Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Demeter - Ceres - Deo - Thesmophorus - Brimo

Algemeen

Demeter

Demeter, die in het Latijns Ceres werd genoemd, was voor de oude Grieken, samen met Gaea, een belangrijke godin. Ze was de godin van de landbouw en verantwoordelijk voor de vruchtbaarheid van de aarde. Demeter, die ook wel Deo wordt genoemd, beschermde de gewassen, vooral het graan, en onderwees de mensheid hoe dit gezaaid en geoogst moest worden. Zij was ook degene die ontdekte hoe je graan kon bereiden en bewaren waardoor, mits zij hard werkten, de mensen geen honger meer hoefden te lijden en een bron van vreugde werd. Vanwege dit geschenk ontstonden er minder oorlogen en introduceerde Demeter wetten om rechtvaardig met elkaar om te gaan. Door deze wetten kreeg ze de bijnaam Thesmophoros (Wetgeefster) en werd zij jaarlijks, tijdens een groot festival, met vele offers vereerd.

Festivals en verering

Tijdens dit festival, die de Thesmophoriën worden genoemd, hullen de vrouwen zich in witte kleding en betuigen met kransen van korenaren hun dank aan de godin voor de eerste oogst. Dan zingen zij lofzangen over de godin, de schaking van haar dochter Persephone 1, hoe zij met brandende toortsen op zoek ging naar haar dochter en uiteindelijk de graancultuur werd ontdekt. Hierbij letten de mensen er zorgvuldig op om geen zaden van de granaatappels, die op de grond zijn gevallen, te eten. Daarnaast is het tijdens dit negen dagen durende festival verboden voor de vrouwen om het bed met een man te delen en zijn de mysteriën van Demeter met veel geheimzinnigheid omgeven.

Heiligdommen en symbolen

De heiligdommen van Demeter zijn (nog steeds) in elk werelddeel te vinden. Het voornaamste staat echter in Eleusis omdat zij vanuit deze plaats begonnen was met de verspreiding van het graan. Ook Henna, op Sicilië, was heilig voor Demeter. Andere belangrijke heiligdommen stonden in Athene, Iton, Phalerum en Hermione. Zaden waren haar heilige symbolen en werden dan ook veelvuldig gebruikt als de mensen aan de godin offerden om haar te danken. Bovendien was de eik heilig voor Demeter.

Afstamming en relaties

Demeter werd kort na het ontstaan van de wereld geboren als de, op één na oudste, dochter van de Oergoden Cronus en Rhea. Haar jongste zus was Hera terwijl Hestia de oudste van het drietal was. Daarnaast had Demeter nog drie broers met de namen Hades, Poseidon en Zeus. Omdat de ouders van Cronus voorspeld hadden dat hij door zijn eigen kind van de macht beroofd zou worden at Cronus al zijn kinderen op zodra Rhea die gebaard had. Zo verdwijnt ook Demeter, als tweede, in de buik van haar vader. Als Rhea van haar jongste zoon Zeus in verwachting is wil zij niet dat hij hetzelfde lot ondergaat en verwisselt Zeus voor een steen die, nietsvermoedend, door Cronus wordt verslonden. Volgens de schrijver Diodorus Siculus was Demeter echter een dochter van Uranus en Hestia, en was Rhea haar zus.

Wedergeboorte

Zodra Zeus volwassen is beraamt hij een list om zijn broers en zussen te bevrijden en laat Cronus een braakmiddel slikken zodat alle kinderen weer ongeschonden naar buiten komen. Bovendien grijpt Zeus de macht en verstoot zijn vader van de troon. Hierna breekt er een zware strijd uit tussen de Titanen en Zeus met zijn broers waar Hestia, Hera en Demeter zich afzijdig van houden. Uiteindelijk weet Zeus de overwinning te behalen en wordt de nieuwe oppergod die in de hemel regeert. Zijn broer Hades wordt koning in de onderwereld en Poseidon de heerser over de oceanen. In die tijd ontdekte Demeter als eerste het graan. Ze zag op Sicilië hoe in het voorjaar wilde zwijnden de grond omwoelden en het graan, melkachtig met zoete sappen, verorberden. Met de sikkel van haar vader Zeus, waarmee hij Cronus had gecastreerd, snoeit ze enkele korenaren af en ontdekt zo de voedingswaarde van het gewas. Voor die tijd aten de mensen brood van groene kruiden, die in het wild groeiden, vermengd met bladeren van de bomen en gras uit de weiden.

Relaties

Omdat Demeter intussen was uitgegroeid tot een beeldschone godin met blonde haren, ze was de knapste van de drie zussen, schroomt Zeus niet om het bed met haar te delen. Ze baart hem de dochter Persephone 1 waar ze zeer op gesteld is. Maar ook Poseidon laat zijn oog op Demeter vallen en deelt het bed met haar terwijl ze zich had veranderd in een Erinye. Uit deze ontmoeting bracht Demeter het paard Arion voort. Maar Persephone 1 was het grootste geluk van Demeter, en ze is dol op haar. Ze waakt als een felle tijgerin over het jonge meisje terwijl ze opgroeit tot een mooie jonge vrouw. Als de andere Goden zien dat Persephone 1 rijp wordt voor het huwelijk beginnen zij de deur plat te lopen bij Demeter. Zo scharrelen Ares 1 en Apollo in haar paleis rond en bieden Demeter steden aan als bruidsschat. Maar de godin wil geen afstand van haar dochter doen en wijst alle voorstellen van de hand.

Voorspelling Astraeus 1

Demeter wordt echter steeds ongeruster, bang als ze is dat haar dochter geschaakt zal worden, en besluit om naar Astraeus 1, de god van de voorspelling, te gaan. De god ontvangt Demeter gastvrij bij de deur en geeft de ongeruste godin iets te eten en drinken om haar tot rust te brengen. Nadat Demeter heeft gegeten somt ze alle vrijers op van Persephone 1 en smeekt Astraeus 1 om een voorspelling over haar dochter. De wijze god weigerde niet en ging aan het werk om uit de sterren de toekomst te lezen. Toen hij van alles kennis had genomen zegt hij tegen Demeter: ‘Lieve Demeter, wanneer het schijnsel van de maan bedekt wordt door een kegel van schaduw, waak dan voor een rovende bruidegom. Je zult schoonmoeder worden van een geheime bedgenoot met een sluwe geest. Maar ik voorspel jou toch veel geluk, want je zult bekend komen te staan om de vruchtbaarheid van de barre grond.’ Toen Demeter dit hoorde moest ze lachen om haar toekomstige roem, maar werd nog verdrietiger vanwege haar dochter.

Schaking Persephone 1

Ze keert snel terug naar haar paleis om Persephone 1 op te halen en haar op een geheime plek te verbergen waar ze niet gevonden kon kunnen worden door een ontvoerder. Op Sicilië, in de buurt van de stad Henna, laat ze Hephaistus en de Cyclopen een bronzen paleis bouwen en dat omringen door een ondoordringbare bronzen muur om schakers af te schrikken. Vervolgens brengt ze Persephone 1 onder in dit paleis en laat de Oceaniden Electra 1 en enkele Sirenen bij haar achter om het meisje gezelschap te houden. Bij de toegangspoort zet ze bovendien twee Draken op wacht om elke indringer tegen te houden. Bevrijdt van de zorg om haar dochter gaat Demeter daarna naar Phrygië om een bezoek te brengen aan haar eigen moeder, Rhea. Zodra ze daar aankomt wordt ze door tromgeroffel verwelkomd en komt Rhea (Cybele) aansnellen om haar dochter te verwelkomen.

Visioen

Lang geniet Demeter niet van het bezoek bij haar moeder, want ze krijgt visioenen over haar dochter. Nu eens droomde ze dat er een speer door haar lichaam werd gestoken, of dat Persephone 1 zwarte kleding droeg, en dat het huis waar ze was verstopt tot zwarte as was geblakerd. Vervolgens verscheen Persephone 1 zelf in haar dromen die, geketend met wrede kettingen, was opgesloten in een donkere gevangenis. Het vuur in haar ogen was gedoofd terwijl ze smerige haren had en leek de vrieskou het roze van haar blozende wangen te verdrijven. Ontsteld door de aanblik roept Demeter tegen het visioen: ‘Welke misdaad heb je begaan om zo’n straf te verdienen? Wie heeft de macht om deze wreedheid over jou uit te storten. Ben jij mijn dochter of word ik bedrogen door een dwaze schaduw?’ Dan antwoordt de geest: ‘Wrede moeder, ben je het lot van je dochter vergeten! Ik moet je toch dierbaar zijn terwijl ik hier opgesloten zit in deze donkere grot en door kwellingen wordt geplaagd. Als je werkelijk mijn moeder bent, bevrijdt me dan uit deze gevangenis en breng me terug naar de bovenwereld!’ Na deze woorden verdwijnt het visioen.

Terug naar Sicilië

Gek van angst ontwaakt Demeter uit haar droom, hoopte dat het niet waar was, en snelt naar Rhea. ‘Moeder, ik blijf niet langer en ga terug naar Sicilië. De voortekenen die ik heb ontvangen voorspellen problemen. De heilige plicht om mijn dochter te beschermen roept me om haar te beschermen. Ik ben bang dat de schuilplaats ontdekt is en moet haar snel gaan zoeken.’ Daarop antwoordde Rhea: ‘Laat de wind je woorden ver weg voeren, mijn kind. Vertrek snel, en laat je niet afschrikken door een kwade gebeurtenis.’ Toen dit gezegd was verliet Demeter het huis van haar moeder en keerde met haar wagen snel terug naar Sicilië, in de hoop dat ze niet te laat was en Persephone 1 nog in het paleis verbleef.

Persephone 1 verdwenen

Op Sicilië aangekomen ontdekt ze al snel dat haar grootste angst bewaarheid was toen ze zag dat de poortwachters van het paleis waren gevlucht en de deur wijd open stond. Snel gaat ze naar binnen en ontdekt dal alle kamers verlaten waren en Persephone 1 verdwenen was. Ze kon niet huilen of spreken van verdriet, verscheurde de kleding die ze droeg, terwijl er een huivering door haar lichaam trok. Maar dan treft ze in het binnenste van het paleis de Oceaniden Electra 1 aan, de verzorgster van Persephone 1, die jammerend op de grond ligt. Snel gaat Demeter naar haar toe en vraagt wat er gebeurd is tijdens haar afwezigheid. De Oceaniden kan in eerste instantie geen woord uitbrengen en zou graag gestorven zijn om aan de blik van de ongelukkige blik van de moeder te ontsnappen. Maar dan begint ze haar verhaal.

Verslag van Electra

Demeter

Je dochter durfde in eerste instantie niet naar buiten te gaan en bleef in het huis, zoals je bevolen had. Ze weefde op het weefgetouw terwijl de Sirenen haar gezelschap hielden met hun gezang. Toen kwam plotseling Aphrodite, in gezelschap van Artemis en Athena, op bezoek. Met haar stralende glimlach wekte ze onmiddellijk een schijn van vreugde en kuste Persephone 1 vele keren. Ze noemde haar zuster, beklaagde Persephone 1 die zo’n hardvochtige moeder had die haar tot opsluiting veroordeelde, en dat ze eigenlijk tussen de andere Goden op de Olympus behoorde te zijn. Geraffineerd vroeg ze Persephone 1 naar de bloemrijke weiden van Henna en overtuigde het jonge meisje om daar gezamenlijk bloemen te gaan plukken. Ach, de jeugd is zo gemakkelijk te misleiden, ik smeekte haar menigmaal om binnen te blijven maar, vertrouwend op haar zusters, ging Persephone 1 met hen mee en verleit het huis terwijl de Nimfen haar volgden.

Schaking Persephone 1

De ochtend ging snel voorbij en de godinnen vulden hun mandjes met een keur aan verschillende bloemen. Maar toen de zon zijn hoogste punt bereikte begon het eiland plotseling te schudden en te trillen onder het geweld van paardenhoeven en het geratel van wagenwielen. Niemand wist wie de wagenmenner was terwijl zich een somberheid over de weiden verspreidde en het ineens donker werd. Toen hoorden wij de wagenmenner zijn paarden keren, kwam het licht terug op de wereld, en was Persephone 1 nergens meer te bekennen. De godinnen zwegen en vertrokken naar de Olympus. Even later trof ik de halfdode Cyane 1 aan en ondervroeg de Nimf wat er gebeurd was en of zij getuige was geweest van de ramp. Geïnfecteerd door een of ander gif kon zij echter niet meer praten en loste langzaam op in water. Ook de Sirenen wisten niet wie de wagenmenner was en vertrokken eveneens van het eiland. Zo ben ik de enige die nog over is maar kan u niets anders vertellen dat dat Persephone 1 door een onbekende ontvoerder geschaakt is.

Radeloosheid

Nadat Demeter het verhaal heeft aangehoord, nog steeds radeloos van angst, richt ze haar ogen op de hemel en gaat als een razende tekeer tegen de bewoners. ‘Geef haar terug, ik ben geen kind van een Riviergod of ontsprongen aan het gespuis van de Dryaden. De hoogverheven Rhea baarde mij en Cronus was mijn vader. Waar zijn de verordeningen van de Goden, waar zijn de wetten van de hemel? Wat baat het een vroom leven te leiden? Zie, Aphrodite durft zelfs haar gezicht te laten zien na haar overspel met Ares 1! Komt het door kuise slaap dat deze moed haar wordt vergund! Geen wonder dat zij zich na een dergelijke onbeschaamdheid niet schaamt. Negeren jullie zo het eervolle van maagdelijkheid? Hebben jullie je aangesloten bij Aphrodite en haar trawanten? Wie van jullie is onrecht aangedaan door een enkel woord van Persephone 1? Heeft ze iemand van jullie geplaagd? Nee, opdat ze geen last voor jullie zou zijn, woonde ze ver weg in eenzaamheid op Sicilië. Wat voor goeds heeft dit teruggetrokken leven haar gebracht? Geen vrede kan de waanzin van deze bittere jaloezie temperen.

Smeekbede aan de goden

Zo verweet Demeter alle Goden maar die, gehoorzaam aan het bevel van Zeus, zwegen allen als het graf of zeiden dat ze van niets wisten, en lieten tranen opwellen als antwoord op haar vragen. Ten einde raad verandert Demeter van tactiek en begint de Goden te smeken. ‘Als ik door moederliefde iets brutaler ben geweest dan past bij deze ellende, vergeef me! Ik werp me als smekeling aan jullie voeten. Vertel mij tenminste wat mijn lot en wat de oorzaak van deze ellende is. Gun een moeder om haar kind te mogen zien, ik vraag haar niet terug. De prooi is voor jullie, vrees niet. Maar als de ontvoerder mij heeft tegengewerkt, kunnen jullie mij toch zijn naam wel vertellen.’ Terwijl ze smeekt, stromen de tranen over haar wangen maar geeft geen van de Goden antwoord en hullen ze zich in een beklemmend stilzwijgen.

Ruzie met de Goden

Waarom deze stilte,’ vervolgt ze. ‘Wee mij, iedereen heeft me verlaten. Waarom zeggen jullie niets? Zien jullie niet dat er openlijk oorlog is met de hemel? Ik zal mezelf vermannen en heel de wereld doorzoeken, onvermoeibaar zal ik in elke uithoek van de aarde doordringen en niet rusten of slapen totdat ik mijn schat gevonden heb. Die verdorven Zeus zal mij zien zwerven door steden en landen, en Hera’s jaloezie zal bevredigd worden door de ondergang van haar concurrent. Geniet van de wedstrijd, triomfeer in de hemel, trotse Goden, vier jullie illustere overwinning over mijn geschaakte dochter!’ Zo sprak Demeter en daalde de hellingen van de Etna af om haar dochter te zoeken.

Zwerftocht

Beginnend in de bloemenweide volgt ze het spoor van haar voetafdrukken totdat die plotseling verdwijnen doordat zwijnen de grond omgewoeld hadden. Daarna zwerft ze over heel de wereld, passeerde vele rivieren en landen terwijl ze haar droevige klacht laat klinken. Telkens riep ze ‘Persephone 1’ of ‘Dochter’ maar die hoorde haar niet en gaf geen antwoord. En als ze een herder ontdekte die aan het werk was, was haar ene vraag: ‘Is hier een meisje langs gekomen?’ Zo trok ze door het landschap waar intussen een sombere duisternis de wereld begon te bedekken. Dan keert Demeter terug naar de Etna, trekt twee grote pijnbomen uit de grond die ze aanstak in het vuur van de berg om als toortsen te dienen, en gaat opnieuw verder met haar zoektocht. Als een schaduw gaat ze voort over de zee en de verre straling van haar fakkels raakt de kusten van Italië en Libya. De Toscaanse kust wordt helderder en de Syrte glanst met aangelichte golven. Het licht bereikt de verre grot van Scylla 1, waarvan enkele honden terugdeinzen en zich over de godin verbazen.

Dorst

Doodmoe van het zwerven en dorstig komt Demeter uiteindelijk bij een hutje met een lage deur. Ze klopt en de oude vrouw Misme verschijnt. Als ze iets te drinken vraagt geeft Misme haar een beker water waar ze gebrande gerstkorrels in heeft gedaan. Maar zodra Demeter daarvan drinkt staat ineens de brutale zoon van Misme, Ascalabus, naast haar. Hij lacht de godin uit en noemt haar een zuiplap. Beledigd over de onbeschaamdheid van de jongen smijt ze de rest van het water in het gezicht van de praatjesmaker. Hij raakt doordrenkt van het water en begint van vorm te veranderen. Waar eerst armen en benen zaten beginnen poten te groeien en hij krijgt een staart. Uiteindelijk wordt zijn huid vlekkerig en veranderde Ascalabus in een gekko (hagedis) die wegschiet tussen de stenen op de grond.

Bezoek aan Helius

Demeter

Na lange tijd zoeken komt Demeter uiteindelijk Hecate tegen die haar aanspreekt: ‘Demeter, welke god uit de hemel of welke sterfelijke mens heeft jouw Persephone 1 weggerukt en je hart met verdriet doorboort? Want ik hoorde haar stem, maar zag met mijn ogen niet wie het was. Maar laten we samen naar Helius gaan, die vanuit de hemel alles ziet wat er op aarde gebeurt.’ Demeter antwoordde haar niet maar ging vlug, met opvlammende hoop, met haar mee. Bij Helius aangekomen vraagt ze: ‘Helius, heb respect voor mij, als je hart ooit heeft genoten vanwege een van mijn woorden of daden. Ik ben op zoek naar mijn dochter die ik eens droeg maar met geweld werd ontvoerd. U die vanuit de hemel over heel de wereld uitkijkt vertel me of je mijn lieve kind ergens gezien hebt. Welke god of sterveling heeft geweld gebruikt, en maakte daarna dat hij wegkwam.

De boodschap van Helius

Daarop antwoordde Helius: ‘Demeter, ik zal je de waarheid vertellen. Want ik heb veel eerbied voor je en medelijden vanwege het verdriet om je dochter. Geen van de andere Goden treft schuld. Het was Zeus die haar aan zijn broer Hades schonk, om zijn vrouw te worden. Hades roofde haar en nam Persephone 1 luid schreeuwend mee naar beneden in zijn wagen naar zijn rijk van nevel en duisternis. Maar staak je luide klaagzang en blijf niet onverbiddelijk kwaad. Hades is geen ongeschikte echtgenoot onder de onsterfelijke Goden voor jouw kind.’ Dan klakt Helius met zijn tong, spoort zijn paarden aan, en vertrekt voor zijn dagelijkse tocht door de hemel. Demeter is radeloos, weet niet wat ze moet doen, wil zich niet meer onder de andere Goden begeven, en zwerft in de gedaante van een oude vrouw verder over de aarde.

Eleusis

Enige tijd later komt de kwade Demeter in Eleusis aan waar ze naast een bron gaat zitten om even uit te rusten. Daar zien de vier dochters van Celeus 1 haar zitten als ze water gaan putten en spreken Demeter aan. ‘Oude moeder, waar komt u vandaan en waarom bent u uit de stad vertrokken? Waarom komt u niet met ons mee om met vrouwen van dezelfde leeftijd in de schaduw onder de bomen te zitten. Zij zullen u welkom heten door woord en gedrag.’ Demeter is aangenaam verrast door het respectvolle gedrag van de vier meisjes en vertelt hen een verhaal dat ze op Kreta is geschaakt door piraten, naar dit land was vervoerd, maar aan de kust had weten te ontsnappen. ‘Zo wandelde ik hierheen, maar weet niet welk land dit is. Vertel me naar wie ik kan gaan om voor te werken. Ik kan goed voor een baby zorgen of huishoudelijk werk doen.’ eindigt zij haar verhaal.

Uitnodiging

Onmiddellijk antwoorde Callidice 3, de oudste dochter van Celeus 1: ‘Moeder, we moeten allen noodgedwongen dragen wat de Goden op ons pad sturen. We zullen je situatie aan onze moeder, koningin Metaneira, voorleggen. Ze heeft een pasgeboren zoon en wellicht kun je hem grootbrengen tot hij volwassen is.’ Demeter boog dankbaar haar hoofd waarna de meisjes de kruik vullen en snel naar hun moeder gaan. Toen zij haar verteld hadden wat er gebeurd was bij de bron droeg Metaneira hen op om de oude vrouw te gaan halen en uit te nodigen een goedbetaalde baan als min voor haar kind aan te bieden. Snel hollen de meisjes het pad af naar de bron en leiden de 'oude vrouw' naar het huis van hun vader.

Aankomst in het paleis

Via de hal gingen ze naar de plek waar hun moeder op dat moment de kleine Demophon 1, maar wordt ook Triptolemus genoemd, aan het voeden was. Op het moment dat Demeter de zuigeling aan de borst van zijn moeder zag, wordt haar moederhart verscheurd vanwege het verlies van haar dochter. Ze staart met grote ogen naar het kind en kreeg iets van haar oude kracht terug. Eerbied en ontzag grepen Metaneira aan en ze vroeg de vrouw te gaan zitten. Maar Demeter weigert totdat de dienares Iambe een kruk voor haar neerzet. Al die tijd blijft ze, zwijgend en smachtend, met een verdrietige blik in haar ogen naar het kind staren. Als Iambe haar een beker wijn aanbiedt weigert ze die beslist en vraagt om water en meel te mengen en haar dit te drinken te geven. De koningin deed wat ze vroeg, gaf Demeter het drankje en heette haar welkom in het paleis.

Welkom van Metaneira

Wees gegroet, vrouwe! Want ik denk niet dat u van lage afkomst bent. Er schittert waardigheid en gratie in uw ogen. Maar wij stervelingen moeten noodgedwongen dragen wat de Goden ons sturen. Maar nu u hier bent zal u krijgen wat ik kan geven. Verzorg dit kind dat de Goden mij op hoge leeftijd schonken en waar ik niet meer op gehoopt had. Als u hem grootbrengt tot hij volwassen is zal ik u een grote beloning geven voor zijn opvoeding.’ Dan zegt Demeter: ‘Ook u gegroet, vrouwe. Mogen de Goden u geluk brengen voor uw aanbod. Ik zal de jongen graag aan mijn borst leggen en hem verzorgen. En hem zal nooit iets overkomen door mijn achteloosheid of door iets naars als tovenarij. Want ik ken een uitstekend middel tegen die kwalijke zaken.’ Zo bedankte Demeter Metaneira, lag met een gelukzalige glimlach het kind aan haar eigen borst, en begon aan haar taak.

Verzorging Demophon 1

Het kind groeide als een onsterfelijk wezen want Demeter zalfde hem overdag terwijl ze hem aan haar boezem hield. Maar ’s nachts lag ze hem als een houtblok in het vuur, zonder dat zijn ouders het wisten, om zijn sterfelijkheid weg te branden. Ze zou geslaagd zijn in haar opzet als Metaneira op een nacht niet had ontdekt wat Demeter met haar zoon deed. Jammerend roept ze, terwijl haar zoon in het vuur ligt: ‘Demophon 1, mijn zoon, die vreemde vrouw begraaft je diep in het vuur en bezorgt mij een bitter verdriet.’ Demeter ontsteekt onmiddellijk in woede, grist Demophon 1 uit het vuur, smijt het kind voor Metaneira op de grond, en zegt: ‘Jullie stervelingen zijn te dom om ver vooruit te kunnen zien. In je dwaasheid heb je de oude geneeskunst verstoord, want ik zou je lieve zoon onsterfelijk gemaakt hebben. Maar nu kan hij op geen enkele manier ontsnappen aan de Moiren. Toch zal er eeuwige roem op hem rusten, want hij lag op mijn knieën en sliep in mijn armen. Zie, Ik ben Demeter die tot de onsterfelijke Goden behoort. Maar laat nu het volk op een hoge heuvel bij de stad een grote tempel bouwen met een altaar. En ik zal jullie de riten onderwijzen, die jullie hierna eeuwig en eerbiedig kunnen uitvoeren om zo de gunst van mijn hart weer herwinnen.

Hereniging

Toen ze uitgesproken was veranderde Demeter haar uiterlijk, wierp de ouderdom van zich af, en toonde haar ware en schitterende uiterlijk. Zonder verder nog iets te zeggen vertrok ze uit het huis. Metaneira vertelde haar man Celeus 1 wat er was gebeurt en zonder dralen deed hij wat Demeter hen opgedragen had. Toen de tempel klaar was betrok Demeter, nog steeds treurend om haar dochter en afgezonderd van de andere Goden, haar heiligdom en begon haar wraak op de Goden. Een jaar lang hield zij de groei van de gewassen tegen en ontkiemde er geen zaad op de akkers. Zo beroofde ze de Goden hun recht op het uitbrengen van offers en zou het hele ras der mensheid uitgeroeid zijn als Zeus niet had ingegrepen.

Boodschap van Zeus

Hij stuurt Iris 1 naar Demeter met het verzoek om naar de Olympus te komen voor overleg. Maar Demeter reageert niet en Iris 1 keert onverrichter zake terug bij Zeus. Daarop stuurt de oppergod de ene na de andere god naar Demeter die haar vele geschenken aanbieden en elk recht dat ze maar wilde hebben onder de Goden. Uiteindelijk stijgt haar moederliefde uit boven de woede en gaat Demeter naar Zeus en zegt tegen hem: ‘Ik smeek je, laat je vaderhart spreken en laat ons kind terugkeren naar de bovenwereld. Na lang zoeken weet ik eindelijk waar ze is en wil ik de schaking Hades nog wel vergeven als hij haar maar terugstuurt. Onze dochter hoeft niet te trouwen met een dief.’ Daarop reageert Zeus: ‘Mijn dochter is me even lief als jij. Maar het is bepaald geen schande om de vrouw te zijn van mijn broer, die alleen door het lot onder doet voor mij. Maar goed, als jij zo graag een scheiding wenst dan mag ze terugkeren naar de hemel. Ze mag daar alleen geen voedsel geproefd hebben, want dat is een vaste wet van de Moiren.’ Dolgelukkig met dit bericht keert Demeter terug naar aarde waar ze op haar dochter wacht.

Weerzien met Persephone 1

Demeter

Kort daarna komt Hermes met Persephone 1 in zijn wagen naar Eleusis en vallen moeder en dochter elkaar huilend van vreugde in de armen. Maar terwijl ze haar dochter in haar armen houdt voelt ze plotseling een trilling in haar hart en zegt: ‘Mijn kind, vertel me, weet je zeker dat je geen voedsel hebt gegeten terwijl je beneden was? Spreek op en verzwijg niets, want als je dat niet hebt gedaan, kun je terugkeren uit de onderwereld en samenleven met mij en je vader. Maar als je voedsel hebt geproefd, moet je opnieuw terugkeren naar die duistere plaats onder de aarde. En vertel me ook hoe Hades je weggevoerd heeft en door welke list hij je bedroog?

Onthullingen

De mooie Persephone 1 antwoordde: ‘Moeder, ik zal je alles vertellen. Toen Hermes me kwam halen in de onderwereld sprong ik van vreugde op. Maar terwijl ik in de onderwereld verbleef, en daar door de tuin wandelde, heb ik een granaatappel geplukt. Uit de roze schil heb ik zeven pitten gepeuterd en die in mijn mond gestoken. Helaas was Ascalaphus 2, de zoon van Acheron en Gorgyra hiervan getuige en verraadde mij aan Hades. Ik zal ook vertellen hoe Hades mij ontvoerde. Terwijl ik met de Sirenen en ander Nimfen bloemen aan het plukken in een mooie weide spleet de aarde voor mijn ogen. Daar was plotseling Hades die mij greep en in zijn wagen naar de onderwereld bracht. Ik heb je nog geroepen maar je hoorde mij niet.

Besluit van Zeus

Demeter, die begreep wat dit kleine beetje voedsel betekende, richt zich jammerend opnieuw tot Zeus en smeekt hem om haar toe te laten in de onderwereld zodat ze bij haar dochter kan zijn. Zeus, die voorziet dat de aarde dan onvruchtbaar zal worden, besluit dat Persephone 1 twee derde van het jaar bij haar moeder mag wonen in de bovenwereld maar de rest van het jaar als echtgenoot van Hades in de onderwereld moet verblijven. Toen verdween de droefheid uit het hart van Demeter, ondanks de wetenschap dat ze haar dochter drie maanden per jaar niet zou zien. Even later komt ook Rhea bij haar dochter aan en zegt: ‘Kom dochter, Zeus wil dat je weer lid wordt van de familie der Goden. Wees niet onverbiddelijk en laat het graan weer groeien dat de mensen leven verschaft.’ Dan laat Demeter haar wrok varen en besluit om de gewassen weer te laten groeien.

Verspreiding graan

Ze gaat terug naar Eleusis waar ze voor Demophon 1, haar pleegkind, een wagen bouwt die werd getrokken door vliegende Draken. In de meeste mythen wordt echter gemeld dat dit Triptolemus was, haar eigen zoon die Eleusis 1 bij Demeter verwekt had. Ze geeft Demophon 1/Triptolemus tarwekorrels met de opdracht om dit, met zijn Drakenwagen, over heel de wereld te verspreiden. Hij moet de korrels in nooit bebouwde grond zaaien nadat hij met een ploeg voren in de grond heeft gemaakt. Zo vertrekt Triptolemus en vliegt door heel de bewoonde wereld met zijn gave. In ruil voor dit geschenk vereerden de mensen Demeter boven alle andere Goden, omdat haar gift het leven sterk veraangenaamde en hongersnood zeldzamer werd. Na terugkeer in Eleusis stelde Triptolemus bovendien heilige riten in ter ere van Demeter en noemde die de Thesmophoriën. Nadat het graan zo over de wereld verspreidt was keerde Demeter terug naar de Olympus om zich weer bij de andere Goden te voegen.

Iasion

Terwijl Triptolemus door de wereld reist wordt Demeter tijdens de bruiloft van Cadmus en Harmonia 1 verliefd op Iasion, de sterfelijke zoon van Zeus en de Plejade Electra 3. Er zijn echter ook versies die stellen dat Demeter door Iasion op Kreta verkracht werd en Zeus, woedend over deze wandaad, hem met zijn bliksem doodde. In beide gevallen wordt Demeter zwanger en baart twee zoons met de namen Plutus (Rijkdom) en Philomelus (Noodzaak). Die twee verkeerden niet op goede voet met elkaar want Plutus, die enorm rijk was, gaf niets van zijn rijkdom aan zijn broer waardoor Philomelus, gedwongen door noodzaak, twee ossen kocht en de uitvinder werd van de ploeg. Demeter, die zijn uitvinding bewonderde, plaatste daarop Philomelus al ploegend tussen de sterren en noemde hem Boötes. Volgens een enkele mythe kreeg Demeter bij een onbekende man ook nog de zoon Eubulus.

Wraak

Hoewel Demeter weer onder de Goden verkeerde was ze niet vergeten wat haar dochter was aangedaan. De Sirenen, omdat die haar dochter niet hadden geholpen tijdens de schaking, werden in haar opdracht veranderd in vreemde wezens. Ze moesten aan de kust passerende zeelieden bekoren met hun gezang en er zo voor zorgen dat die met hun schip op de rotsen schipbreuk zouden lijden. Zodra het echter iemand zou lokken om hun eiland te passeren, terwijl ze hun gezang lieten klinken, was hun leven ten einde en moesten de Sirenen sterven. Ook Ascalaphus 2, die Persephone 1 verraadde door te onthullen dat hij haar granaatappelpitten had zien eten, ontkomt niet aan zijn straf en wordt door Demeter in de Tartarus onder een groot rotsblok bedolven. Wanneer jaren later Ascalaphus 2 door Heracles wordt bevrijd veranderd ze de verrader in een ooruil.

Erysichthon 2

Demeter

Hoewel bijna alle mensen Demeter vereren zijn er toch enkelen die haar minachten. Zo wilde Erysichthon 2, toen hij een paleis voor zichzelf wilde bouwen, eens in Thessalië, of Ephese, een enorme eik omhakken in het heilige bos van Demeter. (in plaats van Erysichthon 2 worden in de diverse mythen ook Triopas 1 en Pandareus 1 genoemd.) In de boom hingen vele kransen en offerlinten waar de Bosnimfen vaak hun feestelijke reidansen vierden. Als de helpers van Erysichthon 2 aarzelen om de boom met hun bijlen te raken roept hij tegen hen: ‘Als was het Demeter zelf, en niet alleen haar heilige boom, dan nog zal zijn kruin de bodem raken.’ Direct slaat hij daarna met een enorme zwaai zijn bijl in de boom die begint te sidderen en een luid gekreun laat horen. Op de plek waar de bijl het hout had geraakt stroomde bloed uit de kapotte bast waardoor de helpers met ontzetting hun bijl inhielden.

Straf

Dan klinkt er uit de boom een stem. ‘Ik ben de Nimf die in het hout woont en zeer geliefd wordt door Demeter. Ik voorspel u met mijn laatste krachten dat de wraak voor dit geweld nabij is!’ Maar Erysichthon 2 gaat ongenadig door en valt de boom, na talloze slagen, om. Geschokt gaan de Bosnimfen naar Demeter en smeken haar om wraak te nemen op de goddeloze man. Demeter knikt, bedenkt een passende straf voor Erysichthon 2, en stuurt vrouw Honger op hem af. Erysichthon 2 kon daarna eten zoveel hij wilde maar bleef altijd honger houden. Alles wat hij at kwam onverteerd naar buiten terwijl hij maar door bleef eten om het hongergevoel te stillen. Hij wordt steeds magerder, is uiteindelijk alleen nog maar spieren en botten, en was, toen al zijn voedsel op was, gedwongen bedelend door het land te trekken. Dan stuurt Demeter een slang op hem af om Erysichthon 2 nog meer te kwellen. Uiteindelijk overwon de dood en plaatste Demeter hem als sterrenbeeld aan de hemel, waar hij nog steeds door de slang wordt achtervolgd en eeuwigdurend wordt gestraft, als voorbeeld voor de mensheid. Ten gevolge van deze woede wordt Demeter soms ook wel Brimo (de Verschrikkelijke) genoemd

Stambomen:

Cronus / Uranus Rhea / Hestia Cronus Rhea
Demeter Zeus
Persephone 1

Cronus / Uranus Rhea / Hestia Cronus Rhea
Demeter Poseidon
Arion (een paard)

Cronus / Uranus Rhea / Hestia Hermes -
Demeter Eleusis 1
Triptolemus

Cronus / Uranus Rhea / Hestia Zeus / Thuscus Electra 3 / -
Demeter Iasion
Plutus, Philomelus

Cronus / Uranus Rhea / Hestia - -
Demeter -
Eubulus

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz