Idas door Polydeuces. Zeus gaf hen om de andere dag onsterfelijkheid. Iris informeert vervolgens Menelaüs wat er in zijn huis is gebeurd. Menelaüs keert terug en beraamt met zijn broer een expeditie tegen Troje, en gaat dan naar Nestor. Nestor verteld hem uitgebreid hoe Epopeus volledig vernietigd werd nadat hij de dochter van Lycus had verleid, en de geschiedenis van Oedipus, de waanzin van Heracles, en het verhaal van Theseus en Ariadne. Vervolgens reizen ze door heel Hellas en verzamelen de aanvoerders, spoorden Odysseus op toen deze deed of hij gek was, niet wensend aan de expeditie deel te nemen, door op advies van Palamedes zijn zoon Telemachus te grijpen om te straffen. Alle aanvoerders kwamen bijeen in Aulis en offerden. Het incident met de slang en de mussen vond voor hen plaats, en Calchas voorspelt wat er gaat gebeuren. Hierna varen zij uit, en bereiken Teuthranië en vernietigen het, het voor Troje innemend. Telephus snelt te hulp en doodt Thersander, de zoon van Polynices, en wordt zelf verwond door Achilles. Als zij op weg gaan naar Mysië komt er een storm opzetten waardoor ze uiteen worden geslagen, en komt Achilles eerst in Scyrus aan waar hij met Deïdamia trouwt, de dochter van Lycomedes, en dan Telephus geneest, die door een orakel was opgedragen om naar Argos te gaan, zodat hij hun gids kon zijn tijdens de reis naar Troje. Als de expeditie voor de tweede keer verzamelt in Aulis, schiet Agamemnon, tijdens de jacht, een hert en pocht dat hij zelfs Artemis overtreft. Hier is de godin zo kwaad over dat zij stormwinden stuurt waardoor zijn verhinderd worden om uit te zeilen. Calchas vertelt hen dan over de woede van de godin en beveelt ze om Iphigenia aan Artemis te offeren. Hier proberen ze aan te voldoen, door een boodschapper naar Iphigenia te sturen die vertelt dat ze gaat trouwen met Achilles. Artemis voert haar echter weg en brengt het meisje naar Taurië, haar onsterfelijke makend, en legt een hert in plaats van het meisje op het altaar.

Vervolgens varen ze tot aan Tenedos. En terwijl ze aan het feesten zijn, wordt Philoctetes door een slang gebeten en op Lemnos achtergelaten vanwege de stank van zijn wond. Hier krijgt Achilles ook ruzie met Agamemnon omdat hij laat is uitgenodigd. Dan proberen de Grieken te landen bij Troje, maar de Trojanen voorkomen dat, en Protesilaüs wordt gedood door Hector. Achilles doodt dan Cycnus, de zoon van Poseidon, en drijft de Trojanen terug. De Grieken verzamelen hun doden en sturen gezanten naar de Trojanen die de teruggave van Helena en de rijkdommen eisen. Als de Trojanen weigeren, vallen zij eerst de stad aan, en zwerven dan uit door het gebied en verwoesten het land en de steden in de omgeving. Hierna, omdat Achilles er naar verlangt Helena te zien, beramen Aphrodite en Thetis een ontmoeting tussen die twee. De Achaeërs die ernaar verlangen om naar huis terug te keren, worden tegengehouden door Achilles, die later de kudde van Aeneas wegdrijft, en Lyrnessus, Pedasus en veel van de naburige steden verwoest, en Troïlus doodt. Patroclus voert Lycaon weg naar Lemnos waar hij hem als slaaf verkoopt, en uit de buit ontvangt Achilles Briseïs als prijs, en Agamemnon Chryseïs. Dan volgt de dood van Palamedes, volgens plan van Zeus om de Trojanen verlichting te gunnen door Achilles los te weken uit het Griekse verbond, en een verzameling Trojaanse bondgenoten.

5; 2

Tzetzes, Chil, XIII. 638:
Stasinus componeerde de Cypria dat voor het grootste gedeelte het werk van Homerus was en door hem, samen met geld, als bruidsschat aan Stasinus werd gegeven.

5; 3 Het plan van Zeus

Scholiast over Homerus, II. I. 5:
Er was een tijd dat talloze stammen van mensen, hoewel wijd verspreid, het oppervlak van de machtige rondborstige aarde bevolkten. Zeus zag dit en had medelijden in zijn wijze hart en besloot om de ieder verzorgende aarde van de mensen te verlossen door de grote Trojaanse Oorlog uit te lokken, zodat de vele doden de last van de wereld zouden verlichten. En zo werden de helden gedood in Troje, en ging het plan van Zeus in vervulling.

5; 4 Thetis en Zeus

Volumina Herculan, II. VIII. 105:
De auteur van de ‘Cypria’ zegt dat Thetis, om Hera te behagen, vermeed om samen te liggen met Zeus, waarop deze woedend werd en zwoer dat zij de vrouw van een sterveling zou worden.

5; 5 Peleus en Thetis

Scholiast over Homerus, Ilias, XVII. 140:
Voor het huwelijk van Peleus en Thetis kwamen de goden bijeen op de Pelion voor het feest en gaven Peleus geschenken. Chiron gaf hem een dikke essenhouten staf die hij tot speer had bewerkt, en Athena, zo wordt verteld, polijstte die, terwijl Hephaistus er een punt aanzette. Dit verhaal wordt verteld door de auteur van de ‘Cypria’.

5; 6 Aphrodite

Athenaeus, XV. 682 D. F:
De auteur van de ‘Cypria’, of dit nu Hegesias of Stasinus is, noemt bloemen die gebruikt worden voor slingers. De dichter, wie hij ook was, schrijft het volgende in zijn boek: Ze tooide zich met kledingstukken die de Gratiën en Uren voor haar hadden gemaakt en versierd met lentebloemen – bloemen waarmee de Seizoenen zich tooien – krokussen, hyacinten en bloeiende viooltjes en de prachtig bloeiende roos, zo zoet en lekker, met hemelse knoppen, de bloemen van de narcis en de lelie. In dergelijke geurige kleding ging Aphrodite in alle seizoenen gekleed. (hiaat) Dan weefden de lach liefhebbende Aphrodite en haar dienaressen zoet ruikende kronen van bloemen van de aarde en zetten die op hun hoofden – die mooi gekapte godin, de Nimfen en Gratiën, en ook gouden Aphrodite, terwijl zij lief zongen op de berg Ida met zijn vele bronnen.

5; 7 De Dioscuren

Clement van Alexandrië, Protept II. 30. 5:
Castor was sterfelijk, en het lot had hem voorbestemd om te sterven. Maar Polydeuces, telg van Ares, was onsterfelijk.

5; 8 Zeus en Nemesis

Athenaeus, VIII. 334. B:
En na hem baarde ze een derde kind, Helena, een wonder voor de mensen. De mooigekapte Nemesis baarde haar nadat zij gewelddadig verkracht was door Zeus de koning der goden. Want Nemesis probeerde aan hem te ontsnappen en hield er niet van om met haar vader Zeus, de zoon van Cronus, samen te liggen. Want schaamte en verontwaardiging griefde haar hart. Daarom vluchtte zij voor hem over het land en het oogstloze donkere water. Maar Zeus achtervolgde haar terwijl zijn hart haar begeerde. Nu eens nam zij de vorm van een vis aan en spoedde zich door de golven van de luid brullende zee, de oceaan en de verste uithoeken van de aarde, dan ijlde ze weer boven het geploegde land, telkens veranderend in angstige wezens die het land koestert, opdat ze aan hem kon ontsnappen.

5; 9 Zoons van Helena

Scholiast over Euripides, Andromache 898:
De schrijver van de Cyprische geschiedenissen zegt dat Helena’s derde kind Pleisthenes was en dat zij hem met zich meenam naar Cyprus, en het kind dat zij aan Alexander baarde was Aganus.

5; 10 Paris en Helena

Herodotus, II. 117:
Want er wordt in de ‘Cypria’ gezegd dat Alexander in drie dagen met Helena uit Sparta naar Troje kwam, genietend van een gunstige wind en een kalme zee.

5; 11 Theseus en Helena

Scholiast over Homerus, Ilias. III. 242:
Want Helena was eerder ontvoerd door Theseus, en ten gevolge hiervan werd Aphidnae, een stad in Attica, verwoest en werd Castor in de rechterdij gewond door Aphidnus die toen koning was. Toen versloegen de Dioscuren, omdat zij Theseus niet konden vinden, Athene. Het verhaal staat in de Cyclische geschriften.

Plutarch, Thes. 32:
Hereas vertelt dat Alycus vlakbij Aphidnae werd gedood door Theseus, en citeert de volgende verzen als bewijs hiervoor: ‘In het weidse Aphidnae doodde Theseus hem lang geleden in de strijd vanwege de mooigekapte Helena.

5; 12 Lynceus en Dioscuren

Scholiast over Pindar, Neme, X. 114:
Onmiddellijk ging Lynceus, vertrouwend op zijn snelle voeten, naar de Taygetus. Hij beklom de hoogste piek en keek uit over het hele eiland van Pelops, zoon van Tantalus. En als snel zag de roemrijke held met zijn priemende ogen paarden temmende Castor en atleet Polydeuces die zich beiden verborgen hielden in een holle eik. Philodemus, Over Vroomheid: (Stasinus?) schrijft dat Castor werd gedood met een speer die werd geworpen door Idas, de zoon van Aphareus.

5; 13

Athenaeus, 35 C:
Menelaüs, wist dat goden wijn het beste medicijn voor mensen vonden om hun zorgen te vergeten.

5; 14 Dochters Agamemnon

Laurentius Scholiast over Sophocles, Electra, 157:
Ofwel volgt hij Homerus die over de drie dochters van Agamemnon spreekt, of – net als de schrijver van de ‘Cypria’- hij laat het er vier zijn, en onderscheidt Iphigenia en Iphianassa.

5; 15 Agamemnon

Wedstrijd tussen Homerus en Hesiodus:
En zo feesten zij de hele dag door, zonder iets van thuis mee te nemen. Want Agamemnon, koning der mannen, stelde alles ter beschikking.

5; 16 Achilles

Louvre Papyrus:
Ik had nooit gedacht om het moedige hart van Achilles zo woedend te zien, want ik hield zeer veel van hem.

5; 17 Protesilaüs en Polydora

Pausanias, IV. 2. 7:
De dichter van de ‘Cypria’ zegt dat de vrouw van Protesilaüs – die, toen de Hellenen de Trojaanse kust bereikten, als eerste durfde te landen – Polydora werd genoemd, die de dochter van Meleager was, de zoon van Oeneus.

5; 18 Chryseïs

Eustathius, 119. 4.:
Sommigen vertellen dat Chryseïs uit het Hypoplaciaanse Thebe werd meegenomen, en dat ze daar niet als vluchteling heen was gegaan noch om aan Artemis te offeren, zoals de auteur van de ‘Cypria’ stelt, maar eenvoudigweg een medestadsgenoot was van Andromache.

5; 19 Palamedes

Pausanias, X. 31. 2.:
Ik weet, want ik heb het gelezen in de epische ‘Cypria’, dat Palamedes verdronk toen hij ging vissen, en dat het Diomedes en Odysseus waren die zijn dood veroorzaakten.

5; 20 Zeus

Plato, Euthyphron, 12 A:
Dat het Zeus was die dit heeft gedaan, en al deze zaken liet gebeuren, wil je niet graag vertellen. Want waar angst heerst, heerst ook schaamte.

5; 21 Gorgonen

Herodius, Over een bijzondere voordracht:
Bij hem werd ze zwanger en baarde de Gorgonen, angstwekkende monsters die leefden in Sarpedon, een rotsachtig eiland in de kolkende oceaan.

5; 22

Clement van Alexandrië, Stromateis VII. 2. 19:
Stasinus zegt nogmaals: Het is een simpele man die de vader dood en de kinderen laat leven.

6. De Aethiopis

6; 1 Overzicht

Proclus, Chrestomathia, II:
De ‘Cypria’, zoals beschreven in het vorige boek, heeft zijn vervolg in de Ilias van Homerus, dat op zijn beurt weer wordt vervolgd met vijf boeken van de Aethiopis, het werk van Arctinus van Miletus. De inhoud luidt als volgt. De Amazone Penthesilea, de dochter van Ares en in Thracië geboren, komt de Trojanen te hulp, en wordt na veel vertoon van dapperheid, gedood door Achilles en door de Trojanen begraven. Achilles doodt dan Thersites omdat deze hem beschuldigd en beschimpt voor zijn vermeende liefde voor Penthesilea. Als gevolg hiervan ontstaat er een ruzie onder de Achaeërs over de dood van Thersites, en Achilles zeilt naar Lesbos en wordt na offers aan Apollo, Artemis en Leto, door Odysseus gezuiverd voor het bloedvergieten. Dan komt Memnon, de zoon van Eos, die een harnas draagt dat door Hephaistus is vervaardigd, de Trojanen te hulp, en Thetis vertelt haar zoon over Memnon. Er vindt een slag plaats waarin Antilochus wordt gedood door Memnon en Memnon door Achilles. Vervolgens vraagt Eos bij Zeus om onsterfelijkheid die deze aan haar zoon schenkt. Maar Achilles jaagt op de Trojanen, en, nadat hij zich in de stad waagt, wordt gedood door Paris en Apollo. Er volgt dan een hevige strijd om het lichaam, Ajax pakt dit op en draagt het naar de schepen, terwijl Odysseus de Trojanen erachter verdrijft. De Achaeërs begraven dan Antilochus en baren het lichaam van Achilles op, terwijl Thetis, die met de Muzen en haar zusters arriveert, om haar zoon rouwt, die ze later van de brandstapel weggrist en naar het Witte Eiland brengt. Hierna bouwen de Achaeërs een stenen hoop en houden ter ere van hem Spelen. Tenslotte ontstaat er een geschil tussen Odysseus en Ajax over de wapens van Achilles.

6; 2 Penthesilea

Scholiast over Homerus, Ilias. XXIV. 804:
Sommigen lezen: Zo voerden zij de begrafenis van Hector uit. Toen kwam de Amazone, de dochter van de grootbezielde Ares, de doder van mannen.

6; 3 Ajax

Scholiast over Pindar, Isth. III. 53:
De auteur van de Aethiopis zegt dat Ajax zichzelf doodde bij de dageraad.

7. De kleine Ilias

7; 1 Overzicht

Proclus, Chrestomathia, II:
Daarop volgt de ‘Kleine Ilias in vier boeken van Lesches uit Mitylene. Het verhaal gaat als volgt. Het toewijzen van de wapens vindt plaats, en, door een kunstgreep van Athena, krijgt Odysseus die. Ajax wordt daarop waanzinnig en vernietigd de kudde van de Achaeërs en dood zichzelf. Vervolgens legt Odysseus een hinderlaag en grijpt Helenus, die profeteert hoe Troje genomen kan worden, en Diomedes haalt dienovereenkomstig Philoctetes op van Lemnos. Philoctetes wordt door Machaon genezen, en strijd in een tweekamp met Alexander en dood hem. Het dode lichaam wordt door Menelaüs verminkt, maar de Trojanen halen het terug en begraven het. Hierna trouwt Deïphobus met Helena, haalt Odysseus Neoptolemus van Scyrus en geeft hem de wapens van zijn vader, en de geest van Achilles lijkt in hem te herleven. Eurypylus, de zoon van Telephus, arriveert om de Trojanen te helpen, toont zijn bekwaamheid en wordt door Neoptolemus gedood. De Trojanen worden nu van dichtbij belegerd, en Epeius, op instructie van Athena, bouwt het houten paard. Odysseus vermomt zich en gaat als spion naar Troje, en als hij daar door Helena wordt herkend, smeed hij samen met haar plannen om de stad in te nemen. Na het doden van bepaalde Trojanen, keert hij terug naar de schepen. Vervolgens rooft hij het Palladium met hulp van Diomedes uit Troje. Vervolgens, nadat hun beste mannen in het houten paard hebben plaatsgenomen en hun hutten hebben verbrand, zeilt het grootste deel van de Grieken naar Tenedos. De Trojanen, in de veronderstelling dat hun problemen over zijn, halen een deel van hun stadsmuur neer en slepen het houten paard binnen hun stad en vieren feest alsof ze de Grieken hebben verslagen.

7; 2 Fragment 2

Pseudo Herodotus, Het leven van Homerus:
Ik zing over Ilium en Dardanië, het land van de mooie paarden, waar de Danaërs, aanhangers van Ares, lijden onder vele zaken,

7; 3 Ajax en Odysseus

Scholiast over Aristophanes, Soldaten 1056 en Aristophanes Ib:
Het verhaal gaat als volgt: Ajax en Odysseus waren aan het ruziën over hun wapenfeiten, zegt de auteur van de Kleine Ilias, en Nestor adviseert de Grieken om enkele mannen naar de voet van de muren te sturen om te luisteren wat er over de moed van bovengenoemde helden wordt gezegd. Deze luisterposten horen bepaalde meisjes ruziën. Eén van hen zegt dat Ajax veruit een beter mens is dan Odysseus en gaat als volgt verder: ‘Want Ajax nam de held, de zoon van Peleus, op en droeg hem uit de strijd, wat deze geweldige Odysseus niet wilde doen.’ Hierop antwoordde de andere met Athena’s vindingrijkheid: ‘Waarom, wat betekent dit wat je zegt? Iets ongegronds en onwaar! Zelfs een vrouw kan een vracht dragen als een man dat op haar schouders heeft gelegd, maar ze kan niet vechten. Want ze zou van angst falen als ze moest vechten.’

7; 4 Ajax

Eustathius, 285. 34:
De schrijver van de Kleine Ilias zegt dat Ajax niet op de gebruikelijke wijze werd begraven, maar eenvoudig in een kist werd begraven, vanwege de woede van de koning.

7; 5 Telephus en Achilles

Eustathius over Homerus, Ilias, 326:
De auteur van de Kleine Ilias zegt dat Achilles nadat hij zee koos vanuit het land van Telephus daar naar het land kwam: ‘De storm dreef Achilles, de zoon van Peleus, naar Scyrus, en hij kwam dezelfde nacht aan in een ongemakkelijke haven.

7; 6 Fragment 6

Scholiast over Pindar, Nemesis, VI. 85:
Rond de speer zat een ring van stralend goud, en aan beide zijden was een punt aangebracht.

7; 7 Laomedon en Ganymedes

Scholiast over Euripides, Troaden, 822:
‘…de wijnstok die de zoon van Cronus hem gaf als vergoeding voor zijn zoon. Die bloeide rijk met zachte bladeren van goud en druiventrossen. Hephaistus maakte die en gaf hem aan zijn vader Zeus. En deze schonk hem aan Laomedon als vergoeding voor Ganymedes.

7; 8 Eurypylus en Machaon

Pausanias, III. 26. 9:
De schrijver van het epos de Kleine Ilias zegt dat Machaon werd gedood door Eurypylus, de zoon van Telephus.

7; 9 Odysseus

Homerus, Odysseus IV. 247 en Scholiast:
Hij vermomde zich, en veranderde in een ander persoon, een bedelaar, als iemand die niet bij de schepen van de Achaeërs was geweest. De Cyclische dichter gebruikt ‘bedelaar’ als een zelfstandig naamwoord, en dat betekent dat toen Odysseus zijn kleding had veranderd en in lompen gehuld ging, dat er niemand zo goed in het luieren bij de schepen was als Odysseus.

7; 10 Fragment 10

Plutarch, Moralia, p. 153 f:
En Homerus draagt het volgende vers voor zoals Lesches dat weergeeft: ‘Muzen, vertel me over de dingen die hiervoor nog nooit gebeurd zijn en hierna ook niet meer zullen plaatsvinden.’ En Hesiodus antwoordt: ‘Maar wanneer paarden met klepperende hoeven strijdwagens vernietigen, ijveren zij naar de zege bij het graf van Zeus.’ En er wordt gezegd, omdat dit antwoord bijzonder werd bewonderd, dat Hesiodus de drievoet won (tijdens de begrafenisspelen van Amphidamas).

7; 11 Sinon

Scholiast over Lycophron, 344:
Sinon ontstak, zoals met hem was afgesproken, in het geheim een lichtsignaal voor de Grieken. Zo schrijft Lesches: ‘Het was middernacht, en de heldere maan kwam op.’

7; 12 Strijders

Pausanias, X. 25. 5:
Meges wordt gewond aan de arm afgebeeld (op de schilderijen van Polygnotus in Delphi) precies zoals Lesches, de zoon van Aeschylinus van Pyrrha beschrijft in zijn Val van Troje waarin verteld wordt dat hij door Admetus, de zoon van Augeas, in de nachtelijke strijd met Trojanen verwond wordt. Ook Lycomedes is te zien met een wond aan de pols, en Lesches zegt dat hij zo verwond werd door Agenor.
Pausanias, X. 26. 4:
Lesches noemt ook Astynoüs, en daar is hij, gevallen op een knie, terwijl Neoptolemus met zijn zwaard toeslaat.
Pausanias, X. 26. 8:
Dezelfde schrijver zegt dat Helicaon in de nachtelijke strijd gewond werd, maar door Odysseus werd herkend en door hem levend uit de strijd werd gebracht.
Pausanias, X. 27. 1:
Van hen (de dode lichamen op de schilderijen) zegt Lesches dat Eion was gedood door Neoptolemus, en Admetus door Philoctetes. Hij zegt ook dat Priamus niet in de tempel van Zeus wed gedood, maar bij het altaar werd weggesleept en door Neoptolemus met zijn blote handen werd gedood bij de deur van het huis. Lesches zegt dat Axion de zoon van Priamus was en gedood werd door Eurypylus, de zoon van Evaemon. Agenor, volgende dezelfde dichter, werd afgeslacht door Neoptolemus.

7; 13 Menelaüs, Helena en Aethra

Aristophanes, Lysistrata 155 en Scholiast:
Uiteindelijk wierp Menelaüs, toen hij een glimp opving van de blote borsten van Helena, zijn zwaard weg, denk ik. Lesches uit Pyrrha vertelt hetzelfde verhaal in zijn Kleine Ilias.
Pausanias, X. 25.8:
Met betrekking tot Aethra verteld Lesches dat toen Troje werd ingenomen zij uit de stad werd gevoerd en naar het Griekse kamp werd gebracht, waar zij werd herkend door de zoons van Theseus, en dat Demophon haar aan Agamemnon vroeg. Agamemnon gunde hem deze eer, maar wilde dit niet doen voordat Helena had ingestemd. En toen hij een heraut stuurde, stemde Helena met dit verzoek in.

7; 14 Neoptolemus en Astyanax

Scholiast over Lycophron. Alexander, 1268:
Toen leidde de stralende zoon van moedige Achilles de vrouw van Hector naar de holle schepen. Maar haar zoon griste hij weg van de boezem van de mooigekapte min, greep hem bij zijn voet, en smeet hem van een toren. Zo viel hij naar een bloederige dood en kwam een hard lot neer op Astyanax. En Neoptolemus koos Andromache, Hector’s kuise vrouw, uit en alle aanvoerders van de Achaeërs gaven haar aan hem om te bezitten als welverdiende prijs. En hij nam Aeneas, de beroemde zoon van de paarden temmende Anchises, aan boord van zijn zeevarende schepen, een prijs die alle Danaërs overtrof.

8. De val van Troje

8; 1 Overzicht

Proclus, Chrestomathia, II:
De volgende twee boeken gaan over de Val van Troje, door Arctinus van Miletus met het volgende verhaal. De Trojanen waren zeer achterdochtig vanwege het houten paard en stonden er omheen terwijl ze bespraken wat ze moesten doen. Sommigen vonden dat ze het van de rotsen moesten smijten, anderen wilden het in de brand steken, terwijl weer anderen vonden dat ze het aan Athena moesten wijden. Uiteindelijk won dit derde advies. Daarna werden zij opgewekt en vierden feest terwijl zij dachten de oorlog afgelopen was. Maar precies op dat moment verschenen er twee slangen doodden Laocoön en één van zijn twee zoons, een voorteken dat de aanhangers van Aeneas alarmeerde om zich terug te trekken op de Ida. Sinon stak toen het lichtbaken aan voor de Grieken, die eerder in vermomming de stad was binnengekomen. Toen zeilden de Grieken weg van Tenedos, en de mannen in het houten paard kwamen naar buiten en vielen hun vijanden aan, velen dodend toen zij de stad bestormden. Neoptolemus doodt Priamus die naar het altaar van Zeus was gevlucht. Menelaüs vindt Helena en brengt haar naar de schepen, nadat hij Deïphobus heeft gedood. En Ajax, de zoon van Oileus, terwijl hij Cassandra met geweld probeert weg te slepen, rukt samen met haar het beeld van Athena omver. Hier zijn de Grieken zo woedend over dat zij besluiten om Ajax te stenigen, die ternauwernood kan ontsnappen door zich als smekeling aan het altaar van Athena vast te klampen. De Grieken, nadat zij de stad in brand hebben gestoken, offeren Polyxena bij het graf van Achilles. Odysseus doodt Astyanax. Neoptolemus neemt Andromache als buit, en de resterende buit wordt verdeeld. Demophon en Acamas vinden Aethra en nemen haar met zich mee. Uiteindelijk zeilen de Grieken weg en Athena beraamt een plan om hen te vernietigen op volle zee.

8; 2 Dardanus en het Palladium

Dionysus Halicarnus, Romeinse oudheid, I. 68:
Volgens Arctinus werd het Palladium door Zeus aan Dardanus gegeven, en verbleef in Troje totdat de stad werd ingenomen. Het was op een geheime plek verborgen, en er werd een nauwkeurige kopie van gemaakt die iedereen kon zien, zodat iedereen die kwade plannen had er door misleid zou worden. Deze kopie namen de Grieken mee als resultaat van hun plannen.

8; 3 Astyanax

Scholiast over Euripides, Andromache 10:
De cyclische dichter die de Val van Troje componeerde zegt dat Astyanax ook van de stadsmuur werd gegooid.

8; 4 Acamas en Demophon

Scholiast over Euripides, Troaden 31:
Want de aanhangers van Acamas en Demophon namen geen deel, naar men zegt, van de buit, maar alleen Aethra, ter wille van wie zij inderdaad naar Troje kwamen met Menestheus die hen aanvoerde. Lysimachus zegt echter dat de auteur van de Val van Troje het volgende schrijft: Heer Agamemnon gaf geschenken aan de zoon van Theseus en de moedige Menestheus, hoeder van het leger.

8; 5 Machaon en Podalirius

Eustathius over de Ilias, XIII. 515:
Sommigen zeggen dat dit eerbetoon meestal niet van toepassing is op artsen, maar alleen op Machaon. En sommigen zeggen dat hij alleen operaties uitvoerde, terwijl Podalirius de zieken behandelde. Arctinus lijkt deze mening te zijn toegedaan wanneer hij in zijn Val van Troje beschrijft: Want hun vader, de beroemde aardschokker, gaf hen beiden gaven, waardoor de een nog roemrijker werd dan de ander. Aan de een gaf hij vakkundige handen om projectielen uit het vlees te trekken of te snijden en alle soorten wonden te genezen, maar in het hart van de ander goot hij alle kennis over verborgen ziekten om wanhopige zieken te genezen. Hij was de eerste die de knipperende ogen en bewolkte geest van Ajax opmerkte toen hij woedend was.

8; 6 Iambus

Diomedes in Gramm., Lat. I. 477:
Iambus stond wijdbeens met zijn voeten recht naar voren, zodat zijn gespannen benen meer kracht zouden hebben en een toonbeeld van kracht uitstraalde.

9. De terugkeer

9; 1 Overzicht

Proclus, Chrestomathia, II:
Na de Val van Troje volgt de Terugkeer in vijf boeken door Agias van Troezen. De inhoud hiervan luidt als volgt. Athena veroorzaakt een ruzie tussen Agamemnon en Menelaüs over de reis vanuit Troje. Agamemnon blijft uiteindelijk om de woede van Athena te laten kalmeren. Diomedes en Nestor gaan de zee op en keren veilig thuis. Na hen kiest Menelaüs zee en bereikt Egypte met vijf schepen, de rest is vernietigd op volle zee. Degenen met Calchas, Leonteus en Polypoetes gaan over land naar Colophon en begraven Tiresias die daar stierf. Wanneer Agamemnon en zijn aanhangers wegzeilen, verschijnt de geest van Achilles die hen probeert tegen te houden door te voorspellen wat er met hem gaat gebeuren. Vervolgens wordt de storm bij de rosten die Caphereus heten beschreven, met het einde van de Locrische Ajax. Neoptolemus, gewaarschuwd door Thetis, reist over land, en komt in Thracië aan, waar hij in Maronië Odysseus ontmoet, en dan de rest van zijn reis afmaakt nadat hij Phoenix heeft begraven die onderweg sterft. Hijzelf wordt door Peleus herkend wanneer hij de Molossiërs bereikt. Dan volgt de moord op Agamemnon door Aegisthus en Clytaemnestra, gevolgd door de wraak van Orestes en Pylades. Tenslotte keert Menelaüs terug naar huis.

9; 2 Medea en Aeson

Argument over Euripides Medea:
Onmiddellijk maakte Medea van Aeson een lieve jongen en ontdeed hem met sluwe vaardigheid van zijn ouderdom, toen zij een brouwsel maakte van vele kruiden in haar gouden ketels.

9; 3 Heracles en Amazonen

Pausanias, I. 2:
Het verhaal gaat dat Heracles Themiscyra bij de Thermodon belegerde en het niet kon innemen. Maar Antiope, die verliefd was op Theseus welke Heracles op zijn expeditie vergezeld, verraadde de plek. Hegias vertelt dit verhaal in zijn gedicht.

9; 4 Telemachus en Telegonus

Eustathius, 1796. 45:
De auteur, uit Colophon, van de Terugkeer zegt dat Telemachus later met Circe trouwde, terwijl Telegonus, de zoon van Circe overeenkomstig met Penelope trouwde.

9; 5 Fragment 5

Clement van Alexandrië, Strom., VI. 2. 12. 8:
Want geschenken bedriegen het verstand van mannen en eveneens hun daden.

9; 6 Hades en Tantalus

Pausanias, X. 28. 7:
De poëzie van Homerus en de Terugkeer – want ook hierin staat een relaas over Hades en de verschrikkingen daar – kennen geen geest die Eurynomus heette.
Athenaeus, 281 B:
De schrijver van de Terugkeer van de Atriden zegt dat Tantalus kwam en woonde bij de goden, en hem werd toegestaan om te vragen wat hij wilde. Maar de man kende geen grenzen aan zijn genoegens en vroeg aan hen een leven als dat van de goden. Hier werd Zeus erg kwaad over, maar voldeed aan zijn verzoek vanwege zijn eigen belofte. Maar om te voorkomen dat hij genoot van enige van de verstrekte genoegens, hing hij een steen boven zijn hoofd die voorkwam dat hij ooit in de buurt van de plezierige dingen in zijn directe omgeving kon komen.

10. De Telegonen

10; 1 Overzicht

Proclus, Chrestomathia, II:
Na de Terugkeer volgt de Odyssee van Homerus, en dan de Telegonen in twee boeken door Eugammon van Cyrene, die de volgende verhalen bevat. De vrijers van Penelope zijn begraven door hun familieleden, en Odysseus, nadat hij aan de Nimfen heeft geofferd, zeilt naar Elis om zijn kuddes te inspecteren. Hij wordt daar gastvrij ontvangen door Polyxenus en ontvangt een mengbeker als geschenk. Dan volgt het verhaal van Trophonius, Agamedes en Augeas. Hij zeilt terug naar Ithaca en brengt de offers die Tiresias hem heeft opgedragen, en gaat dan naar Thesprotië waar hij met Callidice trouwt, de koningin van de Thesprotiërs. Dan breekt er een oorlog uit tussen de Thesprotiërs, geleid door Odysseus, en de Brygiërs. Ares jaagt het leger van Odysseus op de vlucht en Athena valt Ares aan, totdat Apollo hen uit elkaar haalt. Na de dood van Callidice erft Polypoetes, de zoon van Odysseus, het koninkrijk, terwijl Odysseus zelf terugkeert naar Ithaca. In de tussentijd is Telegonus, die rondreist op zoek naar zijn vader, op Ithaca land en het eiland plundert. Odysseus gaat op hem af om zijn land te verdedigen, maar wordt onbewust gedood door zijn zoon. Telegonus, nadat hij achter zijn fout komt, brengt het lichaam van zijn vader met Penelope naar het eiland van zijn moeder, waar Circe hem onsterfelijk maakt, en Telegonus met Penelope trouwt, en Telemachus met Circe.

10; 2 Zoons van Odysseus

Eustathias, 1796. 35:
De auteur van de Telegonen, een Cyrenaeiër, vertelt dat Odysseus bij Calypso een zoon Telegonus of Teledamus had, en bij Penelope Telemachus en Acusilaüs.

© 2017 Maarten Hendriksz