Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Dionysus 2 - Bacchus - Liber - Adoneus - Bromius 2 - Dreuner - e.v.a.

Algemeen

Dionysus, de god van de wijn en de feestvreugde

Verering

Dionysus 2 is de god van de wijn en vruchtbaarheid. Hij schenkt de mensen, door dronkenschap en extatische dans, een gevoel van grenzeloze vrijheid waardoor zij loskomen van hun dagelijkse beslommeringen en even hun zware bestaan kunnen vergeten. Hij was de ontdekker van de wijnstok en leerde de mensen, door deze plant te cultiveren, om van de vruchten wijn te maken. Hij leerde hen bovendien hoe de herfstoogst bewaard moest worden, waardoor ze lange tijd van voedsel waren voorzien, en hongersnood werd voorkomen. Zijn cultuur verspreidde zich, ver buiten de grenzen van Griekenland, over heel de bewoonde wereld en Dionysus 2 werd dan ook in vele landen aanbeden. Net als Demeter was Dionysus 2 een god van de natuur, maar behoorde niet tot de Twaalf Olympische goden, en strafte mensen die onrechtvaardig en goddeloos waren zoals Lycurgus 1 en Pentheus 1.

Volgelingen

Tijdens zijn omzwervingen over de wereld werd Dionysus 2 gevolgd door een grote menigte die uit Maenaden, Satyrs en Silenen bestond. Deze Maenaden, in het Latijns Bacchanten genoemd, namen deel aan rituelen waar de wijn overvloedig vloeide. Daarbij hielden ze een thyrsus in de hand, een staf die was versierd met klimop en bekroond met een denappel, en dansten bevangen door de wijn in extase rond terwijl er opzwepende muziek op cimbalen en trommels werd gespeeld. Als ze dan een wild dier zagen scheurden ze dat aan stukken en aten het vlees rauw op omdat zij geloofden op deze manier in aanraking te komen met hun god. Bovendien vierde de losbandigheid hoogtij tijdens deze nachtelijke riten en schaamden zelfs maagdelijke vrouwen zich niet om hun intieme delen te tonen terwijl ze met losse haren wild ronddansten. Dionysus 2 tooide zich, terwijl hij deelnam aan de feesten, meestal met een band van klimop om zijn hoofd en om zijn nek kleurrijke bloemenslingers.

Bijnamen en heiligdommen

Zo werd Dionysus 2 een god van weldaden en stond hij, vanwege zijn verspreiding over heel de wereld, onder vele bijnamen bekend. Enkele van deze namen zijn: Adoneus, Bromius 2 (het klinken van de donder), Cisseus 3, Dimetor (van twee moeders), Dithyrambus, Dreuner, Euhan of Euhius (vroegtijdig geborene), Iacchus, Lenaeus (vertrapper van druiven), Melpomenus (minstreel), Pyrignes (uit het vuur geboren), Thriambus (Overwinnaar) en Thyoneus (afstammeling van Thyone 1). In Egypte wordt Dionysus 2 veelal gelijkgesteld met Osiris terwijl de latere Italianen hem Bacchus of Liber noemden. De heiligdommen van Dionysus 2 waren te vinden in heel de wereld, waar jaarlijks festivals werden gehouden om de god te eren waarbij de slang als zijn bijzondere symbool werd gebruikt.

Afstamming en jeugd

Geboorte en afstamming

Dionysus 2 is een zoon van oppergod Zeus en Semele, de dochter van Cadmus uit Thebe. Door een list van Hera, de jaloerse echtgenote van Zeus, toont de oppergod zich in zijn ware gedaante aan Semele, nog voordat Dionysus 2 was geboren, en sterft het meisje door de aanblik van zijn vurige gestalte. Zeus had medelijden met Semele en gaf Hermes opdracht om het ongeboren kind uit haar buik halen. Hermes bracht de ongeboren vrucht naar Zeus die deze in zijn eigen dijbeen naaide om de zwangerschap te volbrengen. Toen de negen maanden voorbij waren sneed Zeus de draden in zijn been door en bracht op het eiland Naxos, als zijn eigen kraamheer, Dionysus 2 ter wereld. De Seizoenen kransten daarop het hoofd van de baby met klimop als een voorbode van de dingen die komen zouden.

Nysa

Zodra Dionysus 2 geboren was gaf Zeus opdracht aan Hermes om de zuigeling naar de dochters van Riviergod Lamus 1, in Nysa, te brengen. Er zijn echter ook mythen die stellen dat de kleine Dionysus 2 naar de Hyaden, of naar enkele Oceaniden, of de Nimfen Phylia 2, Coronis 3 en Cleide op het eiland Naxos werd gebracht. Deze verzorgsters, die sindsdien de Dodoniden werden genoemd, smeerden zijn uitgedroogde lipjes in met honing en lieten hem aan hun borsten zogen om zijn honger te stillen. Zo verpleegden zij het eerste jaar de kleine Dionysus 2 in een zoet ruikende grot terwijl hij tussen de voedingen door verrukt met zijn voeten in de lucht spartelde. Maar de jaloerse Hera zag het kind en zon op wraak. Ze sloeg de Nimfen met waanzin, waardoor die met hun ogen begonnen te rollen, als dollen door de heuvels en dalen van Nysa trokken, en Dionysus 2 zeker aan stukken gescheurd zouden hebben als Hermes niet was gekomen. Die nam de baby opnieuw op, bracht hem naar Thebe, en gaf het kind aan Ino, de zus van Semele.

Ino

Tegen Ino zegt Hermes: ‘Hier is de zoon van je zuster Semele. Verberg het kind in een donkere kamer en bedek hem zodat de jaloerse Hera hem niet kan vinden. Doe dit voor Zeus, en je zult een grote beloning ontvangen.’ Na deze woorden vertrok Hermes en liet de kleine Dionysus 2 achter bij een verbijsterde Ino. Maar ze voldeed aan het bevel van de god en gaf het kind aan haar dienstmeid Mystis. Die verborg Dionysus 2 in een diepe donkere put zodat Hera hem niet kon ontdekken. Tussendoor hield Ino de moederloze Dionysus 2 in haar armen terwijl zij hem, samen met haar eigen pasgeboren zoon Melicertes (Palaemon), de borst gaf.

Mystis

Maar Mystis bracht de meeste tijd met Dionysus 2 door. Zij zat ’s nachts wakend naast hem en onderwees de opgroeiende zuigeling in de goddelijke riten. Zij schudde als eerste de ratelaar, rinkelde met bekkens, en riep: ‘Euoi’ tegen de slapeloze Dionysus 2. Ze plukte klimopbundels die ze als krans om zijn hoofd bond en leerde hem spelen met een mystiek mandje dat vol met heilig voorwerpen zat. Zo begon Dionysus 2 te stralen, kreeg de kenmerken van een afstammeling van Zeus, waardoor het in het huis steeds lichter werd en Hera opnieuw ontdekte waar Dionysus 2 verbleef.

Waanzin van Ino

De waanzin van Athamas

De godin was woedend op Ino omdat zij het waagde die bastaardzoon van Zeus groot te brengen. Hera strafte daarop Athamas 1, de echtgenoot van Ino, met waanzin en die doodde in die toestand zijn zoon Learchus, en achtervolgde vervolgens Ino. In doodsangst greep zij haar jongste zoon Melicertes, sloeg op de vlucht, en maakte een eind aan haar leven door van een hoge klip in zee te springen. Maar ook de jonge Dionysus 2 slaat Hera met waanzin en hij vlucht naar het orakel van Dodona om daar weer in het bezit van zijn gezonde verstand te komen. Onderweg kwam hij bij een groot moeras, dat hij niet kon oversteken, twee ezels tegen. Eén van hen ving hij en stak zo op de rug van het dier het moeras over. Toen hij in Dodona aankwam werd hij door Zeus direct van zijn waanzin verlost, en betoonde zijn dank aan de ezels door hen als sterrenbeeld aan de hemel te plaatsen.

Rhea en de Corybanten

Opnieuw wordt Dionysus 2 naar een schuilplaats gebracht. Ditmaal brengt Hermes de jonge god naar Rhea, de moeder van Hera. ‘Ontvang, een nieuwe zoon van uw Zeus’, zegt Hermes tegen Rhea, ‘hij moet de Indiërs bestrijden, en als hij klaar is met de aarde zal hij naar de sterrenhemel komen, tot grote vreugde van de gebelgde Hera! Het is niet gepast dat Ino hem moet verzorgen die door Zeus is voortgebracht. Laat de moeder van Zeus het kindermeisje van Dionysus 2 zijn.’ Zo nam Rhea de verzorging en opvoeding van Dionysus 2 ter hand. Ze liet de Corybanten Dionysus 2 omringen terwijl die met hun zwaarden op hun schilden sloegen om het geluid van de opgroeiende Dionysus 2 te overstemmen.

Onderricht door Rhea

Rhea onderwees de kleine Dionysus 2 in alle zaken van de natuur en leerde hem in de bergen om te gaan met wilde dieren. Ze gaf hem harige tunieken om te dragen en hertenvellen om zijn schouders te bedekken. Op negenjarige leeftijd was Dionysus 2 in staat om hazen in te halen tijdens de jacht en met gemak een reekalf of tijger op zijn schouders te dragen. Hij sleepte woeste leeuwen en wilde panters aan hun poten uit hun holen en bracht die naar Rhea zodat zij hen voor een wagen kon spannen waarmee hij door de bossen reed. Satyrs, die van Pan afstamden en in de bergen leefden, kwamen naar Dionysus 2 toe en dansten wild in het rond op hun poten terwijl ze meest dwaze bokkensprongen maakten. Zo groeide Dionysus 2 op tot een volwassen man die uitblonk door zijn schoonheid. Als Dionysus 2 eenmaal volwassen is voorspelt Rhea hem dat hij in de toekomst de wijn zal ontdekken en geeft hem daarbij een steen van Amethist die hem zal beschermen tegen dronkenschap.

Ontdekking van de wijn

Lycurgus 1

Dan verlaat Dionysus 2 de grot van Rhea, nadat zij hem de initiatieriten had geleerd, en trekt bruisend van het leven door Thracie om naar Indië te gaan. Maar bij de rivier Strymon aangekomen, waar de Edoniërs woonden, behandelde koning Lycurgus 1 hem zeer grof en joeg de jonge god zijn land uit. De onervaren Dionysus 2 sloeg op de vlucht en dook de zee in waar hij door Thetis werd opgevangen. Deze stelt Dionysus 2 gerust en brengt hem naar Lydia. Om aan de middaghitte te ontsnappen neemt hij daar een bad in de rivier Pactolus, nadat hij samen met de Satyrs op vissen had gejaagd. Daar ontmoet Dionysus 2 ook de oude Silenus 2 die één van zijn trouwste volgelingen zou worden. Zo groeit de aanhang van Dionysus 2, sluiten zich ook Nimfen bij zijn gevolg aan en komt hij uiteindelijk in Phrygië terecht. Daar ziet Dionysus 2 tijdens een jachtpartij in de bossen een beeldschone en vrolijke jongeman die Ampelus genoemd werd. Hij was net zo oud als Dionysus 2, had nog geen baardgroei op zijn wangen, en de godenzoon stond direct in vuur en vlam voor de mooie jongen.

Ontmoeting met Ampelus

Ampelus en Dionysus

Dionysus 2 klampt de jongeman bewonderend aan en zegt: ‘Welke onsterfelijke schoot bracht jou voort? Vertel me, mijn vriend, wie van de Goden sliep met Aphrodite en verwekte jou? Maar als je van sterfelijke afkomst bent, als jij het bloed van Satyrs bezit, wordt dan mijn vriend, een sterveling met een god. Je uiterlijk zal geen schande over mijn hemelse bloed brengen, want je bezit een hemelse schoonheid.’ De jonge Ampelus was verheugd over de woorden van Dionysus 2, gaat met hem mee, en was sinds die tijd altijd in zijn buurt. Ze vermaken zich kostelijk tijdens jachtpartijen, liggen tijdens de middaghitte lui langs de rivier, of maakten muziek. Als Ampelus eens met een andere Satyr danste keek Dionysus 2 jaloers toe en was niet te genieten als de jongen niet aan zijn zijde verbleef.

Verliefd

Zo werd Dionysus 2 steeds verliefder op Ampelus en verzon allerlei wedstrijden om maar in zijn buurt te zijn. Tijdens worstelwedstrijden kon Dionysus 2 zijn geluk niet op als Ampelus hem in zijn armen omhoog tilde en op zijn rug wierp. Dan lag hij gewillig op de grond terwijl Ampelus zich op hem wierp en beiden door het stof rolden. Daarna spoelen ze het zweet van hun naakte lichamen of hielden een hardloopwedstrijd waarbij Silenus 2 en de andere Satyrs het tweetal luid aanmoedigen. Uiteraard laat Dionysus 2 Ampelus winnen en danst daarna vrolijk met hem in het rond om zijn overwinning te vieren. Om hun bezwete lichamen af te koelen duiken ze opnieuw het water in en houden een wedstrijd wie het eerst aan de overkant zou zijn.

Zeus Semele Helius / Een Satyr Selene / Een Nimf
Dionysus 2 Ampelus
-

Voorteken

Maar toen verscheen er een voorteken aan Dionysus 2, waaruit bleek dat Ampelus niet lang meer te leven had. Want er verscheen een geschubde Draak 6, die opsteeg van de rotsen met een jog reekalf op zijn rug. De Draak 6 legt vervolgens het jonge dier op een altaar en doodt het reekalf met zijn hoorn, terwijl dat jammerend krijste toen het stierf. Het bloed stroomde als druppels wijn van het altaar als een voorbode van het plengoffer dat zou volgen. Toen Dionysus 2 dit zag wist hij dat Ampelus zou sterven door een gehoornd dier en brak zijn hart.

Dood van Ampelus

Desondanks gaat hij toch samen met Ampelus op jacht en kust verdrietig de jongen zo veel hij kan. Tijdens de jacht dwaalt Ampelus van Dionysus 2 weg en komt tegenover een woeste stier 3 te staan. Deze valt de jongen aan en jaagt hem op over de heuvels tot hij op een hoge rots niet meer verder kan. Dan valt het woeste dier Ampelus aan en rijgt hem aan zijn hoorns waardoor de jongen zijn laatste adem uitblaast. Toen Dionysus 2 het bericht via een Satyr hoorde snelt hij als de wind naar de plek waar de dode Ampelus lag. Hij kermde luid toen hij zijn geliefde zag liggen, bedekte zijn borst met de huid van een reekalf, strooit rozen en lelies over hem heen, en hing een krans van anemonen om zijn hoofd. Daarop nam hij een thyrsus in zijn hand, bedekte het geheel met zijn eigen paarse mantel, en knipte een lok van zijn haren om dat als laatste geschenk op het lichaam te leggen. Vervolgens zit Dionysus 2 dagenlang klagend bij zijn dode vriend te treuren en smeekt zijn vader om Ampelus nieuw leven in te blazen.

Ontdekking v.d. wijnstok

Ontdekking van de wijn.

Zo zat Dionysus 2 een seizoen lang bij zijn vriend en dacht niet meer aan dansen of plezier maken en treurde om zijn Ampelus totdat Atropus, één van de Moiren, tegen hem zegt: ‘Je jongen leeft, Dionysus 2! Hij is niet dood want ik zal hem veranderen in een lieflijke drank, een heerlijke nectar, waardoor hij met dans en muziek aanbeden zal worden! Jij zult deze dronk uitdelen om de troost te worden van het menselijk ras.’ Toen gebeurde er een groot wonder. Want de dode Ampelus steeg uit zichzelf op en nam de gedaante aan van een bloem. Terwijl zijn lichaam veranderde, zijn buik een lange stengel werd en zijn vingers tot dunne twijgen vergroeiden, schoten zijn voeten als wortels de grond in. Zijn krullende haren groepeerde zich tot trossen, zijn hertenhuid veranderde in de veelkleurige bloei van groeiende vruchten, en zijn lange nek werd een tros druiven. Daarna zag Dionysus 2 hoe Cissus, een vriend van Ampelus die een boom aan het beklimmen was, ook veranderde en zijn ledematen steeds dunner werden. Ze rekken zich uit en de Satyr werd een klimop die sindsdien altijd in de buurt van de wijnstok was.

Lofzang op de wijn

Dan stroomt er vreugde door het hart van Dionysus 2 en weet wat hij doen moet. De druiven laat hij in de zomer rijpen en perst ze daarna met zijn voeten uit in een kuil door er met de Satyrs overheen te lopen en te dansen. Hij proeft zowel de vruchten als het drankje en wordt daar zo blij van dat hij in juichen uitbreekt. ‘ O Ampelus dit is de nectar en ambrosia van mijn Zeus die je hebt gemaakt! Graan brengt geen zoetere drank voort. O Ampelus, de vrouwelijke draden van de Moiren zijn voor jou en je schoonheid gevallen. Je bent niet dood, mijn jongen, maar leeft. Mijn vader maakte van jou een plant ter ere van zijn zoon. Degene die droevig getroffen is omdat hij een vrouw of dochter verloren heeft, de man die rouwt om zijn dode kinderen, een moeder of een vader, zal wanneer hij van de heerlijke wijn proeft, heel die pijnlijke last van zich afschudden. O Ampelus, jij verheugt mijn hart zelfs na je dood! Ik zal al mijn ledematen doordrenken met jouw drank.’ Zo sprak Dionysus 2 trots, en wierp zijn verdriet van zich af, nu hij de geurige vruchten had gevonden als geneesmiddel voor de jeugd.

Braspartij

Dan storten de Satyrs en Dionysus 2 zich vol overgave op de drank en drinken met grote teugen van de onvermengde paarse drank. Terwijl de Satyrs steeds meer beneveld raken beginnen ze wild te dansen en zingen terwijl ze ‘Euoi’ roepen. Dronken klimmen ze in bomen en gaan wellustig achter naakte Najaden aan die van schrik snel in de rivier vluchten. In hun dronkenschap zouden ze verdronken zijn als Dionysus 2 ze niet had tegengehouden die, door de amethist van Rhea, geen last had van de wijn. Na deze braspartij gaat Dionysus 2 terug naar de grot van Rhea, toont haar de trossen druiven en de heerlijke drank die daar van gemaakt kan worden, en zweert om dit genot over heel de wereld te verspreiden.

God in wording

Naar Indië

Dionysus in Indië

Daarop brengt Dionysus 2 een grote groep Satyrs en Nimfen op de been en begint, samen met zijn adviseur Silenus 2, aan een campagne naar Indië om daar de wijn te verspreiden en de mensen tot zijn volgelingen te maken. Hij hult zich daarbij in de huiden van panters en omgordde zich met geschikte wapens. Op zijn strijdwagen, die werd voortgetrokken door een span luipaarden, trekt hij met zijn leger naar het oosten, en behaalt daar grootse prestaties. Hij versloeg de bevolking en leerde hen zijn riten en dansen en het genot van de wijn die troost bracht. Na elke overwinning hield Dionysus 2 een nachtelijke braspartij, spoorde zijn metgezellen dan aan om muziek te maken op hun hun cimbalen, zich te hullen in bladeren van de wijnstok, en vooral van de wijn te genieten. Na drie jaar ligt geheel Indië aan zijn voeten en gaat Dionysus 2, zittend op een olifant, met een grote hoeveelheid buit naar Egypte om ook dat land aan zich te onderwerpen.

Noord-Afrika

Toen hij in Noord-Afrika kwam werd zijn leger geteisterd door grote hoeveelheden zand. Hierdoor kwam Dionysus 2 in de problemen omdat zijn leger water nodig had en de uitputting nabij was. De mannen vroegen zich af wat ze moesten doen totdat er een zwervende Ram 2 toevallig in de buurt van de soldaten kwam. Snel achtervolgen enkele mannen het vluchtende dier en kwamen zo bij een plek met een bron waardoor het leger gered werd. Snel brengen zij dit bericht naar Dionysus 2 die het leger naar de plek leidde. Om Zeus te danken voor de redding stichtte Dionysus 2 daar de stad Hammon en richtte een tempel op met dezelfde naam. Bovendien plaatste Dionysus 2 de Ram als sterrenbeeld aan de hemel. Hierna verspreidt hij de wijn in Afrika en leert de mensen hoe zij wijnstokken moeten cultiveren

Aura 1

Net als alle andere mannelijke Goden is Dionysus 2 een wellusteling en is gek op mooie vrouwen. Zo verkracht hij in Phrygië eens Aura 1, een dochter van de Oceanide Periboea 9, die na een vermoeiende jachtpartij in het bos ligt te slapen. Deze vrijpartij blijft niet zonder gevolgen voor Aura 1 en zij baart negen maanden later twee zoons. In een bui van waanzin doodde ze direct na de geboorte de helft van de tweeling en bleef alleen Iacchus in leven. Als Aura 1 bij zinnen komt werpt ze zich van schaamte in de rivier Sangarius en werd door Zeus in een bron veranderd. Volgens andere bronnen is Iacchus echter één van de vele bijnamen van Dionysus 2.

Zeus Semele Lelanthus Periboea 9
Dionysus 2 Aura 1
Iacchus, nog een zoon

Lydia

In Lydia raakt de oude Silenus 2, tijden een dronken bui, gescheiden van Dionysus 2 en komt bij koning Midas terecht. De door Dionysus 2 bekeerde koning ontving hem gastvrij en geeft Silenus 2 een gids mee om hem terug te brengen naar het leger. Dionysus 2 is Midas zeer dankbaar voor deze dienst en gaf hem het voorrecht om te vragen wat hij maar wilde. Midas vroeg om alles wat hij aanraakte te veranderen in goud en Dionysus 2 vervulde deze wens letterlijk. Omdat ook zijn eten in goud veranderde, en Midas honger leed, smeekt hij Dionysus 2 later om de gave weg te nemen. Daarop beveelt Dionysus 2 hem een bad in de rivier Pactolus te nemen en wordt Midas genezen. Sindsdien wordt er in de rivier goud gevonden. Nadat Dionysus 2 door heel Azië en Afrika was getrokken keert hij terug naar Griekenland, om daar de wijn en zijn riten te verspreiden.

Bestraffing Lycurgus 1

Maar eerst gaat Dionysus 2 met zijn gevolg terug naar Thracië, om Lycurgus 1 te bestraffen omdat die hem uit zijn land had gejaagd, en slaat de koning met waanzin. In deze toestand sloeg Lycurgus 1 zijn zoon Dryas 4 dood met een bijl, terwijl hij dacht een wijnrank door te hakken, en kwam pas tot bezinning nadat hij zijn ledematen had afgehakt. Toen het land daarna onvruchtbaar bleef verklaarde Dionysus 2 dat het weer vrucht zou dragen als Lycurgus 1 dood was. Toen de Edoniërs dat hoorden brachten ze hem naar de berg Pangaeum, bonden Lycurgus 1 vast, en werd hij door de woeste Maenaden verscheurd.

Wijnbouwsters

Maar er zijn ook mensen die in Dionysus 2 geloven en door de god worden beloond. Zo bezocht hij in Thracië Aristaeus en leerde hem de geheime riten en de kennis over de wijnbouw. Bovendien schenkt hij op Chersonoseus aan de dochters van koning Anius: Elais, Spermo en Oeno, het vermogen om uit aarde olijfolie, graan en wijn te produceren. Vele jaren later worden de meisje door het Griekse leger, dat onderweg is naar de Trojaanse Oorlog, achtervolgd om hen van voedselvoorraden te voorzien. Vlak voordat ze gevangen genomen worden smeken de drie zussen Dionysus 2 om hen te helpen. Dionysus 2 hoort hun noodkreet van verre en redt de meisjes door hen in witte duiven, de vogels van Aphrodite, te veranderen.

Op weg naar Naxos

Daarna wil Dionysus 2 met een schip van Icaria naar Naxos oversteken. Hij gaat met enkele mannen mee die beweren een schip te hebben dat die kant op gaat. Eenmaal aan boord blijken het Thyrrheense piraten te zijn en heeft alleen de stuurman Acoetes 1 geen kwade bedoelingen. Op zee willen de piraten Naxos voorbij varen, om Dionysus 2 in Azië als slaaf te verkopen, maar weigert Acoetes 1 waarna het roer door een andere piraat wordt overgenomen. Dan doet Dionysus 2 net of hij in huilen uitbarst en roept: ‘Jullie brengen me niet naar Naxos, zoals beloofd. Waarom ontvoeren jullie zo’n zwakke jongen?’ De matrozen lachen hem uit en zeilen arrogant verder. Dan begint er op het schip klimop te groeien en verschijnen er lynxen en gevlekte panters naast Dionysus 2 op het dek. Vervolgens beginnen de mannen te veranderen in vissen en duiken een voor een in zee. Alleen Acoetes 1 wordt door Dionysus 2 gespaard en geeft hem opdracht om naar Naxos te varen.

Huwelijk en kinderen

Ariadne

Als Dionysus 2 op het eiland aankomt, ziet hij de mooie Ariadne die door Theseus op Naxos was achtergelaten nadat hij de Minotaurus op Kreta had gedood. De god staat onmiddellijk in vuur en vlam voor Ariadne, smoort haar klachten in zijn armen, en maakt de jonge vrouw op de berg Drius tot de zijne. Verheugd over haar lot in de liefde sprak Ariadne, opnieuw gelukkig: ‘Waarom huil ik als een boers meisje? De ontrouw van Theseus heeft mij veel goeds gebracht.’ Om zijn vrouw te eren schonk Dionysus 2 aan Ariadne een schitterende kroon met prachtige juwelen die door Hephaistus was gemaakt. Daarop trouwt Dionysus 2 met Ariadne en bracht haar naar het eiland Lemnos waar zij de rest van haar leven bleef wonen. Dionysus 2 kwam daarna regelmatig langs om met zijn vrouw het bed te delen en werd vader van vele kinderen met de namen: Ceramus, Eurymedon 6, Oenopion, Peparethus 1, Phanus, Phlias, Staphylus, Thoas 1.

Zeus Semele Minos 1 Pasiphae 1 / Crete 1
Dionysus 2 Ariadne
Ceramus, Eurymedon 6, Oenopion, Peparethus 1, Phanus, Phlias, Staphylus, Thoas 1

Aankomst in Thebe

Dionysus en Ariadne

Daarna gaat Dionysus 2 naar Boeotië om, als dankbetoon voor zijn verwekking, in de buurt van Thebe een stad te stichten die hij Eleutherae (onafhankelijkheid) noemde. Vervolgens reist Dionysus 2 naar Thebe en ontdekt dat men hem daar niet als god vereert. Woedend brengt hij alle vrouwen tot waanzin met zijn riten, dwingt ze de stad te verlaten en op de berg Cithaeron in de wildernis te verblijven, om zo duidelijk te maken dat hij wel degelijk een god was. Gehuld in hertenvellen, met klimop in hun haren en de thyrsusstaf in handen, voeren de vrouwen op de berg zijn erediensten uit en jagen op wilde dieren die ze met hun blote handen aan stukken scheuren en opeten. Maar koning Pentheus 1 denkt dat Dionysus 2 een bedrieger is, noemt hem nergens in zijn gebeden, en stuurt zijn mannen op pad om Dionysus 2 gevangen te nemen en op te sluiten in de gevangenis.

Gevangengenomen

Dionysus 2 verandert zichzelf in de gedaante van de sterveling Acoetes 1 uit Lydia en liet zich gevangen nemen. In de veronderstelling dat de mannen een offerdienaar van Dionysus 2 hebben gegrepen brengen ze hem naar koning Pentheus 1. Die vraagt 'Acoetes 1' naar zijn afkomst, waarom hij gelooft dat Dionysus 2 een godheid is, en het doel van nachtelijke rituelen die de vrouwen op de berg uitvoeren. 'Acoetes 1' verklaart dat hij deze geheimen niet mag onthullen en dat Pentheus 1 maar beter wel kan geloven dat Dionysus 2 een god is. De koning moet zijn erediensten invoeren en hem als god vereren in zijn gebeden daar hij anders zijn ongeloof met zijn leven moet betalen. Pentheus 1 laat zich echter niet overtuigen, lacht 'Acoetes 1' uit, en laat hem in de gevangenis werpen.

Dood Pentheus 1

Maar Pentheus 1 is nieuwsgierig geworden naar wat de vrouwen op de berg uitvoeren. Hij besluit om stilletjes te besluipen en zo te ontdekken wat deze riten inhouden. Samen met Dionysus 2, die intussen uit de gevangenis was ontsnapt en een andere gedaante had aangenomen, gaat Pentheus 1 ’s nachts op pad en klimt in een boom om het ritueel van de vrouwen te bekijken. Maar dan ontdekken de vrouwen Pentheus 1 in de boom en zetten de achtervolging in. Onder aanvoering van Agave 3, de moeder van Pentheus 1, krijgen de vrouwen Pentheus 1 te pakken en scheuren hem als een wild dier aan stukken. Hierna is de weerstand van de Thebanen tegen de religie van Dionysus 2 gebroken, aanvaarden ze hem als een echte god, en trekt Dionysus 2 verder door Griekenland om de mensen tot zijn riten te bekeren.

Verspreiding van de wijn

Icarius en Erigone

Dionysus 2 trekt naar Athene in Attica waar hij op genereuze wijze gastvrij wordt ontvangen door Icarius 2 en zijn dochter Erigone 1. Als dank voor zijn ontvangst leert Dionysus 2 hem hoe van druiven wijn gemaakt kan worden en draagt hen op om het gebruik ervan te verspreiden in de wereld. Enige tijd later gaan de twee met een volgeladen wagen op weg en komen bij een aantal herders in Attcia. Deze genoten overdadig van het onverdunde goedje, werden dronken, dachten dat zij door Icarius 2 vergiftigd waren en doodden hem. De volgende dag ontdekt Erigone 1 het dode lichaam van haar vader en hing zich uit verdriet op aan de boom waar haar vader onder lag. Vanwege dit feit was Dionysus 2 woest op de Atheners en bedacht eenzelfde straf voor de dochters van de Atheners.

Oeneus

Tijdens zijn reis door Griekenland komt Dionysus 2 in Calydon waar hij op bezoek gaat bij koning Oeneus 1. De koning is zeer vereerd met het bezoek van Dionysus 2, gelooft dat Dionysus 2 een god is, die hem een wijnrank geeft om te verbouwen. Bovendien toont Dionysus 2 aan Oeneus 1 hoe de wijnrank geplant moest worden en, na de oogst, er heerlijke wijn van gemaakt kon worden. Tijdens dat bezoek raakt Dionysus 2 verliefd op Althaea 1, de vrouw van Oeneus 1. Toen Oeneus 1 dit merkte verliet hij vrijwillig de stad en deed net of hij heilige riten ging uitvoeren. Dan verleidt Dionysus 2 Althaea 1 en brengt de nacht met haar door. De volgende dag trekt Dionysus 2 verder door het land maar baart Althaea 1, negen maanden later, de dochter Deianira 1. Oeneus 1 doet net of dit zijn eigen kind is en voedt het meisje in zijn huis op alsof het zijn eigen dochter is.

Zeus Semele Thestius Eurythemis / Leucippe 2 / Laophonte
Dionysus 2 Althaea 1
Deianira 1

Aphrodite

Hoewel Dionysus 2 zelf ongevoelig was voor de gevolgen van veel wijn waren de vrouwen dat niet. Tijdens zijn riten, waar de god graag zelf aan deelneemt, heerst er grote losbandigheid en deelt hij met vele vrouwen het bed. Maar ook godinnen zijn niet ongevoelig voor zijn riten en zo deelt Aphrodite eens het bed met Dionysus 2. Samen verwekken zij de goddelijke zoon Priapus die altijd in een opgewonden stemming was en met zijn enorme stijve lid te koop liep en zo een symbool van de vruchtbaarheid was.

Zeus Semele Uranus / Zeus Zeeschuim / Dione 1
Dionysus 2 Aphrodite
Priapus

Maron

Volgens bepaalde schrijvers verwekte Dionysus in Maronië, bij een onbekende vrouw, ook de zoon Maron, die later een belangrijke rol in het leven van Odysseus zou spelen.

Zeus Semele - -
Dionysus 2 -
Maron

Ongelovigen

Dochters Proetus

Tijdens zijn rondgang door Griekenland komt Dionysus 2 ook mensen tegen die hem niet als een god aanbidden. Zo stuit hij in Argos op de ongelovige koning Proetus 1. Omdat die weigert zijn riten te aanvaarden slaat Dionysus 2 zijn dochters, Lysippe 1, Iphinoe 1 en Iphianassa 3, met waanzin waarna de meisjes de stad ontvluchten en als wilde beesten door de bergen zwerven. Als Proetus 1 blijft weigeren om Dionysus 2 te aanvaarden slaat de god, na tussenkomst van de ziener Melampus 1, ook de andere vrouwen in de stad met waanzin en trekken ook zij de bergen in. Uiteindelijk weet Melampus 1 Proetus 1 te overtuigen en geneest alle vrouwen van hun waanzin.

Dochters Minyas

De dochters van Minyas

Een dergelijk lot ondergaan ook de dochters van Minyas, de koning van Orchomenus. Deze bekommeren zich niet om de god, verachten de vrouwen die deelnemen aan zijn riten, en verkondigen luidkeels dat Dionysus 2 geen zoon is van Zeus. Ook hier grijpt Dionysus 2 in en slaat de meisjes, net als alle andere ongelovigen, met waanzin. Ook zij trekken de bergen in waar ze in extase deelnemen aan de riten van Dionysus 2. Uiteindelijk worden de meisjes genezen door Hermes, die hem met zijn staf aanraakte waardoor ze in vogels veranderden.

Butes 6

Maar ook mannen die de vrouwen lastigvallen, terwijl ze zijn geheime riten uitvoeren, zijn niet veilig voor Dionysus 2. Steevast worden die verstoorders door hem gestraft met waanzin. Zo ook Butes 6, toen deze in Thessalië eens op een groep feestvierende vrouwen afstormde om hen te verkrachten. Als de vrouwen Dionysus 2 om hulp roepen slaat de god Butes 6 met waanzin. Deze verloor zijn verstand, wierp zich in een bron, en verloor zo zijn leven.

Orpheus

Ook de zanger Orpheus wordt eens door Dionysus 2 gestraft omdat hij de feestende vrouwen bespiedde. Toen de zanger, rouwend om zijn vrouw Eurydice 1, afdaalde naar de onderwereld, loofde die alle Goden in zijn lied maar vergat Dionysus 2. Later, toen Orpheus uit de onderwereld was teruggekeerd, en de Maenaden eens bespiedde tijdens hun geheime dans, stookt Dionysus 2 de vrouwen op. Die ontsteken in een laaiende woede, zien Orpheus voor een wild dier aan, en scheuren hem aan stukken.

Afdaling naar de onderwereld

Door het lied van Orpheus wil Dionysus 2 zijn moeder Semele uit de onderwereld halen en krijgt, als een van de weinige Goden, van zijn vader Zeus toestemming om af te dalen in het duister, en haar naar de top van de Olympus te brengen om daar als de onsterfelijke Thyone 1 verder te leven. Als Dionysus 2 op zoek is naar de ingang van die duistere plek ontmoet hij een zekere Prosymnus of Polymnus, die weet waar die poort zich bevindt. Als beloning voor het wijzen van de toegang vraagt hij Dionysus 2 een beloning voor deze dienst. Verlangend om zijn moeder te halen schonk Dionysus 2, volgens een bepaalde mythe, aan hem de kroon van Ariadne die hij van Aphrodite had gekregen. Volgens een andere mythe vroeg Prosymnus of Polymnus om een wellustig geschenk en gaf Dionysus 2 hem, nadat hij weer in de bovenwereld was teruggekeerd een houten fallus.

Bemoeienissen met Zeus

Zeven tegen Thebe

Als de zeven aanvoerders uit Argos, met toestemming van Zeus, naar Thebe oprukken wil Dionysus 2 de stad waar hij verwekt is sparen en smeekt hij zijn vader om het leger te stoppen. Zeus is echter onverbiddelijk waarna Dionysus 2 een grote droogte beveelt in Nemea dat de Zeven tegen Thebe moeten passeren. Op die manier hoopt hij te voorkomen dat het leger, dat grote dorst lijdt, Thebe zal bereiken. De Zeven weten echter een bron te vinden en slagen er uiteindelijk in om toch Thebe te bereiken. Daar onderneemt Dionysus 2 nog één poging om het leger tegen te houden en stuurt twee enorme tijgers uit zijn gevolg op enkele aanvoerders af. Deze dieren weten enkele mannen te doden maar even later zelf gedood door een paar dappere mannen uit Argos. Dan geeft Dionysus 2 zijn weerstand op en moet lijdzaam toezien hoe vele dappere Thebanen het leven laten op het slagveld.

Steun aan Zeus

Net als bijna alle kinderen van Zeus steunt Dionysus 2 zijn vader als de strijd met de Giganten losbarst. Rijdend op ezels gaat Dionysus 2 en zijn gevolg naar de Olympus terwijl de dieren een angstaanjagend gebalk laten horen. Op het slagveld aangekomen slaat Dionysus 2 de Gigant Eurytus 3 met zijn thyrsus neer waarna Heracles het werk afmaakt met een van zijn pijlen. Zeus en zijn medestanders weten de Giganten te verslaan maar daarmee is de strijd om de macht niet afgelopen. Enig tijd later baart Gaea het gigantische monster Typhon die Zeus en de andere Goden naar het leven staat. Het monster is zo schrikwekkend groot en sterk dat alle Goden, met uitzondering van Zeus, op de vlucht slaan en hun gedaante veranderen om niet ontdekt te worden door Typhon. Ook Dionysus 2 vlucht, gaat naar Egypte, en daar de vorm aan van een geit, of een bok. Uiteindelijk weet Zeus het monster te verslaan, om zo definitief zijn heerschappij over de wereld zeker te stellen, en wordt ook Dionysus 2 over heel de wereld als god vereerd.

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz