Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Atlas

Afstamming en geboorte

Over de afstamming van Atlas bestaat in de mythen een klein verschil van mening. Volgens de meerderheid van de oude schrijvers was Atlas een zoon van de Titaan Iapetus 1 en diens vrouw, de Oceanide Clymene 5 die ook wel Asia 1 wordt genoemd. Hyginus, is de enige schrijver die Atlas, in zijn werk Fabels, een zoon van Aether en Gaea noemt. De broers van Atlas zijn Prometheus, Epimetheus en Menoetius 2 die, net als Atlas, tot de Titanen gerekend worden. Atlas is een man van enorme afmetingen, bezit een krachtig lichaam en groeit uit tot een wijze god met een krachtige inborst.

Huwelijk en kinderen

Atlas trouwt, kot na het ontstaan van de aarde, met een Oceanide, die meestal Pleione maar wordt soms ook Aethra 2 genoemd, terwijl er ook een enkele schrijver is die stelt dat hij met de Danaïde Hesione 4 het bed deelde. Atlas verwekt bij haar, in de bergen van Cyllene, zeven dochters met de namen Alcyone 3, Celaeno 2, Electra 3, Maia, Merope 2, Sterope 4 en Taygete. Volgens Dictys van Cretensis was de moeder van Electra 3 echter Hesione 4, de dochter van Danaus 1. Deze zeven Nimfendochters zouden later bekend komen te staan onder de verzamelnaam Plejaden, naar hun moeder. Maar naast deze namen worden er in de verschillende mythen nog vele andere genoemd voor de Plejaden, namelijk: Pluto 2, Arsinoe 3, Bromie, Bromis, Cisseis, Cleeia, Erato 5, Eriphe, Nysa, Phaco, Polyhymno en Calypso 2 die de ene keer tot de Hyaden gerekend worden en de ander keer tot de Plejaden.

Na deze zeven Nimfen verwekt Atlas nog tien andere kinderen. Als eerste de zoon Hyas, en daarna de negen dochters: Ambrosia, Coronis 2, Dione 4, Eudora, Pedile, Phaesyla, Phyto, Polyxo 6 en Thyone 2. Deze Nimfen zouden later de Hyaden genoemd worden vanwege het verdriet dat zij hadden om de tragische dood van hun broer Hyas. In de Geschiedenis van de Wereld van Diodorus Siculus wordt Atlas de vader genoemd van de zeven Atlantiden: Aegle 1, Arethusa 1, Erythia, Hesperethusa, Hesperia 1 en nog twee onbekende namen. In deze situatie is Atlas getrouwd met Hesperis 2, de dochter van Eosphorus, die op zijn beurt weer een zoon is van Eos 1. Deze meisjes blonken uit door hun schoonheid waardoor koning Busiris 2, van Egypte, jacht op ze maakte en hen probeerde te schaken.

Atlas gaat met zijn kinderen in het uiterste westen, aan de rand van de aarde, wonen waar hij een prachtige boomgaard heeft en duizenden kuddes laat grazen. De bomen in deze boomgaard waren geheel van goud en er groeiden prachtige gouden appels aan. Themis voorspelt echter eens aan Atlas: ‘Atlas, het uur zal komen dat je bos beroofd wordt van het goud. Een zoon van Zeus zal trots zijn op die buit.’ Uit angst hiervoor besluit Atlas zijn appelboomgaard te omringen met een enorme muur, stelt de enorme draak Ladon 1 aan om de appels te bewaken en bezoekers uit de boomgaard te weren.

Titanenstrijd

Atlas met de wereld op zijn schouders

Deze rustige periode duurt echter niet lang. Er ontstaat, vanwege de macht over het heelal, tussen Cronus en Zeus een oorlog die bekend zou worden als de Titanenstrijd. Cronus wijst Atlas aan als de aanvoerder van de mannelijke Titanen die zo tegenover de (latere) Olympische goden komt te staan. De strijd duurt tien jaar waarbij geen der partijen een overwicht weet te behalen. Maar wanneer Zeus, op aandringen van Gaea, de Hecatoncheires en de Cyclopen uit de onderwereld bevrijdt is de oorlog snel beslist. Zeus valt, samen met zijn broers Hades en Poseidon, de berg aan waar de Titanen zich verschanst hebben en werpt de ene na de andere bliksem naar Atlas en zijn Titanen. Ook de Hecatoncheires laten merken dat ze er zijn en werpen enorme rotsblokken. De strijd is dan snel afgelopen en worden de Titanen verslagen.

Een zware straf

De mannelijke Titanen worden door Zeus in de onderwereld geworpen maar voor Atlas verzint hij een bijzondere straf. Hij moet naar het uiterste westen waar Zeus hem dwingt het gewelf van de hemel op zijn schouders te nemen. Zo zeult Atlas voortaan met gebogen hoofd en kromme schouders dit enorme gewicht op zijn pijnlijke rug en moet zijn handen gebruiken om het geheel in evenwicht te houden. Terwijl hij daar zwoegend en kreunend in het land van de Hyperboreeën staat, vlak bij zijn eigen boomgaard, wordt zijn reusachtige lichaam elke avond belicht door het schijnsel van zijn dochters die als sterrenbeelden aan de hemel zijn geplaatst en ziet hij elke avond de zon ondergaan.

Treffen met Heracles

Zo staat Atlas eeuwenlang met de wereld op zijn schouders tot het moment dat Heracles daar aankomt. Die ziet de oude Atlas staan, raakt met hem in gesprek, en Heracles vertelt hem dat hij, in opdracht van Eurystheus, een paar gouden appels moet gaan halen uit de boomgaard. Op advies van Prometheus biedt Heracles aan om de wereldbol even over te nemen als Atlas bereid is om de appels te gaan halen. Atlas stemt toe en plaatst voorzichtig het gewicht van de hemel op de trillende schouders van Heracles, waarna hij op weg gaat naar de boomgaard. Kort daarna keert hij terug bij Heracles, weigert om de wereldbol weer op zijn schouders te nemen, en zegt dat hij zelf de appels wel naar Eurystheus zal brengen. Wederom op advies van Prometheus stemt Heracles in maar vraagt Atlas om eventjes de wereldbol over te nemen zodat hij een doek op zijn hoofd kan leggen. Atlas trapt in de list van Heracles, legt de appels op de grond, en neemt de bol weer op zijn schouders. Dan raapt Heracles de appels van de grond en gaat er vandoor waardoor Atlas treurend en zwoegend achterblijft

Alternatieve versie

Toen Perseus 1 bij de gouden boomgaard aankwam riep Atlas tegen hem: ‘Weg hier, zoon van Zeus!’ en dreigde hem met zijn vuisten. Maar Perseus 1 bleef kalm staan en antwoordde: ‘Goed, u hebt mij liever niet als gast, neem dan dit gastgeschenk!’ en toont Atlas plotseling het afgehakte Medusahoofd. Hier is Atlas niet tegen opgewassen en versteent tot een berg die zo hoog is dat hij de hemel lijkt te dragen. Zo werd Atlas de personificatie van het Atlasgebergte in het Noordwesten van Afrika. Deze enorme bergen zagen de oude Grieken als de basis voor de hemel en was Atlas, in deze gedaante, de eerste die ontdekte dat de aarde rond was en de grondlegger werd van de astrologie die hij tot in de perfectie uitwerkte.

Stamboom:

Iapetus 1 / Aether Clymene 5 / Gaea Oceanus Tethys
Atlas Pleione / Aethra 2 / Hesione 4*
Plejaden: Alcyone 3, Celaeno 2, Electra 3*, Maia, Merope 2, Sterope 4, Taygete, Pluto 2, Calypso 2, Hyas, Hyaden: Ambrosia, Arsinoe 3, Bromie, Bromis, Cisseis, Cleeia, Coronis 2, Dione 4, Erato 5, Eriphe, Eudora, Nysa, Pedile, Phaco, Phaesyla, Phyto, Polyhymno, Polyxo 6, Thyone 2

Iapetus 1 / Aether Clymene 5 / Gaea Eosphorus Chione 2
Atlas Hesperis 2
Hepseriden / Atlantiden: Aegle 1, Arethusa 1, Erythia, Hesperethusa, Hesperia 1

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz