Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Creon 1

Creon van Thebe

Creon 1 is de zoon van Menoeceus 1 uit Thebe en heeft twee zussen Hipponome en Iocasta (Epicasta 1). Als Creon 1 de huwbare leeftijd bereikt trouwt hij met Eurydice 9 en wordt bij haar vader van vijf kinderen. De drie zoons Menoeceus 2 (Megareus 3), Lycomedes 1 en Haemon 2, en twee dochters Megara en Pyrrha 3. Als zijn zus Iocasta trouwt met koning Laius 1 van Thebe wordt Creon 1, als zwager van de koning, een vooraanstaand figuur in de stad. Nadat Laius 1 door een onbekende is gedood, toen hij op weg was naar het orakel in Delphi, neemt Creon 1 de macht over roept zichzelf uit tot koning van Thebe.

Electryon 1 en de Vos

Tijdens zijn bewind komt Amphitryon, die uit Mycene verbannen was na de dood van Electryon 1, met zijn verloofde Alcmene naar Thebe en reinigt Creon 1 Amphitryon ritueel van de moord op zijn oom. Alcmene wil alleen met Electryon 1 trouwen als hij de moord op haar broers, door de Taphiërs, wreekt. Hierop roept Electryon 1 de hulp in van Creon 1. Die is echter alleen bereid hem te helpen als Electryon 1 eerst het land verlost van een wilde vos die veel schade en vernielingen aanricht. Daarop haalt Electryon 1 in Athene bij Cephalus 2 de hond op die alles vangt en gaat achter de vos aan. Beide dieren worden door ingrijpen van Zeus versteend en is Thebe verlost van de plaag.

Expeditie tegen Taphos

Hierna rust Creon 1 een leger uit en trekt samen met enkele andere aanvoerders als bondgenoten van Electryon 1 op tegen de Taphiërs. Nadat daar koning Pterelaus eenmaal gedood was verliep de aanval zeer succesvol en veroveren de bondgenoten de eilanden op de Taphieërs. De bondgenoten keren terug naar Thebe waarna Electryon 1 met Alcmene in het huwelijk treedt en (stief)vader wordt van Heracles.

Schatting aan Clymenus 2

Nadat de Thebaanse wagenmenner Perieres 2 op het tempelterrein van Poseidon een steen tegen het hoofd van koning Clymenus 2 had gegooid, waardoor deze stierf, rukt een leger uit Orchomenus op tegen Thebe. Dit leger werd aangevoerd door Erginus 2, de zoon van Clymenus 2, en valt met een grote overmacht de stad aan. Daarna legt Erginus 2 aan de Thebanen een schatting op om twintig jaar lang honderd runderen aan hem af te dragen. In die periode groeide Heracles op tot een oersterke en volwassen man.

Heracles bevrijdt Thebe

Als jaren later de bodes weer uit Orchomenus komen om de schatting op te halen is Heracles dit zat en mishandelt de bodes. Hij stuurt hen terug met afgesneden handen, neuzen en oren en een touw om hun nek met de boodschap dat er geen schatting meer door Thebe wordt betaald. Opnieuw onderneemt Erginus 2 een strafexpeditie tegen Thebe. Creon 1, die ontsteld is door de grote macht van Erginus 2 was bereid om Heracles uit te leveren. Maar deze overtuigde de jeugd van Thebe om de strijd aan te binden. Zo wordt Erginus 2 en zijn leger door Heracles verslagen en legt op zijn beurt een dubbele schatting op aan de Minyers. Als dank geeft Creon 1 hem zijn dochter Megara als vrouw en zijn jongste dochter Pyrrha 3 aan Iphicles 1 die Heracles had geholpen. Bovendien vertrouwde hij hem zaken van de stad toe alsof het zijn wettige zoon was.

De Sphinx

Maar nadat Heracles, aangezet door de jaloerse Hera, Megara en zijn kinderen had gedood wordt hij door Creon 1 uit de stad verbannen en begint als boetedoening aan zijn Twaalf Werken. Hierna lijkt de rust teruggekeerd in Thebe maar wordt de stad opnieuw geteisterd door een ramp. Op een rots in de buurt van de stad heeft zich de Sphinx genesteld die alle voorbijgangers een raadsel opgeeft. Als de reiziger het raadsel niet weet op te lossen wordt hij door de Sphinx gedood. Volgens een enkele mythe sneuvelde zo ook Haemon 2, de zoon van Creon 1. Na vele mislukte pogingen om de Sphinx te doden stuurt Creon 1 ten einde een oproep door heel Griekenland. Hij beloofde het koninkrijk en zijn zus Iocasta ten huwelijk te geven aan diegene die het raadsel van de Sphinx weet op te lossen.

Oedipus

Oedipus en de Sphinx

Er komen vele mannen uit hebzucht naar het koninkrijk, maar die werden allemaal door de Sphinx verslonden totdat Oedipus arriveerde. Hij wist het antwoord op het raadsel waarna de Sphinx zelfmoord pleegde door van haar hoge rots te springen. Dankbaar komt Creon 1 zijn belofte na, doet afstand van de troon en geeft zijn zus Iocasta aan Oedipus als vrouw. Wat niemand echter wist, ook Oedipus niet, dat hij een zoon van Laius 1 was en met zijn eigen moeder trouwde. Samen krijgen zij vier kinderen, de twee zoons Eteocles 1 en Polynices, en twee dochters Ismene 2, Antigone 1. Maar de Goden zijn vertoornd over deze incest en laten de gewassen verdrogen op het land waardoor er armoede over Thebe kwam.

Droogte

Ten einde raad vraagt koning Oedipus aan de ziener Tiresias hoe ze van deze plaag verlost kunnen worden. Deze antwoordde dat als een rechtstreekse afstammeling van Cadmus, met Drakenbloed, zich van de muren zou storten de plaag zou verdwijnen. Daarop besluit de oude vader van Creon 1 en Iocasta, Menoeceus 1, zich van de muur te werpen en zo de stad te redden. Maar de Goden zijn niet tevreden en de plaag duurt voort. Dan stuurt Oedipus Creon 1 naar het orakel in Delphi om dat te raadplegen en te vragen wat er moet gebeuren om de stad te redden.

Onthullingen

Bij zijn terugkeer meldde Creon 1 dat alle ellende werd veroorzaakt door de dood van Laius 1. De onbekende moordenaar moest gegrepen worden en berecht worden voordat de droogte zou ophouden. Na lang zoeken onthult Tiresias uiteindelijk aan Oedipus de waarheid. Oedipus zelf was de man die werd gezocht, hij had zijn vader gedood, en was tot overmaat van ramp ook nog met zijn eigen moeder getrouwd. Toen Oedipus zich realiseerde welke afschuwelijke misdaad hij had begaan stak hij met een speld in zijn ogen om verder blind door het leven te gaan. Oedipus deed afstand van de troon en vertrok uit Thebe, begeleid door zijn dochter Antigone 1. Het koningschap gaf hij aan zijn zoons Eteocles 1 en Polynices die elk om het jaar moesten regeren.

Eteocles 1 en Polynices

Na een jaar krijgen de twee broers ruzie en wil Eteocles 1 de macht niet meer afstaan aan zijn broer Polynices. Polynices wordt verbannen uit Thebe en komt na een lange zwerftocht in Argos terecht waar hij gastvrij door koning Adrastus 1 wordt ontvangen. Deze schenkt hem zijn dochter Argia 1 als vrouw en belooft hem weer op de troon te helpen in Thebe. De koning brengt een groot leger op de been dat enkele jaren later, onder aanvoering van Zeven aanvoerders, tegen Thebe oprukt. Nadat een verkenner dit bericht bij Eteocles 1 had gemeld overlegde hij met Creon 1 hoe ze de stad het beste konden verdedigen.

Aanval van de Zeven

Eteocles 1 wil, driest als hij is, met een grote groep Thebanen de poort uitstormen om de Zeven tegen Thebe in het veld te treffen. Maar Creon 1 wijst hem erop dat zij ver in de minderheid zijn, en het beter is de stad te verdedigen dan de mannen uit Argos aan te vallen. Hij adviseert om de zeven poorten van de stad te verdedigen door zeven aanvoerders uit Thebe, zodat de strijd in evenwicht komt met de Zeven aanvoerders uit Argos. Eteocles 1 vraagt daarna Creon 1 om de ziener Tiresias te raadplegen wat er gedaan moet worden om de stad te redden terwijl hij zelf het leger in gereedheid brengt.

Orakel van Tiresias

Tiresias zegt tegen Creon 1, die intussen al op leeftijd is, dat het land ziek is vanwege de daden van Oedipus en de Goden nog lang niet tevreden zijn gesteld. Hij voorspelt tevens dat de dood van Eteocles 1 en Polynices nabij is en er aan beide zijden veel doden zullen vallen. Tot slot zegt hij dat er maar één middel is om de stad te redden maar aarzelt om dit aan Creon 1 te vertellen. Creon 1 dringt aan en de ziener zegt uiteindelijk dat Menoeceus 2, de zoon van Creon 1, zich voor de stad moet opofferen door zich van de muur te storten. Creon 1 is sprakeloos en met stomheid geslagen en zegt dat hij liever zelf van de muur springt dan zijn zoon te laten gaan. Maar Tiresias antwoordde dat de Goden alleen genoegen nemen met Menoeceus 2.

Offer van Meneoceus 2

Woedend van verdriet probeert Creon 1 zijn zoon weg te sturen uit Thebe, maar die had het orakel van Tiresias ook gehoord en weigerde om te vertrekken. Zonder dit aan zijn vader te vertellen besluit hij om zich voor de stad op te offeren, van de muur te springen, en zo de stad van de ondergang te redden. Moedig klimt hij naar de top van de muur waar hij het zwaard door zijn keel steekt en stervend naar beneden tuimelt. Zodra Creon 1 het bericht hoort is hij radeloos van verdriet en welt er een enorme woede in hem omhoog tegen de zoons van Oedipus die hem, in zijn ogen, van zijn zoon hadden beroofd. Kort daarna arriveert het leger van de Zeven uit Argos en slaat haar kamp op voor de muren van de stad.

Frustratie van Creon 1

Als Creon 1 Eteocles 1 ziet aarzelen, die vanaf de muur naar het enorme leger uit Argos kijkt, om de strijd aan te gaan spreekt hij hem woedend toe. ‘Je zult vechten schurk, en het lijden van dit land niet langer ongewroken verdragen. We hebben door jouw eedbreuk lang genoeg moeten boeten onder de kwade Goden. Deze stad, eens vol wapens, rijkdom en drommen inwoners, heb je als een door de hemel gezonden slang naar de vernietiging gevoerd. Wil jij nu weigeren om de strijd aan te gaan? Of gebiedt Tiresias een ander naar de strijd te gaan, en bedenkt een tweede orakel om nog meer ellende voort te brengen? Waarom kijk je rond naar je gevolg? Zij wensen dat je gaat, ja, en de straf betaalt. Zelfs je moeder en zusters haten je. Je broer bedreigt je fel met wapens en vernietigt de versperringen bij je poorten, of hoor je dat niet?

Reactie van Eteocles 1

Zo sprak Creon 1 tandenknarsend maar dan reageert Eteocles 1 net zo fel. ‘Je houdt mij niet voor de gek, Creon 1. Je bent niet ontroerd over de dood van je zoon maar bent zelf op de troon uit. Er schuilt ambitie in je woorden en een geheim verlangen. Je dwingt mij te strijden en zo mijn dood tegemoet te gaan zodat je de troon weer voor jezelf kunt opeisen. Zelfs nu is wraak niet moeilijk, maar haal mijn wapens. Ik zal mijn broer treffen in de strijd want Creon 1 heeft balsem nodig voor zijn verdriet. Maar als ik terugkeer uit de strijd zal je boeten en mij alle ellende terugbetalen.’ Zo gaat het tweetal woedend uit elkaar en vertrekt Eteocles 1 naar het slagveld.

Opnieuw koning

Daar treft Eteocles 1 zijn broer Polynices en spreken ze af om de strijd om de macht over Thebe voor eens en altijd te beslissen met een tweekamp. Terwijl Creon 1 van de muur toekijkt, ziet hij hoe de twee broers heftig strijden en uiteindelijk elkaar weten te doden. Intussen waren ook de meeste aanvoerders van de Zeven tegen Thebe gesneuveld en jagen de Thebanen de rest van het leger op de vlucht. Zo wordt Creon 1 opnieuw koning over Thebe. Hij is echter een gebroken man en schept er genoegen in om een bloedige heerschappij uit te oefenen. Als eerste daad geeft hij bevel om de soldaten uit Argos op het slagveld voor de wilde dieren te laten liggen en alleen de Thebanen te cremeren. Om er zeker van te zijn dat zijn bevelen worden opgevolgd stelt hij wachters op bij de lijken en proclameert dat overtreders met de dood bestraft zullen worden.

Smeekbede Antigone 1

Antigone smeekt voor haar leven

Maar Antigone 1, de dochter van Oedipus, kan deze wreedheid niet aanzien en gaat ’s nachts samen met Argia 1, de vrouw van Polynices, op pad om hun broer en echtgenoot te begraven. Het lukt de twee om Polynices tussen de vele doden te vinden en leggen het lijk op de nog smeulende brandstapel van zijn broer Eteocles 1. Ze worden echter ontdekt door de wachters die Antigone 1 weten te grijpen en haar voor Creon 1 brengen. Antigone 1 smeekt voor haar leven maar de verbitterde Creon 1 is niet te vermurwen en geeft zijn zoon Haemon 2, aan wie hij Antigone 1 eerder als vrouw had beloofd, opdracht om haar ter dood te brengen.

Weigering Haemon 2

Maar Haemon 2, die verliefd was op zijn aanstaande vrouw, weigert het bevel van zijn vader uit te voeren. Hierdoor wordt Creon 1 nog kwader en geeft zijn wachters bevel om Antigone 1 direct levend op te sluiten in een grot en haar zo te laten creperen als straf voor haar ‘misdaad’. Antigone 1 gaat met opgeheven hoofd mee met de wachters en blijft Creon 1 eenzaam achter op zijn troon. De volgende dag komt Tiresias bij Creon 1 en waarschuwt hem Antigone 1 te bevrijden uit de grot daar er anders opnieuw een groot onheil over hem zal komen. Maar Creon 1 weigert te luisteren, vindt dat zijn bevelen gehoorzaamd moeten worden, zelfs door zijn eigen zoon, en stuurt de blinde ziener bruusk weg.

Nog meer doden

De volgende dag treft Eurydice 9, de vrouw van Creon 1, het zielloze lichaam van haar zoon Haemon 2 aan. Jammerend van verdriet vervloekt ze haar man en slaat daarna de hand aan zichzelf. Bedienden die het zagen gebeuren weten niet hoe ze dit aan Creon 1 moeten melden. Uiteindelijk trekt een van hen de stoute schoenen aan en vertelt het treurige nieuws aan Creon 1. Dan breekt Creon 1 en klaagt: ‘Wee mij, zijn de Goden dan nog niet tevreden. Door mijn schuld stierven zowel mijn zoon als mijn vrouw. Welke ellende wacht mij nog meer. Wil niet iemand een zwaard door mijn hart stoten, ongelukkige die ik ben. Grijp deze dwaas die zijn zoon doodde, al wist hij dat niet. Waar vind ik steun voor dit ondraaglijke lot?’ Zo klaagt Creon 1 maar door en wordt uiteindelijk waanzinnig.

Theseus

Enkele dagen later staat Theseus met een groot leger uit Athene voor de poorten van de stad en dreigt Creon 1 met oorlog als de doden, die nog steeds op het slagveld liggen, niet worden begraven. Maar de waanzinnige koning wil niet opgeven en moedigt de Thebanen aan de strijd niet op te geven en de Atheners aan te vallen. Zonder veel enthousiasme gehoorzamen ze aan zijn bevelen maar krijgt de ruiterij uit Athene al snel de overmacht en deinzen de Thebanen terug. Dan spoort Creon 1 zijn paarden aan en gaat op Theseus af. Op bevel van Theseus laten de Atheners de aanstormende Creon 1 met rust en heft hij zijn enorme speer. Theseus wacht nog even en werpt dan met enorme kracht het wapen midden in de borst van Creon 1. Hevig bloedend zakt Creon 1 in elkaar en zegt Theseus, terwijl hij boven hem staat. ‘Vindt u het nu goed om je dode vijanden het vuur te geven waar ze recht op hebben. Zal je nu de overwonnenen begraven? Onderga nu je vreselijke straf, maar wees verzekerd van je eigen begrafenis’. Zo sterft Creon 1, geven de Thebanen zich gewonnen, en worden alle doden begraven.

Varianten

Daar de strijd van de Zeven tegen Thebe in vele mythen beschreven wordt bestaan er vele varianten op bovenstaand verhaal. Euripides en Sophocles, in hun treurspelen, voeren Creon 1 op verschillende manieren ten tonele en laten hem o.a. naar Colonus gaan om de dochters van Oedipus te gijzelen om hem zo mogelijk nog meer te straffen.

Stamboom:

Menoeceus 1 - - -
Creon 1 Eurydice 9
Menoeceus 2, Lycomedes 1, Haemon 2, Megara, Pyrrha 3

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz