Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Alcmene

Afstamming

Alcmene is de dochter van koning Electryon 1 uit Mycene en diens vrouw Anaxo 1, de dochter van zijn broer Alcaeus 1. Sommige schrijvers beweren echter dat zijn vrouw niet Anaxo 1 maar Eurydice 8 was, de dochter van Pelops en Hippodamia 5. Alcmene is een schoonheid en overtreft andere vrouwen in lengte en wijsheid. Haar gezicht straalde een charme uit gelijk aan Aphrodite en was zo mooi dat zelfs Zeus zijn ogen op haar gericht hield. Ze groeit op als een deugdzame vrouw die ijverig weeft en de prachtigste doeken vervaardigde.

Amphitryon

Alcmene is de enige dochter in het gezin maar heeft wel tien broers met de namen: Stratobates, Gorgophonus, Phylonomus, Celaeneus 1, Amphimachus 3, Lysinomus, Eurybius 3, Chirimachus, Anactor en Archelaus 2. Daarnaast heeft ze nog een halfbroer Licymnius. Al deze broers, uitgezonderd Licymnius, worden door de Taphiërs en de zoons van Pterelaus gedood tijdens het gevecht om de kudde koeien van haar vader. De jonge Alcmene is ontroostbaar en Electryon 1 zint op wraak maar wil zijn dochter niet onbeschermd achterlaten. Daarom draagt hij de voogdij van Alcmene over aan Amphitryon en gaat op strafexpeditie. Voor zijn vertrek heeft Electryon 1 Amphitryon echter laten zweren dat hij de maagdelijkheid van het meisje zal respecteren. Maar Electryon 1 vindt tijdens de expeditie de dood waarna Amphitryon uit Mycene verjaagd wordt door Sthenelus 2.

Bezoek van Zeus

Samen met Alcmene en Licymnius gaat Amphitryon daarop naar Thebe waar ze door koning Creon 1 gastvrij worden ontvangen. Alcmene is intussen verliefd geworden op Amphitryon en beloofde met hem te trouwen nadat hij wraak heeft genomen op de moordenaars van haar broers. Totdat Amphitryon voldoende mannen op de been kan brengen om een strafexpeditie te leiden leeft het stel als man en vrouw zonder de geneugten van de liefde te voltrekken. Uiteindelijk heeft Amphitryon voldoende mannen uit Boeotië tot zijn beschikking en gaat op weg naar Oechalia om de Taphiërs te straffen. Enkele weken later komt Zeus, in de gedaante van Amphitryon, naar Alcmene en vertelt haar dat hij in zijn opdracht is geslaagd en de moordenaars van haar broers niet meer tot de levenden behoren.

Verwekking van Heracles

De Verwekking van Heracles

Alcmene, die niet in de gaten had dat het Zeus was, is verrukt en dolgelukkig dat zij nu eindelijk het huwelijk met haar man echt kan voltrekken. Die nacht ligt het tweetal in bed waarbij Zeus het samenliggen zo plezierig vindt dat hij de nacht drie keer zo lang laat duren als normaal. De volgende dag komt de echte Amphitryon terug van zijn missie in Oechalia. Toen Alcmene geen enkele belangstelling voor hem aan de dag legde en hij daar een vraag over stelde antwoordde Alcmene: ‘Je bent gisteren al aangekomen en hebt de hele nacht met mij geslapen, dus waarom zou ik nu verbaasd zijn dat je er bent.' Amphitryon stelt verder geen vragen en, net als zijn voorganger, deelt die avond het bed met zijn vrouw. De onduidelijkheid blijft aan zijn geweten knagen en uiteindelijk laat Alcmene de bewijzen van de eerste nacht zien. Daarop realiseert Amphitryon zich dat een god het bed met zijn vrouw heeft gedeeld en slaapt vanaf die dag niet meer met haar. Later vernemen ze van de ziener Tiresias dat het Zeus is geweest die de eerste nacht bij Alcmene heeft doorgebracht.

Jaloerse Hera

Alcmene is van beide nachten zwanger geraakt en staat negen maanden later op het punt om te bevallen. Maar Hera, de vrouw van Zeus, is jaloers op het meisje en houdt de bevalling, samen met de godin van de geboorte Eileithyia, zo lang mogelijk tegen. De Jaloerse Hera doet dit omdat Zeus overal rondbazuint dat die dag een mens van zijn geslacht geboren gaat worden die zal heersen over alle omwonende volken. Hera, die Zeus wil dwarsbomen, wist dat de vrouw van Sthenelus 2, eveneens uit het geslacht van Zeus, ook moest bevallen maar pas in de zevende maand was. Vlug liet ze Eileithyia naar die vrouw gaan waardoor dit kind eerder geboren zou worden dan het kind van Alcmene.

Bevalling

Zo ligt Alcmene onderhevig aan hevige weeën met een enorme buik op bed maar komt de bevalling niet op gang. Zeven nachten lang zwoegt Alcmene onder de weeën en roept gillend van pijn de geboortegodin aan. Omgekocht door de jaloezie van Hera komt de Eileithyia wel, maar gaat met ineengevlochten handen bij de ingang van haar kamer bij het altaar staan. Daar fluistert zij formules om de geboorte tegen te houden. Galanthis, de dochter van Proetus 3, steunt de zwoegende Alcmene zo veel ze kan maar is bang dat de pijnlijke weeën haar meesteres tot waanzin zullen drijven. Ze had een vaag idee dat Hera tegenwerkte en zag, terwijl ze in en uit liep, Eileithyia zitten op dat altaar bij de deur, haar handen stijf ineengestrengeld om haar knieën klemmend, en riep: ‘Wie u ook bent, verheug u over mijn meesteres, Alcmene is verlost, haar wens ging in vervulling!’ Geschrokken sprong de godin op, liet haar handen los, waarna Alcmene van een knellende band bevrijd leek en baarde! Onmiddellijk zetten de weeën door en werd Heracles, de zoon van Zeus, geboren. Even later baarde zij ook Iphicles 1, de zoon van Amphitryon.

Hera en Heracles

Nadat Alcmene de baby ter wereld had gebracht, lag ze hem, bang voor de jaloezie van Hera, te vondeling op een plek die tot op heden nog steeds het Veld van Heracles genoemd wordt. Juist op dat moment naderde Athena de plek, in gezelschap van Hera, en verbaasd over de natuurlijke kracht van het kind overtuigde ze Hera hem de borst te bieden. Maar toen de jongen met meer geweld aan haar borst zoog dan men op zijn leeftijd mocht verwachten, kon Hera de pijn niet verdragen en wierp de baby van zich af. Daarop bracht Athena het kind terug naar zijn moeder en spoorde haar aan om het groot te brengen.

Eerste wraakactie

Heracles doodt de slangen

Als de twee jongens acht maanden oud zijn stuurt Hera twee slangen om hen te doden. Wanneer Alcmene de monsters ziet roept zij Amphitryon om hulp, maar Heracles kwam uit bed overeind en doodde beide beesten door ze met zijn blote handen te wurgen. Hierdoor gaven de inwoners van Argos, nadat zij hoorden wat er gebeurd was, hem de naam Heracles omdat hij roem vergaard had door toedoen van Hera, hoewel hij eerst Alcaeus genoemd werd. Andere kinderen krijgen hun naam van hun ouders, alleen deze verdiende zijn naam door dapperheid.

Alcmene en Megara

Heracles ontwikkelt zich tot een sterke jongeman en krijgt van vele leraren les in sport, oorlog en cultuur. Bij de eerste aanblik was het duidelijk dat hij een zoon van Zeus was en op achttienjarige leeftijd doodde hij al de leeuw van Cithaeron. Na een, door Heracles uitgelokt, gevecht met de Minyers raken de Thebanen verlost van een jaarlijkse schuld en krijgt Heracles als dank Megara, de dochter van Creon 1, als vrouw en verwekt bij haar drie zoons. Tijdens deze gevechten sterft Amphitryon, de man van Alcmene.

Waanzin

Door het gekonkel van Hera wordt Heracles enige jaren later waanzinnig en doodt zijn drie zoons. Als straf moet hij daarop de Twaalf Werken uitvoeren in opdracht van Eurystheus waardoor hij vanuit Thebe naar Tiryns moet verhuizen. Alcmene gaat met haar zoon mee maar brengt daar veel tijd in eenzaamheid door omdat Heracles lange tijd van huis is. Tussen de Werken door verblijft Heracles af en toe thuis bij zijn moeder en vrouw en verwekt weer andere kinderen die Alcmene helpt grootbrengen.

Klaagzang

Maar ondanks deze kindervreugde is Alcmene vaak bedroefd over het leed dat haar zoon moet ondergaan, terwijl Megara ook niet van geluk overloopt en nog steeds treurt over haar gedode zoons. Wanneer ze daarover klaagt bij Alcmene zegt die: ‘Ja, met mijn eigen rampzalige ogen zag ik hoe mijn kinderen door de hand van hun eigen vader werden getroffen, iets dat bij een ander zelfs niet in zijn droom kan gebeuren. Zij huilden allemaal en riepen om hun moeder die hen niet kon helpen, zo verschrikkelijk en niet te vermijden kwam dit kwaad over hen heen. O ik wou dat ook ik gevallen was met een giftige pijl in mijn hart en gestorven zou zijn! Dan zouden mijn ouders voor mij gezorgd en om ons allen gehuild hebben. Maar helaas, zij wonen in Thebe terwijl ik in Tiryns in de greep van Hera verkeer, en mijn hart door vele pijnen gegeseld wordt. En ook u, u huilt elke lange dag en nacht die Zeus aan de wereld schenkt. En wat uw zoon betreft, ik denk dat er in de wereld geen andere vrouw te vinden is die zulke noodlottige kinderen gebaard heeft die een God en een man bij u verwekten.

Troost

Zo sprak Megara, en Alcmene antwoordde: ‘Mijn arme meisje, wat is er met je verstandige hart gebeurd? Hoe komt het dat je ons beiden ongerust maakt met dit gepraat over onvergetelijke zorgen? Je hebt zovele keren over hem gehuild, is de ellende die elke dag op ons afkomt niet genoeg voor je? Maar houdt moed, de Hemel heeft niet nog meer ellende voor ons in petto. En meer valt er niet te vertellen, lief kind, over je verdriet. Want ik zie steeds zwaardere Werken van ellende voor me, en ik weet dat God weet wat het betekent om zo pijnlijk gekweld te worden wanneer de vreugdevolle jaren van het leven zo walglijk zijn. En ik ben uiterst verdrietig en heb spijt dat jij moet deelnemen aan het verderfelijke geluk dat zo zwaar boven ons hangt. Ik heb je niet minder lief dan wanneer je uit mijn baarmoeder was gekomen en de enige lieve dochter in mijn huis zou zijn geweest. Ik was negen maanden ziekelijk dik van hem terwijl ik hem niet zag, en hij bracht me dicht bij de dood, zo hevig waren de geboorteweeën van hem. En nu is hij vertrokken voor een nieuw Werk, alleen in een vreemd land en weet ik niet of ik hem terug zal zien.

Verbanning uit Tiryns

Wanneer Heracles, na zijn Twaalf Werken, weer eens thuis komt beschuldigt Eurystheus hem ervan samen te zweren om de macht in het koninkrijk te willen grijpen en gaf bevel dat Heracles en Alcmene, samen met Iphicles 1 en Iolaus 1, Tiryns moeten verlaten. Daarop gaat het viertal naar de stad Pheneus in Arcadië.

Dood van Eurystheus

Vele jaren later, nadat Heracles op de brandstapel was gestorven en onder de goden was opgenomen, verdreef Eurystheus zijn kinderen, de Heracliden, uit hun vaderland en nam de heerschappij over. De Heracliden vluchtten naar Demophon 2, de zoon van Theseus, die in Athene woonde. Eurystheus zond een boodschapper naar Athene en dreigde met oorlog tegen de Atheners als zij de Heracliden niet verdreven. De Atheners gingen de oorlog niet uit de weg waarop Eurystheus Athene aanviel. De Atheners behalen de overwinning en wordt Eurystheus, door Hyllus 1 en Iolaus 1, gevangen genomen. Ze brengen hem ter dood en tonen zijn afgesneden hoofd aan Alcmene. Vol wrok over het leed dat hij haar zoon heeft aangedaan steekt Alcmene vervolgens met weefnaalden zijn ogen uit.

Dood van Alcmene

Wanneer Alcmene op hoge leeftijd sterft verzorgen de Heracliden haar begrafenis. Zeus stuurde Hermes erop af, gaf hem opdracht om het lichaam van Alcmene te stelen en naar het eiland van de Gelukzaligen te brengen om haar als vrouw aan Rhadamanthys te geven. Gehoorzamend, stal Hermes Alcmene en liet in plaats van haar een steen in de doodskist achter. Toen de Heracliden de kist droegen, vonden zij die veel te zwaar. Zij zetten die op de grond, namen het deksel weg, en vonden een steen in plaats van Alcmene. Deze zetten zij overeind in een bos nabij Thebe waar deze nog steeds aanwezig is en de gedenksteen van Alcmene wordt genoemd.

Stamboom:

Electryon 1 Anaxo 1 / Eurydice 8 Cronus Rhea
Alcmene Zeus
Heracles

Electryon 1 Anaxo 1 / Eurydice 8 Alcaeus 1 Astdamia 1 / Laonome / Hipponome
Alcmene Amphitryon
Iphicles 1

Electryon 1 Anaxo 1 / Eurydice 8 Zeus Europa 2
Alcmene Rhadamanthys
-

Bronnen:

©2014 Maarten Hendriksz