Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Iocasta - Epicasta 1

Iocasta, de vrouw van Laius

Iocasta, die ook wel Epicasta 1 wordt genoemd is een dochter van de Thebaan Menoeceus 1. Ze heeft één broer, Creon 1, en een zus Hipponome. Volgens een minder gangbare versie van de schrijver Diodorus Siculus was Iocasta niet de broer van Creon 1 maar zijn dochter. Zodra Iocasta de huwbare leeftijd bereikt wordt ze door haar vader ten huwelijk geschonken aan Laius 1, die op dat moment de koning van Thebe was. Als huwelijksgeschenk kreeg Iocasta van Laius 1 de prachtige halsketting die ooit door Hephaistus aan Harmonia 1 was geschonken bij haar huwelijk met Cadmus, de stichter van Thebe.

Kinderloos

Na enkele jaren huwelijk zijn Laius 1 en Iocasta echter nog steeds kinderloos, en gaat Laius 1 naar het orakel om de God te vragen hoe hij kinderen kon krijgen. Daar werd hij gewaarschuwd om geen kinderen bij Iocasta te verwekken omdat de zoon die geboren zou worden, de moordenaar van zijn vader zou worden. Bij terugkeer in Thebe vertelt Laius 1 aan Iocasta wat hij van het orakel te horen heeft gekregen, en besluiten de twee om het bed niet meer met elkaar te delen. Zo gaan de jaren voorbij en vergeet Laius 1 de voorspelling. Maar in een dronken bui deelt hij toch een keer het bed met Iocasta en verwekt zo de voorspelde zoon.

Toch moeder

Negen maanden later wordt een jongetje geboren, en schiet Laius 1 het orakel weer te binnen. Om te voorkomen dat de voorspelling uit zal komen doorboorde hij de enkels van de baby met een speld, en gaf het aan de herder Menoetes 2 mee om de baby op de berg Cithaeron achter te laten. Maar daar werd het kind door Periboea 3, de vrouw van koning Polybus 2, gevonden en nam hem mee naar huis in Corinthe omdat ze zelf kinderloos was. Vanwege zijn doorboorde enkels noemde ze het kind Oedipus (Gezwollen voeten). Laius 1, in de veronderstelling dat zijn zoon gestorven was, pakt zijn oude gewoonte weer op en deelt nooit meer het bed met Iocasta om te voorkomen dat er weer een kind komt. Zo gaan de jaren voorbij en groeit de kleine Oedipus bij zijn pleegouders op tot een volwassen jongeman.

De Sphinx

In die tijd werd Thebe geplaagd door de Sphinx, een vrouwelijk monster met een tweeslachtige gedaante, dat zich gevestigd had op een rots in de buurt van de stad. Daar gaf zij aan alle reizigers een raadsel op die door haar werden gedood als ze het raadsel niet wisten op te lossen. Laius 1 besluit om weer naar het orakel te gaan en raad te vragen hoe zij van de Sphinx verlost kunnen worden. Hij vertrekt met zijn rijtuig, om nooit meer terug te keren in Thebe, en blijft Iocasta eenzaam achter als weduwe. Dan neemt haar broer Creon 1 de macht over Thebe in handen en wordt de nieuwe koning. Hij maakt vervolgens in heel Griekenland bekend dat degene die de Sphinx weet te verslaan de nieuwe koning van Thebe zal worden en bovendien Iocasta als vrouw zal krijgen.

Huwelijk met Oedipus

Vele hebzuchtige helden doen een poging, maar sneuvelen allen jammerlijk, totdat uiteindelijk de vreemdeling Oedipus erin slaagt om het raadsel op te lossen, waarna de Sphinx zich van de rots stort en sterft. De Thebanen onthalen Oedipus juichend in de stad en schenkt Creon 1 hem het koninkrijk en zijn zus Iocasta als vrouw. Zo trouwt Iocasta, zonder dat zij dit beseft met haar eigen zoon en krijgen zij in de loop der jaren vier kinderen. Twee zoons Polynices en Eteocles 1, en twee dochters, Ismene 2 en Antigone 1. Volgens de Epische Cyclus verwekte Oedipus deze kinderen niet bij Iocasta, maar bij Eurygania, de dochter van Hyperphas uit Thebe.

De gewassen verdorren

De Goden zijn echter zeer verbolgen over de incest van Oedipus en Iocasta, en laten de gewassen van de Thebanen op de velden verdorren. Zo werd Thebe overvallen door armoede en dreigde een grote hongersnood. Als Oedipus aan de ziener Tiresias vraagt waarom de stad zo werd geplaagd, antwoordt die dat de plaag zal verdwijnen als iemand met oorspronkelijk Drakenbloed zich opoffert voor de stad. Als Menoeceus 1, een afstammeling van de eerste bewoners van Thebe en de vader van Iocasta, dit hoort werpt hij zich zonder enige aarzeling van de muur om de stad te redden. Terwijl al deze zaken in Thebe gebeurden, stierf Polybus 2 in Corinthe. Dit nieuws kwam hard aan bij Oedipus, die dacht dat zijn vader was gestorven. Maar zijn pleegmoeder Periboea 3 openbaarde zijn adoptie, en ook Menoetes 2, de oude herder die hem te vondeling had gelegd, herkende hem als de zoon van Laius 1 aan de littekens op zijn voeten en enkels.

Onthulling

Zodra Oedipus en Iocasta dit horen realiseerden zij zich welke afschuwelijke misdaad ze hadden begaan, en verlaat Oedipus onmiddellijk Iocasta. Van ellende steekt hij met een speld zijn ogen uit, en schenkt het koninkrijk aan zijn zoons, Eteocles 1 en Polynices, met de opdracht dat zij elk om het jaar moeten regeren. Ook Iocasta is ten einde raad en verandert door haar verdriet in korte tijd tot een oude vrouw, met wilde ogen en een ingevallen gezicht. Haar ellende wordt nog groter als haar twee zoons ruzie krijgen over de macht. Uiteindelijk verlaat Polynices Thebe en roept Eteocles 1 zichzelf uit tot koning van Thebe.

Zeven tegen Thebe

Enkele jaren later keert Polynices terug naar Thebe met een groot leger uit Argos, dat wordt geleid door Zeven Aanvoerders, en moet Iocasta lijdzaam toezien hoe haar twee zoons elkaar naar het leven staan. Zodra het vijandelijke leger voor de poorten van de stad is aangekomen besluit ze om een poging te ondernemen om vrede te stichten tussen haar zoons. Samen met haar twee dochters, die haar oude lijf ondersteunen, verlaat Iocasta Thebe en gaat naar Polynices die buiten de stad zijn kamp heeft opgeslagen. Met ontblote borst slaat ze jammerend op de poort en roept: ‘Maak de poort open! Het is de moeder die schuldig is aan deze oorlog die het jullie vraagt. Op basis van deze baarmoeder heb ik recht om dit kamp te vervloeken!’ Dan komt Polynices naar de poort, herkent zijn moeder en zussen, en valt hen verheugd in de armen terwijl hij steeds ‘moeder, o moeder’ roept.

Smeekbede

Iocasta smeekt haar zoon

Dan begint Iocasta hem te smeken om de strijd met zijn broer op te geven en vrede te sluiten. ‘Waarom sla jij je armen om mijn nek, en druk jij je gehate moeder fijn tegen die met maliën beklede borst? Wee, mij ongelukkige moeder. Is dit de zoon waar ik dag en nacht om huilde? Maar als je eerbied hebt voor mijn raad, terwijl de legers nog rusten, en een natuurlijke genegenheid je laat weifelen over de oorlog, smeek ik je, je moeder, kom met me mee naar je broer. Eis bij hem je rijk op met mij als scheidsrechter. Of vrees je dat ik je met opzet bedrieg? Mijn huwelijk en zwangerschappen waren zeker zondig, maar toch houd ik van je. Maar als je blijft volharden, schenken wij jou uit eigen beweging de overwinning, wreedaard! Grijp je zusters en bind hun handen achter hun rug, sla mij in de boeien. Willig mijn verzoek in, of laat me hier sterven met mijn armen rond mijn zoon. Maar laat mij niet in leven om deze oorlog te zien.

Zelfmoord

De andere zes aanvoerders luisteren geroerd naar het verhaal van Iocasta en zijn bereid om op haar voorstel in te gaan. Maar dan breekt er in het kamp een plotseling rumoer los als twee tijgers het leger van de Zeven aanvallen, en is alle welwillendheid verdwenen. Ook haar zoon geeft niet toe aan de smeekbede van Iocasta en maakt zich klaar voor de komende strijd. Dan geeft Iocasta de moed op en vlucht het kamp uit, en keert samen met haar dochters terug in Thebe. Zo ziet Iocasta vanaf de muren hoe de twee legers op elkaar afgaan en er dagenlang bloedig gevochten wordt om de stad. Het bloedbad eindigt uiteindelijk wanneer de twee broers Eteocles 1 en Polynices elkaar de dodelijke slag toebrengen. Dan kan de diep ongelukkige Iocasta de ellende niet langer aanzien en maakt een eind aan haar leven door zich op te hangen.

Stamboom:

Menoeceus 1 / Creon 1 - Labdacus -
Iocasta Laius 1
Oedipus

Menoeceus 1 / Creon 1 - Laius 1 Iocasta
Iocasta Oedipus
Polynices, Eteocles 1, Ismene 2, Antigone 1

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz