Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Hephaistus - Mulciber - Vulcanus

Hephaistus, de god van de smeedkunst

Hephaistus, die in het Latijns Mulciber of Vulcanus wordt genoemd, is de manke God van het vuur en de smeedkunst die tot de groep van Olympische Goden behoorde. Hij beheerste het vuur in al haar facetten en kon met zijn adem alles laten branden. Maar in de mythen komt hij vooral tot uiting vanwege de vele prachtige kunstwerken die hij voor zowel Goden als stervelingen maakte, waarbij hij geassisteerd werd door de Cyclopen. Zijn werkplaats werd gewoonlijk gesitueerd op het eiland Lemnos maar de latere Romeinen waren van oordeel dat zijn werkplaats op het eiland Sicilië stond, in de berg Etna. Als patroon van de smeden leerde hij daar de mensheid hoe ze metalen konden bewerken door gebruik te maken van vuur.

Afstamming

Over zijn afstamming bestaan een tweetal versies. Volgens de ene versie is Hephaistus een zoon van Hera, die zij ter wereld bracht zonder het bed met een mannelijke God te delen. Dit zou een wraakactie zijn van Hera tegen Zeus omdat hij, zonder tussenkomst van een vrouw, de Godin Athena uit zijn hoofd had laten ontspringen. Dit is echter tegenstrijdig met de mythe waarin Hephaistus Zeus helpt met de geboorte van Athena door hem met een, door hem uitgevonden, bijl op het hoofd te slaan waarna Athena volledig gewapend tevoorschijn springt.

Verzoening

Er zijn ook mythen waarin gesteld wordt dat Hephaistus een zoon is van Zeus én Hera. Als Hera na de geboorte merkt dat haar zoon een kreupele zwakkeling is werpt zij hem uit schaamte van de Olympus. Hephaistus valt in zee waar de Nereide, Thetis en de Oceanide Eurynome 1, hem opvangen en redden. Ze brengen de jonge Hephaistus naar hun onderwatergrot waar hij hem negen jaar lang voor iedereen verborgen wordt gehouden. In die periode ontdekt Hephaistus zijn gave en maakt hij de meest prachtige sieraden voor deze Nimfen. Vanwege deze vaardigheid verzoent Zeus Hephaistus uiteindelijk met zijn moeder en mag hij terugkeren naar de Olympus.

Wraak op Hera

Uit dankbaarheid voor deze daad maakt Hephaistus voor de Olympische Goden prachtige gouden sandalen en voor Zeus bliksems. Maar hij is de daad van zijn moeder niet vergeten en maakt voor haar sandalen van diamanten. Zodra Hera die aantrekt kan ze die niet meer van haar voeten doen, hangt ze hulpeloos ondersteboven in de lucht, en weigert Hephaistus haar te bevrijden. Dan roept Zeus de hulp in van Dionysus 2, die Hephaistus dronken voert, waarna hij bereid is om zijn moeder te verlossen. Als waardering voor de sandalen, en als dank voor de bliksems, mag Hephaistus van Zeus een beloning kiezen. zonder na te denken vraagt hi direct Athena als vrouw waarmee Zeus instemt. Maar hij zegt wel tegen zijn zoon dat hij Athena zelf moet proberen te veroveren omdat ze heeft gezworen maagd te blijven.

Aanranding van Athena

Daarop gaat Hephaistus naar het huis van Athena en, in vuur en vlam voor haar schoonheid, smeekt Athena om zijn vrouw te worden. Maar ze weigert botweg en vlucht weg waarna Hephaistus, vol begeerte, de achtervolging inzet. De kreupele Hephaistus heeft de grootse moeite om de Godin bij te benen maar weet uiteindelijk Athena te grijpen. Er ontstaat een wilde worsteling waarbij Hephaistus zijn halfzus probeert te verkrachten. Hephaistus raakt hierdoor zo opgewonden dat zijn zaad vroegtijdig naar buiten komt en op het been van Athena terecht komt. Vol walging verwijdert Athena het zaad met een plukje wol en wierp dat op de grond. Daar gaat het zaad een verbinding aan met de aarde (Gaea) en wordt negen maanden later de slangenmens Erichthonius 2 geboren.

Zeus / Geen Hera Chaos / Chaos / Aether - / Nevel / Hemera 1
Hephaistus Aarde (Gaea)
Erichthonius 2

Prometheus en Pandora 1

Teleurgesteld gaat Hephaistus terug naar de Olympus waar Zeus op dat moment net ruzie heeft met Prometheus omdat die het vuur uit de hemel had gestolen en aan de mensheid geschonken. Zeus besluit zowel hem als de mensheid te straffen en geeft Hephaistus opdracht om wat aarde te mengen met water. Zo moest Hephaistus een vrouw maken die qua uiterlijk op de Godinnen leek en door enkele andere Godinnen werd voorzien van allerlei (kwalijke) karaktereigenschappen. Om het geheel af te ronden maakte Hephaistus voor haar een gouden kroon waarop hij verschillende verhalen afbeeldde. Het beeld werd tot leven gewekt, Pandora 1 genoemd, en door Zeus aan Epimetheus, de broer van Prometheus, geschonken om een ramp voor de mensheid te worden. Daarna krijgt Hephaistus van Zeus opdracht om Prometheus met onverbreekbare boeien vast te klinken aan een berg in de Kaukasus om daar een langdurige straf te ondergaan.

Huwelijk met Aphrodite

als dank voor zijn hulp schenkt Zeus Aphrodite als vrouw aan Hephaistus. De mankepoot is dolgelukkig en bouwt voor zijn vrouw, als huwelijksgeschenk, een prachtig paleis op Cyprus en geeft haar bovendien een prachtig versierde gouden wagen om mee te reizen. Uit hun relatie komt de gevleugelde Eros voort, en zijn broer Himerus, de meer sensuele god van de liefde, die zijn moeder later veelvuldig zal helpen bij haar taken. In zijn werkplaats maakt hij de prachtigste sieraden voor zijn Godin waarmee ze haar, toch al prachtige, uiterlijk nog meer kan verfraaien. Ondanks al deze geschenken is Aphrodite absoluut niet blij met dit huwelijk en bedriegt haar man met de Oorlogsgod Ares 1, waarmee ze regelmatig het bed deelt. Als Zonnegod Helius dit aan Hephaistus meldt is hij woedend maar weet dat hij niet tegen de kracht van Ares 1 op kan. Daarop besluit Hephaistus een list toe te passen.

Ontrouw

Hephaistus, betrapt Ares en Aphrodite

In zijn smidse maakt hij van ragfijne draden een onverwoestbaar net, dat door geen God verwoest kan worden. Nadat hij dit boven zijn eigen bed heeft gespannen zegt Hephaistus tegen Aphrodite dat hij een paar dagen naar Lemnos gaat, en vertrekt. Aphrodite ziet haar kans schoon om zo enkele dagen met Ares 1 door te brengen en nodigt de Oorlogsgod uit in haar huis. Het tweetal ligt nauwelijks naakt in elkaars armen op bed of het net valt naar beneden en worden de twee Goden door onbreekbare draden aan het bed vastgekluisterd. Even later komt Hephaistus de slaapkamer binnen en ontsteekt in woede als hij het naakte tweetal ziet. Woedend roept hij de overige Goden naar zijn huis om Ares 1 en Aphrodite te schande te zetten.

Oproep van de Goden

Vader Zeus, en de andere Goden, kom eens kijken naar iets lachwekkends en ongepast. Aphrodite bedriegt me voortdurend omdat ik mank ben, en is verliefd op die stoere Ares 1. Maar komen jullie kijken naar de plek waar die twee, nota bene in mijn bed, liggen te vrijen, en ik dat pijnlijk getroffen moet aanzien. Maar mijn valstrik heeft ze beiden gevangen en ik zal ze daar vasthouden totdat Zeus al mijn bruidsschatten teruggeeft die ik voor dat schaamteloze wicht gegeven heb.’ Daarop kwamen alle mannelijke Goden naar zijn huis waar ze in onbedaarlijk lachen uitbarsten vanwege de netelige situatie van het tweetal, maar bewonderen in stilte ook het beeldschone lichaam van Aphrodite.

Belofte van Poseidon

Alleen Poseidon kon de ‘grap’ niet waarderen en zei tegen Hephaistus: ‘Maak hen los, Hephaistus, en ik beloof je dat Ares 1 een gepaste boete zal betalen.’ Maar Hephaistus weigert en zegt: ‘Wat heb ik aan jouw belofte als Ares 1 weigert te betalen. Ik ben niet in staat om je onder druk te zetten als hij er vandoor gaat en zijn verplichting ontduikt.’ Dan zegt Poseidon: ‘Hephaistus, als Ares 1 zijn verplichting probeert te ontlopen dan zal ik de straf zelf op me nemen.’ Tevredengesteld antwoordt Hephaistus: ‘Het is onmogelijk en ongepast om jouw belofte af te slaan’, en verbreekt de boeien. Onmiddellijk maken de beschaamde Ares 1 en Aphrodite dat ze weg komen en blijft Hephaistus bedroefd en eenzaam in zijn huis achter.

Zeus / Geen Hera Uranus / Zeus Zeeschuim / Dione 1
Hephaistus Aphrodite
Eros (Liefde), Himerus (Verlangen)

Mantel en halsketting Harmonia 1

Maar het avontuurtje van Aphrodite met Ares 1 bleef niet zonder gevolgen en Aphrodite brengt negen maanden later de dochter Harmonia 1 ter wereld, die later trouwt met Cadmus. Op de bruiloft worden alle Goden uitgenodigd die elk een geschenk aan het bruidspaar geven. Ook Hephaistus komt met een geschenk en geeft Harmonia 1, naast een gouden kroon, een prachtige mantel en halsketting. Vanwege het overspel van haar moeder had hij de laatste voorwerpen echter gedrenkt in de misdaad waardoor Harmonia 1, en al degenen die na haar in het bezit ervan kwamen, een ellendig leven zouden lijden of door geweld sterven. Aan de buitenkant is hier echter niets van te zien en alle bruiloftsgasten vergapen zich aan de prachtig vervaardigde voorwerpen.

Gigantenstrijd

Omdat Gaea beledigd is dat haar kinderen, de Titanen door Zeus zijn opgesloten in de Tartarus baart zij de Giganten. Deze reuzen vallen de woonplaats van de Olympus aan en kunnen, volgens een orakel, alleen gedood worden als een sterveling de Goden helpt. Dan vraagt Zeus aan Athena om Heracles naar de Olympus te halen zodat hij de Goden in hun benarde situatie kan helpen. Ook Hephaistus gaat naar de berg om zijn vader bij te staan in de strijd om de macht, en smijt gloeiende brokken metaal uit zijn smidse naar de Gigant Mimas 1 waardoor hij gewond raakt, en vervolgens door een pijl van Heracles wordt gedood. Uiteindelijk overwinnen de Goden, met hulp van Heracles, alle Giganten. De zwakke Hephaistus is na de strijd zo uitgeput dat Helius hem in zijn zonnewagen terugbrengt naar Lemnos.

Typhon

Korte tijd later wordt Zeus opnieuw aangevallen, ditmaal door het gigantische monster Typhon, die hem van de troon wil stoten. Typhon is zo vreeswekkend dat alle Olympische Goden van angst wegvluchten om zich te verbergen. Ook Hephaistus vlucht en gaat naar Egypte waar hij zich verandert in een os om te voorkomen dat het monster hem kan vinden. Na een zware strijd op leven en dood weet Zeus Typhon te verslaan bij Sicilië en bedelft zijn aanvaller onder de berg Etna. Bovendien stelt Zeus Hephaistus aan als bewaker van het monster, dat nog regelmatig zijn aanwezigheid laat merken door vuur in de berg omhoog te laten komen en het eiland op haar grondvesten laat schudden.

Lemnos

Als Hephaistus daarna eens op bezoek gaat bij zijn moeder heeft Zeus net een knallende ruzie met Hera gehad met over één van zijn escapades en haar, met aambeelden aan de voeten opgehangen aan de Olympus. Als Hephaistus zijn moeder wil bevrijden wordt Zeus opnieuw woedend, grijpt Hephaistus bij zijn voeten, en slingert hem met een enorme zwaai van de Olympus. Door de kracht van de worp zweeft Hephaistus een dag lang door de lucht maar komt uiteindelijk neer op het eiland Lemnos. Door de smak ligt hij halfdood op de grond maar wordt gered door de Sintiërs en Thetis, die zijn benen verzorgen en hem weer oplappen. Sinds die tijd is het eiland heilig voor Hephaistus, ging hij er wonen, en bouwde zijn smidse. Zo werd hij de beschermer van de bewoners die, uit dankbaarheid, voor hem een tempel op het eiland bouwden.

Geschenken voor Goden

Hephaistus, de meestersmid

Voor zichzelf bouwde Hephaistus op het eiland een prachtig bronzen paleis dat als een ster fonkelde in de nacht en alle andere paleizen op de wereld in schoonheid overtrof. Hij creëerde ook bedienden, die er als meisjes, uitzagen, om hem met al zijn huishoudelijke klussen te helpen. Maar de meeste tijd was hij toch te vinden in zijn smidse, waar hij, samen met de Cyclopen allerlei voorwerpen maakte die hij weggeeft aan de Goden. Zo maakt hij pijlen voor Artemis en Apollo, een bronzen ratel voor Athena, Gouden en zilveren bokalen en schalen voor Dionysus 2 om zijn wijn in te schenken, en voor de Zonnegod Helius een prachtig versierde gouden wagen om zijn dagelijkse tocht door de hemel mee te maken.

Meestersmid

Maar vooraanstaande stervelingen mochten eveneens van zijn talenten genieten. Zo kreeg Libya 1 van hem een prachtig versierde gouden mand op de dag dat ze het bed met Poseidon deelde. Hephaistus maakte ook de bronzen man Talos 1 voor koning Minos 1, om diens eiland Kreta te bewaken en kreeg koning Alcinous 1 van hem twee prachtig vervaardigde zilveren honden om de toegang tot zijn paleis op te sieren. Het bleef niet alleen bij kunst en werden er soms nuttige geschenken gegeven. Zo kregen Acastus en Perseus 1 een onverwoestbaar mes en de timmerman Perseus 1 van hem een bronzen bijl. Maar Hephaistus werd vooral beroemd vanwege de schitterende wapenuitrustingen die hij maakte voor Diomedes 1, Heracles, Achilles en Memnon.

Bouwmeester

Ook in de bouwkunst verstond Hephaistus zijn vak. Zo bouwde hij op de Olympus voor alle Goden prachtig paleizen. In het paleis van zijn moeder maakte hij bovendien een slaapkamer met stevige deuren die hij voorzag van geheime sloten die geen van de andere Goden open kon maken. Voor Zeus timmert Hephaistus ook een fraaie slaapkamer met stevige deuren en een gaanderij van gepolijst marmer. Hij schonk zijn vader tevens een ijzeren staf als teken van zijn macht, en volgens enkele mythen ook de Aegis, het sombere en angstaanjagende kleed dat aan de randen versierd was met kwasten. Toen Dionysus 2 zich als God manifesteerde schonk Hephaistus zijn vader bovendien een gouden wijnstok als kunstwerk.

Overige werken

Voor de Zonnegod Helius bouwde Hephaistus in het uiterste Oosten van de wereld een prachtig paleis op hoge gouden zuilen. Door alle koperen beplating en zilveren deuren straalde het als de zon zelf in de lucht, terwijl alle versieringen een lust voor het oog waren om naar te kijken. Voor de God van de Slaap, Hypnos, bouwt Hephaistus een somber en duister paleis dat binnen echter werd opgesierd met duizenden beelden van de God. Ook de stervelingen Aeetes en Electra 3 mochten zich verheugen in een prachtig paleis waarin alle kunde van Hephaistus in was verwerkt. Aan Aeetes schonk hij bovendien een ploeg met twee vuurspuwende stieren van brons om het weerbarstige land te ploegen.

Huwelijk en kinderen

Op een gegeven moment trouwt Hephaistus met één van de Gratiën (Chariten), Charis of Aglaia 2, die bij hem in zijn paleis op Lemnos komt wonen. Hun huwelijk wordt echter niet gezegend met kinderen. Om toch voor nageslacht te zorgen schroomt Hephaistus er niet voor om af en toe een uitstapje te maken buiten het huwelijk. Zo deelt hij eens het bed met Anticlia, die negen maanden later de zoon Periphetes 3 baart, en net als zijn vader zwakke benen heeft. Maar ook menige andere vrouw weet Hephaistus in zijn bed te lokken. Zo wordt hij, bij onbekende vrouwen, vader van de zoons: Cacus, Cecrops 3, Cercyon, Olenus 1, Palaemon 1, Philammon 1, Philottus en Spinther. Deze zoons hadden vaak, net als Hephaistus, slechte benen waardoor ze mank liepen.

Zeus / Geen Hera Zeus Eurynome 1
Hephaistus Aglaia 2 / Charis
-

Zeus / Geen Hera - -
Hephaistus Anticlia
Periphetes 3 (Corynetes)

Zeus / Geen Hera - -
Hephaistus Onbekende vrouwen
Cacus, Cecrops 3, Cercyon, Olenus 1, Palaemon 1, Philammon 1, Philottus, Spinther

Orion

Tussen zijn drukke bezigheden door krijgt Hephaistus bezoek van Orion, die door Oenopion blind is gemaakt omdat hij geprobeerd had zijn dochter te verkrachten. Hephaistus heeft medelijden met Orion en geeft hem zijn eigen bediende Cedalion 1 mee om Orion de weg te wijzen. Maar Hephaistus helpt ook Oenopion door voor hem een woning onder de grond te bouwen waardoor de woedende Orion hem niet kan vinden om wraak te nemen.

Feestmaal op de Olympus

In het tiende jaar van de Trojaanse Oorlog is Hephaistus aanwezig tijdens een feestmaal van de Goden op de Olympus waar zijn moeder ruzie krijgt met Zeus over het verloop van de strijd. Als er een bedrukte stilte valt neemt Hephaistus het voor zijn moeder op. ‘Dit is onduldbaar.’ zegt hij, ‘Waar moet het met ons heen als jullie tweeën vanwege een ruzie tussen de mensen zelf ruzie krijgen! Hoe kunnen wij feestelijk aan tafel zitten als de lucht vol is met woordenwisselingen. Ik adviseer mijn moeder om vrede met Zeus te sluiten want anders begint het gekissebis straks weer en is onze maaltijd voorgoed bedorven. Als Zeus daar zin in heeft kan hij met zijn bliksems ons met groot gemak van onze stoelen slingeren. Hij is nu eenmaal de sterkste van ons allemaal. Kom moeder, wees lief en aardig dan zal Zeus dat ook tegen ons zijn.

Wijnschenker

Na deze woorden springt Hephaistus op en loopt, mank als hij is aan beide benen, strompelend met een beker wijn in zijn handen naar Hera. ‘Hier, verdrink je wrok, want ik zou niet graag zien dat jij, die ik liefheb, een pak slaag krijgt waar ik bij ben. Het zou me diep bedroeven, maar ik kan er niets aan doen. Mijn vader is een kwade God om mee te ruziën. Dat weet ik uit eigen ervaring, toen hij mij uit de hemel slingerde nadat ik je eens probeerde te helpen.’ Zijn moeder glimlacht naar Hephaistus en neemt de beker aan. Vervolgens speelt Hephaistus voor schenker van de Goden en brengt links en rechts zoete nectar rond. Alle Goden proesten van het lachen als ze hem zo zien strompelen terwijl hij de wijn uit het wijnvat haalt en uitdeelt. Heel de dag wordt er verder gefeest en lijkt de ruzie beslecht. Maar als de zon onder de horizon zakt gaat iedereen naar zijn eigen huis om te slapen.

Bezoek van Thetis

Hephaistus, geeft het schild voor Achilles aan Thetis

Korte tijd later komt de Nereide Thetis op bezoek bij Hephaistus terwijl hij druk bezig is om tafeltjes met drie poten op wieltje te maken voor zijn huis. Snel bergt hij zijn gereedschap op en gaat naar de ontvangstkamer waar de bedroefde Thetis zit te wachten. Hephaistus gaat naast haar zitten, grijpt beide handen, en begroet Thetis met de woorden: ‘Geëerde Thetis, wat brengt je hierheen? Je bent een welkome gast en bezoekt ons te zelden. Maar vertel me wat je wilt. Ik zal blij zijn om je te kunnen helpen als dat binnen mijn mogelijkheden ligt.Thetis barst in tranen uit en zegt: ‘O, Hephaistus, is er één andere Godin op de Olympus die zoveel te verduren heeft als ik? Eerst geeft Zeus mij aan een sterveling ten huwelijk die nu op sterven na dood is. Dan laat hij mij een kind ter wereld brengen dat voorbestemd is uit te blinken in de strijd, maar vroegtijdig moet sterven.’ En zij vertelt Hephaistus de lotgevallen van haar zoon Achilles en hoe die zijn wapenuitrusting kwijtraakte aan Hector. ‘Daarom kom ik nu als een smekelinge naar je toe en vraag je om voor mijn zoon, die spoedig sterven moet, een wapenrusting te maken.’ Zo besluit ze.

Schild van Achilles

O, jammer niet langer Thetis.’ reageert Hephaistus, ‘Als ik hem kan redden van de dood dan doe ik dat graag voor je. Helaas ligt dat niet binnen mijn vermogens. Maar ik kan wel een wapenuitrusting voor hem maken die iedereen in verrukking brengt die hem ziet.‘ Zodra hij uitgesproken is verlaat hij de kamer en gaat naar zijn smidse. Daar gaat Hephaistus aan de slag met zijn vuren waarboven hij brons, goud en zilver smelt. Vervolgens begint hij op zijn machtige aambeeld te hameren en vervaardigde een schild van bronzen, gouden en tinnen platen dat hij rondom versierde met een gouden rand en een zilveren greep. Op het vijf lagen dikke schild maakt hij bovendien afbeeldingen van de aarde, hemel en de zee. Terwijl ook de maan en de sterren, die de hemel omringen, een plekje kregen. Als Hephaistus klaar is brengt hij de wapenrusting naar Thetis die het dankbaar in ontvangst neemt en snel naar Troje vertrekt.

Hulpkreet van Hera

De dag daarop valt Achilles de Trojanen aan in de wapenuitrusting van Hephaistus. Alle Goden krijgen van Zeus toestemming om hun favorieten te steunen en Hephaistus gaat samen met Hera, Athena, Poseidon en Hermes naar de Grieken om hen te helpen tegen de Trojanen. Als Riviergod Scamander buiten zijn oevers treed om Achilles te verdrinken, nadat hij veel Trojanen in zijn water had gedood, roept Hera haar zoon om hulp. ‘Kom vlug helpen, Hephaistus, ook al ben je mank. Maak snel hoog oplaaiende vlammen om die rivier uit te drogen. Verbrandt alle bomen aan zijn oevers en dwing Scamander weer terug tussen zijn oevers. Laat je niet weerhouden door vriendelijke woorden of verwensingen. Blijf Scamander met vlammen bestoken totdat ikzelf roep om te stoppen.

Strijd met Scamander

Daarop ontsteekt Hephaistus een laaiend vuur dat eerst op de vlakte naast de rivier alle lijken verbrandde die daar, gedood door Achilles, lagen. De aarde werd kurkdroog en het glinsterende water verdween. Vervolgens dreef hij het vuur naar de rivier en vlogen direct de bomen, struiken en het riet in brand. Het water werd zo heet dat de vissen wanhopig spartelend uit het water sprongen. Toen de rivier begon te koken verhief Scamander klagend zijn stem. ‘Geen van de andere Goden is met jou te vergelijken, Hephaistus. Ik wil ook niet met jou strijden, jij razende vlammenwerper. Stop met je vuur, ik zal die Achilles zijn gang laten gaan. Wat kan mij die oorlog uiteindelijk schelen'. Gehoorzaam aan zijn moeder weigert Hephaistus te stoppen totdat Hera roept: ‘Genoeg, mijn zoon.’ Waarna hij de vlammen dooft en terugkeert naar Lemnos.

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz