Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Deianira 1

Deianira en haar stieffamilie

Volgens de meest gangbare mythen is Deianira 1 de dochter van wijngod Dionysus 2 en Althaea 1, de vrouw van Oeneus 1 uit de stad Calydon in Aetolië. Koning Oeneus 1, die zeer vereerd was dat zijn vrouw door Dionysus 2 was bezocht, neemt Deianira 1 op in zijn huis en brengt haar samen met zijn eigen kinderen groot. Zo heeft Deianira 1 zeven stiefbroers met de namen: Agelaus 10, Clymenus 1, Meleager, Periphas 7, Pheres 5, Thyreus en Toxeus 1. Naast deze stiefbroers heeft Deianira 1 nog drie stiefzusters die Eurymede 2, Gorge 1 en Melanippe 5 genoemd werden. Volgens enkele andere mythen was Deianira 1 echter een volle dochter van Oeneus 1 maar zijn er ook schrijvers die stellen dat zij een dochter was van Dexamenus uit de stad Olenus in Achaea.

Everzwijn 2 van Calydon

Terwijl zij opgroeit wordt het land geteisterd door een enorm Everzwijn 2 dat de landerijen verwoest waardoor er hongersnood dreigt. Om het ondier te bestrijden organiseert haar (stief)broer, Meleager, een jachtpartij waar vele jongemannen uit Griekenland aan deelnemen. Het monster werd gedood maar er ontstond ruzie tussen Meleager en zijn ooms, de broers van zijn moeder Althaea 1. Daarop doodde Meleager hen waarna er een oorlog ontstaat tussen de Cureten en de Calydoniërs. Als alle zoons van Oeneus 1 in de strijd sterven rouwen Deianira 1 en haar (stief)zussen hevig om dit verlies. Ze stompen hun lichamen bont en blauw, terwijl ze hevig jammerend de haren uit hun hoofd trekken. Artemis kreeg medelijden met hen, raakte de meisjes met haar staf aan, en veranderde ze in vogels die later de Meleagriden genoemd zouden worden. Door inmenging van Dionysus 2 werden alleen Deianira 1 en Gorge 1 gespaard van dit lot en zijn zo de enige nog levende kinderen van koning Oeneus 1.

Huwelijk

Deianira 1 werd volwassen en groeide uit tot een ware schoonheid zodat er vele vrijers naar Calydon kwamen en aan Oeneus 1 om haar hand vroegen. Zo komt ook Riviergod Achelous naar Calydon en stelt zich aan Deianira 1 voor. In eerste instantie komt hij als gehoornde stier, daarna als een gevlekte slang en uiteindelijk in een mensenlichaam met een zware baard waar het water uit droop en een gehoornde kop. Deianira 1 slaat de schrik om het hart als de Achelous ziet en vervult haar hart met enorme tegenzin. Ze wilde nog liever sterven dan te trouwen en het bed te delen met zo’n bruidegom. Op dat moment komt echter ook Heracles aan in Calydon en vechten de twee een duel uit om met Deianira 1 te mogen trouwen. Gelukkig voor Deianira 1 weet Heracles van de Riviergod te winnen en trouwt hij met het meisje. Deianira 1 gaat met Heracles mee en zij wordt in de loop der jaren, hoewel Heracles veelvuldig van huis is, moeder van vier zoons met de namen Hyllus 1, Glenus, Onites en Ctesippus 3.

Ballingschap

Aanranding van Deianira door Nessus

Drie jaar na zijn huwelijk met Deianira 1 ging Heracles met haar op bezoek bij zijn schoonvader en krijgt hij, tijdens de maaltijd, water over zich heen gemorst doordat de jongen die hem bediende, Eunomus 1, uitgleed. De driftige Heracles wordt hier zo boos over dat hij Eunomus 1 een klap geeft. Onbedoeld sloeg hij echter zo hard dat de jongen dood neerviel. Overmand van verdriet door dit ongeluk gaat Heracles, samen met Deianira 1 en zijn nog jonge zoontje Hyllus 1 in ballingschap en vertrekt uit Calydonië richting Trachis. Onderweg stuiten ze echter op de rivier Evenus, die ten gevolge van zware winterbuien woest kolkte. Het gezwollen water stond veel hoger dan normaal en door de vele draaikolken nagenoeg niet meer over te steken.

Aanranding

Heracles zelf is sterk genoeg maar Deianira 1 is niet in staat om de oversteek te wagen. Dan biedt de Centaur Nessus 1 zijn hulp aan en zegt tegen Heracles: ‘Ik draag haar wel naar de overkant, Heracles, dan kun jij zelf op eigen kracht naar de overkant zwemmen.’ De held vertrouwt Deianira 1, die erg bang is voor het water én voor de Centaur met zijn grote paardenlichaam, aan Nessus 1 toe. Vervolgens aarzelt Heracles niet langer, kijkt niet achterom, werpt zijn boog en knots naar de overkant, en duikt het water in. Daarop ziet Nessus 1 zijn kans schoon, en probeert de mooie Deianira 1 te verkrachten. Hevig worstelend en luid gillend roept Deianira 1 Heracles om hulp die intussen de andere oever al had bereikt. Deze ziet wat er gebeurt en pakt snel zijn boog en schiet trefzeker één van zijn giftige pijlen op de Centaur af.

Liefdeselixer

De pijl suist rakelings lang Deianira 1 en treft Nessus 1 vol in zijn brede borst waarna het gif direct zijn werk begint te doen. Wetend dat zijn laatste uur geslagen, en niet ongewroken wil sterven, roept de Centaur Deianira 1 bij zich. Hij doet net of hij spijt heeft van zijn daad en drong er bij haar op aan om zijn zaad, dat uit hem was gelopen, te mengen met olijfolie en het bloed dat uit hem droop. ‘Dit is een uitstekend liefdesmiddel,’ zegt hij met zijn laatste adem tegen Deianira 1. ‘Als je het op een kledingstuk van Heracles smeer zal hij je nooit ontrouw zijn.’ Deianira 1 geloofde wat de Centaur zei, deed het mengsel in een kruik, zei niets tegen Heracles, en bewaarde het zorgvuldig. Even later draagt Heracles zelf zijn vrouw en zoontje over de rivier en gingen in Trachis wonen waar hij een huis bouwde.

Jaloezie

Treurende Deianira

Maar kort daarna vertrekt Heracles opnieuw om één van zijn vele werken uit te voeren en blijft Deianira 1 eenzaam achter. Omdat Heracles jarenlang veel van huis is voelt Deianira 1 zich eerder weduwe dan vrouw van Heracles en krijgt in de loop der jaren ook de roddels te horen over de vele minnaressen die hij er tijdens zijn tochten op nahoudt. Toch bid ze elke keer tot de goden voor een behouden terugkeer van haar man en verkilt haar hart van angst als ze hoort welke gevaren hij heeft doorstaan. Maar wanneer de intussen volwassen geworden Hyllus 1, met een aantal door Heracles gevangen genomen vrouwen, naar huis terugkeert, slaat de jaloezie bij Deianira 1 toe. Onder de gevangenen bevindt zich het meisje Iole en doet het verhaal de ronde dat Heracles van plan is om met haar te trouwen.

Dood Heracles

Deianira 1 vreest voor haar huwelijk en herinnert zich de kruik met het liefdeselixer dat de Centaur Nessus 1 haar jaren geleden had gegeven. Snel smeert ze het middel op een mantel van Heracles, waarin hij gewend was om zijn offers te brengen, en stuurt de bediende Lichas 1 met het kledingstuk naar Heracles. Enige uren later ontdekt Deianira 1 dat dat het middel, waarvan ze een beetje op de grond had gemorst, begon te branden toen de zon er op scheen. Deianira 1 beseft dat Nessus 1 haar heeft bedrogen en stuurt snel een andere bode achter Lichas 1 aan om hem terug te roepen. Maar die is te laat want Heracles had de mantel al aangetrokken. Zodra het kledingstuk om zijn schouders hing begon die plotseling fel te branden en veroorzaakte zo de dood van Heracles.

Als Deianira 1 kort daarna hoort wat er gebeurd is, en zich bewust wordt van haar fout, is ze enorm aangeslagen door de omvang van het noodlot dat ze veroorzaakt had. Ten einde raad besluit ze de hand aan zichzelf te slaan en maakt een eind aan haar leven door zich op te hangen.

Stamboom:

Dionysus 2 / Oeneus 1 / Dexamenus Althaea 1 / Althaea 1 / - Zeus Alcmene
Deianira 1 Heracles
Hyllus 1, Glenus, Onites, Ctesippus 3

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz