Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Clytaemnestra

Clytaemnestra

Clytaemnestra is de dochter van Tyndareus, koning van Lacedaemon (Sparta), en zijn vrouw Leda. Haar volle zussen zijn Phoebe 6, Phylonoe en Timandra 1. Daarnaast heeft Clytaemnestra nog een beroemde zus, Helena, die de ene keer de dochter van Zeus wordt genoemd en de andere keer die van Tyndareus. Hetzelfde geldt voor haar tweelingbroers Castor en Polydeuces, waarbij Polydeuces meestal wordt gezien als de zoon van Zeus.

Clytaemnestra wordt op jeugdige leeftijd door haar vader Tyndareus als vrouw aan Tantalus 3 geschonken, de zoon van koning Thyestes 1. Deze verwekt bij Clytaemnestra een kind waarvan de naam in de mythen verborgen is gebleven. Kort daarna wordt haar schoonvader Thyestes 1 uit Mycene verbannen door Agamemnon, en zijn broer Menelaus. Agamemnon roept zichzelf uit tot koning van Mycene en neemt Clytaemnestra tot vrouw nadat hij haar man, Tantalus 3, en hun kind gedood had.

Kinderen

Uit dit verstandshuwelijk tussen Agamemnon en Clytaemnestra worden drie dochters en een zoon geboren. De namen van de dochters zijn: Chrysothemis 1, Electra 4 en Iphigenia, maar er worden ook andere namen voor dit drietal genoemd zoals, Iphianassa 1 en Laodice 2. De enige zoon die het stel krijgt was Orestes 2, de jongste van al hun kinderen, maar zijn er ook mythen die stellen dat Halesus 2 hun zoon was. Volgens een enkele mythe was Iphigenia de dochter van haar zuster Helena, die Theseus bij haar verwekt had nadat hij de zestienjarige Helena geschaakt had. Wanneer Helena door haar broers Castor en Polydeuces bevrijdt wordt, zegt ze tegen hen nog steeds maagd te zijn. Enkele maanden later bevalt Helena in het geheim van haar kind Iphigenia. Clytaemnestra bracht haar groot en zei tegen Agamemnon dat zij haar zelf had gebaard.

Vanwege de uitzonderlijke schoonheid van Helena kwamen er vele vrijers naar het hof van Tyndareus die hem om de hand van zijn dochter vroegen. De koning is bang dat er hierdoor oorlog onder de Grieken zal ontstaan en vreest ook dat Agamemnon misschien vanwege Helena van zijn dochter Clytaemnestra wilde scheiden. Op advies van Odysseus liet hij alle vrijers een eed zweren dat zij de man, die uiteindelijk met Helena zal trouwen, in al zijn zaken zullen steunen. Helena kiest voor Menelaus, de broer van Agamemnon, waardoor de rust in Griekenland weer terugkeert en Agamemnon bij Clytaemnestra blijft.

Oorlogsdreiging

Enkele jaren later ontstaat er een nieuwe oorlogsdreiging nadat Helena door de Trojaan Paris was geschaakt. Agamemnon houdt de vrijers van Helena aan hun eed en roept alle vorsten van Griekenland op om een strafexpeditie tegen de Trojanen op touw te zetten. Iedereen geeft gehoor aan deze oproep en zo verzamelt zich een grote vloot van meer dan duizend schepen in de haven van Aulis. Agamemnon wordt als aanvoerder benoemd en vertrekt eveneens naar de haven met een groot aantal schepen. Om zijn vrouw te ‘beschermen’ tegen opdringerige mannen laat Agamemnon een dichter achter bij Clytaemnestra.

Enkele maanden na het vertrek van haar man krijgt Clytaemnestra een brief van Agamemnon, die ten gevolge van windstilte of een storm, nog steeds niet uit Aulis naar Troje vertrokken is. In de brief meldt hij dat hun oudste dochter Iphigenia in het huwelijk zal treden met Achilles en dat Odysseus haar binnenkort komt ophalen om de plechtigheid in Aulis te voltrekken. Clytaemnestra is dolgelukkig met dit bericht, pakt een grote bruidsschat voor haar aanstaande schoonzoon in, en gaat samen met Iphigenia en de pasgeboren Orestes 2 naar Aulis. In de haven worden ze hartelijk ontvangen door Agamemnon, maar geeft hij ontwijkende antwoorden op de vragen van Clytaemnestra over het huwelijk van hun dochter.

Onthulling

Als Clytaemnestra die avond alleen in de tent van Agamemnon is komt Achilles langs die op zoek is naar haar man. Het tweetal raakt in gesprek en uiteindelijk zegt Clytaemnestra tegen Achilles zeer verheugd te zijn hem binnenkort als schoonzoon in haar familie te mogen begroeten. Achilles is sprakeloos als hij dit hoort, zegt dat hij nooit om haar hand heeft gevraagd, en Agamemnon zich er ook nooit over heeft uitgelaten. Op dat moment komt de oude bediende van Clytaemnestra de tent in en biecht aan Clytaemnestra op dat Iphigenia geofferd zal worden aan de godin Artemis. Dit offer was noodzakelijk om de storm te doen bedaren waarna de vloot kan vertrekken naar Troje. Slechts een klein aantal mannen wisten dit, en zo had Agamemnon zijn dochter met de list van een aanstaand huwelijk naar Aulis gelokt.

Ook Achilles weet van niets en hij, diep beledigd omdat Agamemnon zijn naam had misbruikt, belooft Clytaemnestra om haar dochter Iphigenia te redden van de dood. Hij is zelfs bereid om de valse belofte van Agamemnon na te komen en in het huwelijk te treden met Iphigenia. Clytaemnestra, die de schrik om het hart was geslagen, is blij dat Achilles zich zo voor haar dochter wil inzetten en wil direct Iphigenia roepen om het nieuws te melden. Maar Achilles houdt haar tegen, wil geen lasterpraatjes in de wereld brengen en zegt dat Clytaemnestra eerst zelf moet proberen om Agamemnon op andere gedachten te brengen. Daarna verlaat hij de tent en wacht een woedende Clytaemnestra buiten de tent op haar echtgenoot nadat zij eerst het verhaal aan Iphigenia had verteld.

Ruzie met Agamemnon

De moord op Agamemnon

Zodra Agamemnon arriveert, zegt hij dat alle voorbereidingen zijn getroffen en het altaar gereed staat om het huwelijk met een offer in te zegenen. Woedend zegt Clytaemnestra hem de waarheid en vraagt op de man af of hij Iphigenia wil doden. In eerste instantie ontkent Agamemnon dit, maar geeft uiteindelijk onder veel tranen toe. Op dat moment komt ook Iphigenia, die alles gehoord had, naar buiten en werpt zich smekend aan de voeten van haar vader. Maar Agamemnon is onvermurwbaar en zegt dat hij de roof van Helena niet onbestraft kan laten en gedwongen is om haar te offeren.

Kort daarna komt Achilles aanlopen en zegt dat hij zich aan zijn belofte wil houden ondanks het feit dat het leger hem daarna zal vervloeken en er in Aulis strijd geleverd zal gaan worden. Dan richt Iphigenia zich tot het tweetal. Ze bedankt Achilles voor zijn moed maar vindt dat hij zich niet voor haar moet opofferen. Ze begrijpt dat er nu eenmaal besloten is dat zij zal sterven en wil dat met ere doen. Tegen Clytaemnestra zegt ze troost te putten uit het feit dat door haar dood heel Griekenland roem zal verwerven door de vernietiging van Troje en haar verzet tegen Agamemnon op moet geven. Clytaemnestra smeekt haar dochter om op haar besluit terug te komen maar zij is blijft bij haar voornemen. Uiteindelijk stemt ze in en neemt innig afscheid van haar dochter.

Dood van Iphigenia

Even later wordt Iphigenia door een aantal mannen opgehaald om naar het altaar gebracht te worden om haar dood tegemoet te gaan. Clytaemnestra, die dit niet met eigen ogen wil aanschouwen, blijft jammerend in de tent achter. Kort daarna komt haar oude bediende en vertelt wat er tijdens het offer is gebeurd. Hoe Iphigenia vrijwillig en dapper op het altaar afliep, waar Agamemnon klaar stond om zijn dochter voor Artemis te slachten. Maar op het moment dat hij de dodelijke steek wilde toebrengen kreeg de godin medelijden, en griste Iphigenia snel weg van het altaar en verwisselde haar voor een hinde. Iphigenia was daarna echter spoorloos verdwenen. Wat minder ongelukkig dan daarvoor keert Clytaemnestra met de kleine Orestes 2 terug naar huis en nam zich voor Agamemnon ooit te straffen voor zijn daad.

Aegisthus

De oorlog zou echter tien jaar duren waardoor Clytaemnestra haar kinderen alleen op moest voeden. Ondanks de misdaad van Agamemnon is Clytaemnestra haar man toch trouw uit angst dat de ‘zanger’ haar later zal verraden aan Agamemnon. Ze weert de vele vrijers die op haar afkomen geduldig af, maar haar stadgenoot Aegisthus blijft Clytaemnestra belagen. Hij gaat zelfs zover de ‘zanger’ naar een verafgelegen eiland te brengen en hem daar als prooi voor de wilde dieren achter te laten. Daarna hoeft Aegisthus weinig moeite meer te doen om het hart van Clytaemnestra te veroveren en gaat zij, samen met haar kinderen, openlijk met Aegisthus samenwonen in zijn paleis.

Als het stel enige tijd samenwoont, hoort Clytaemnestra van Oeax, de broer van Palamedes, een valse verklaring dat Agamemnon de mooie Cassandra met zich mee naar huis neemt uit Troje nadat ze die stad in de as hebben gelegd. Bovendien zegt Oeax dat Agamemnon aan haar meer de voorkeur zou geven dan aan Clytaemnestra. Dan is de maat vol voor Clytaemnestra en beraamt zij samen met Aegisthus een plan om Agamemnon bij zijn thuiskomst te doden. Aegisthus stelt verspieders op aan de kust die hem zo snel mogelijk bericht moeten sturen wanneer er schepen, met Agamemnon aan boord, arriveren.

Dood van Agamemnon

Enkele dagen later komt dat bericht en keert Clytaemnestra met haar kinderen snel terug naar huis waar zij Agamemnon gastvrij en uiterlijk liefdevol ontvangt. Ze organiseert een groot feest om de terugkeer van haar man te vieren en nodigt ook Aegisthus uit, zoals van tevoren beraamd. Aan het eind van het feest neemt Agamemnon een bad en krijgt dan van zijn vrouw een hemd aangereikt zonder mouwen of halsopening. Terwijl Agamemnon aan het worstelen is om het hemd aan te trekken slaat Clytaemnestra hem, met hulp van Aegisthus, met een dubbele bijl op het hoofd en sterft Agamemnon. Volgens een andere versie gebeurde dit toen Agamemnon een offer bracht aan de Goden om hen te danken voor zijn veilige terugkeer. Ook Cassandra, die Agamemnon als slaaf naar huis had meegenomen, sneuvelt onder de moordlustige handen van het tweetal. Daarna roept Aegisthus zichzelf uit tot koning van Mycene en wordt Clytaemnestra zijn officiële vrouw.

Bedreigingen

Aegisthus is echter bang dat de jonge Orestes 2 hem later van de troon wil stoten en broedt op een plan om hem te vermoorden. Electra 4 ontdekt het voornemen van haar stiefvader en smokkelt de kleine Orestes 2 het huis uit. Zij laat hem in het geheim door een huisknecht wegbrengen naar Strophius 2 in Phocis, die met een zus van haar is getrouwd. Electra 4 zelf bleef echter achter in het huis van haar vader, en omdat zij in de bloei was van haar jeugd, dong elke prins in Griekenland naar haar hand.

Uit angst dat Electra 4 een zoon aan zou baren, die zijn grootvader zou wreken, hield Aegisthus haar in huis en huwde haar aan niemand uit. Maar uit angst dat zij in het geheim toch een kind zal baren doet hem besluiten om ook haar te doden. Maar Clytaemnestra, hoe hardvochtig ook, redde Electra 4, want voor het doden van haar man had ze een excuus, maar zij was bang dat kindermoord door de Goden niet vergeven zou worden. Daarop loofde Aegisthus een grote som goud uit voor degene die de verdwenen Orestes 2 zou doden en gaf Electra 4 als vrouw aan een arme oude boer. Na deze acties werd het rustig in Mycene en verwekt Aegisthus twee kinderen bij Clytaemnestra, de jongen Aletes 2, en het meisje Erigone 2.

Dood van Clytaemnestra

De dood van Clytaemnestra en Aegisthus

Toen Orestes 2 bij Strophius 2 in Phocis volwassen was geworden, besloot hij de dood van zijn vader te wreken. Hij maakte een plan, vermomde zich, en ging met Pylades naar Clytaemnestra in Mycene en vertelde dat Orestes 2, omdat Aegisthus een prijs op zijn hoofd had gezet, gestorven was. Clytaemnestra nodigt hem uit in huis om het hele verhaal te vertellen waarna kort daarop ook Pylades aankomt met een urn. Hij zegt dat de urn de as van Orestes 2 bevat en Clytaemnestra nodigt ook hem uit in haar huis. Met gloeiende oren hoort zij de verhalen van de twee aan en popelt van verlangen om dit aan Aegisthus te vertellen die niet thuis was.

Als hij die avond thuis komt vertelt Clytaemnestra haar man wat de twee vreemdelingen haar hadden verteld. Ook Aegisthus ontvangt de twee hartelijk en geeft opdracht om een dankoffer aan de Goden te brengen waar hij de twee voor uitnodigt om aanwezig te zijn. Tijdens de offerplechtigheid doodt Orestes 2 met het offermes Aegisthus en ontkomt ook Clytaemnestra niet aan zijn wraak. Samen met Pylades werpt hij zich op zijn moeder en stuurt haar naar de onderwereld waar zelfs de andere doden haar zouden minachten.

Stamboom:

Tyndareus Leda Thyestes 1 Najade 4
Clytaemnestra Tantalus 3
een kind

Tyndareus Leda Atreus / Plisthenes 1 - / Aerope of Cleolla
Clytaemnestra Agamemnon
Chrysothemis 1, Electra 4, Iphianassa 1, Iphigenia, Laodice 2, Orestes 2, Halesus 2

Tyndareus Leda Thyestes 1 Dochter Thyestes 1
Clytaemnestra Aegisthus
Aletes 2, Erigone 2

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz