Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Machaon

Arts

Machaon, en zijn broer Podalirius, zijn zoons van de eerste heelmeester Asclepius en zijn vrouw Epione die in Tricce werden geboren. Volgens de Epische Cyclus waren Machaon en zijn broer echter geen kinderen van Asclepius maar van Zeegod Poseidon. De meest gangbare versie is echter die van Asclepius en Epione. Machaon groeide op tot een grote en edelmoedige man, die behoedzaam, geduldig en barmhartig was, en samen met zijn broer in de voetsporen van zijn vader trad. Ze ontwikkelden de geneeskunde tot een hoger niveau en werden eveneens bekwame heelmeesters. Machaon specialiseerde zich om allerlei soorten wonden te genezen met vakkundige handen om projectielen uit vlees te trekken, terwijl zijn broer een meester werd in het genezen van allerlei ziekten.

Vrijer Helena

Vrijers van Helena

Zodra Machaon de huwbare leeftijd bereikt gaat hij, samen met zijn broer, naar Sparta om Tyndareus om de hand van zijn (pleeg)dochter Helena te vragen, die was uitgegroeid tot een nationale schoonheid. Ze is echter zo mooi dat vele andere jongemannen ook op het idee gekomen zijn, en er een grote groep jongemannen naar haar hand dingt. Tyndareus is bang er strijd tussen de vrijers zal ontstaan en, om dit te voorkomen, laat ze allemaal een eed zweren voordat hij zijn keuze van de bruidegom bekend zal maken. Iedereen moet beloven dat hij te hulp zal snellen als iemand het huwelijk van Helena niet respecteert. Net als alle andere vrijers legt Machaon de eed af, maar kiest Tyndareus uiteindelijk de Spartaan Menelaus als bruidegom voor Helena. Teleurgesteld keren Machaon en Podalirius daarop met legen handen terug naar huis.

Naar Troje

Enkele jaren later wordt Helena geschaakt door de Trojaan Paris en gaat ze met hem mee naar Troje. Zodra Menelaus ontdekt dat zijn vrouw Helena ontvoerd was gaat hij naar zijn broer Agamemnon in Mycene en verzocht hem een leger op de been te brengen om tegen Troje op te trekken. Die stuurde een heraut naar alle vrijers van Helena om hen te herinneren aan de eed die ze gezworen hadden, en draagt hen op deel te nemen aan een strafexpeditie tegen Troje. De heraut komt ook bij de broers die niet anders kunnen dan gehoor geven aan de oproep. Ze brengen meer dan duizend mannen uit de steden Tricce, Ithone en Oechalia bijeen en varen, als hun aanvoerders, met ruim dertig schepen naar de haven van Athene om zich daar bij de vloot van de Grieken te voegen.

Mysië

Nadat iedereen in de haven was gearriveerd, en er een gunstige wind opstak, vertrok een vloot van meer dan duizend schepen naar Troje om wraak te nemen voor de schaking van Helena. Maar omdat de Grieken de weg niet wisten landen ze in eerste instantie op de kust van Mysië. De plaatselijke koning Telephus stuurt direct zijn soldaten op de Grieken af en weet die in eerste instantie terug te drijven. Uiteindelijk blijkt Telephus familie van de Grieken te zijn en wordt de strijd gestaakt. Koning Telephus is echter gewond geraakt door de speer van Achilles en worden de broers er bij gehaald om de wond te behandelen. Hierna wordt de vloot van de Grieken door een storm uiteengeslagen, en keert iedereen terug naar Griekenland.

Genezing Telephus

Maar Agamemnon geeft de strijd niet op en brengt acht jaar later iedereen weer in de haven van Aulis bijeen om een nieuwe poging te wagen. Op dat moment komt Telephus, op basis van een orakel, uit Mysië naar Aulis om de Grieken te vragen hem te helpen met de wond die hij acht jaar geleden had opgelopen en maar niet wil genezen. Opnieuw behandelen Machaon en Podalirius de wond maar smeren die nu, op basis van het orakel, in met roest van de speer van Achilles, die de wond bij Telephus had veroorzaakt. Nu geneest de wond wel en wijst Telephus, uit dankbaarheid, de Grieken de weg naar Troje. Zo vertrekt de enorme vloot opnieuw en komt nu in Troje aan om daar een oorlog te ontketen die tien jaar zou duren.

Oorlogsdokter

Machaon, de arts aan het werk

Vanwege hun bekwaamheden waren Machaon en Podalirius van groot nut voor de Grieken en werden ze vrijgesteld van de strijd. Na elke veldslag zetten ze hun vaardigheden in om de gewonden zo goed mogelijk te behandelen, genezen velen van hen, en vergaarden gedurende die tien jaar grote roem in het leger. Zo wordt Machaon, in het tiende jaar van de strijd door een schildknaap van Agamemnon geroepen om diens broer Menelaus te behandelen. ‘Vlug Machaon, Agamemnon laat u roepen bij Menelaus. Eén of andere boogschutter uit Troje trof hem met een pijl! De puntige weerhaken braken af toen de pijlspits naar buiten kwam.’ Machaon zoog vervolgens het bloed uit de wond, nadat hij de pijl verwijderd had, en smeerde er handig een pijnstillende balsem op uit de voorraad, die zijn vader eens van de Centaur Chiron had gekregen.

Aanval Scheepskamp

Enkele dagen later worden de Grieken opgesloten in hun scheepskamp, nadat de Trojanen hen omsingeld hadden. De Grieken verdedigen zich manmoedig in de strijd en Machaon ziet zich gedwongen om ook aan de strijd deel te nemen. Plotseling krijgt hij een driepuntige pijl in zijn schouder, die was afgeschoten door Paris. Als Idomeneus 1 ziet wat er gebeurd is roept hij Nestor met zijn strijdwagen naderbij. ‘Vlug Nestor, neem Machaon mee in je strijdwagen en breng hem naar de schepen! Een arts die een wond geneest is meer waard dan een heel leger!Nestor knikt en rijdt naar Machaon toe die in de wagen stapt. Direct laat Nestor zijn zweep laat knallen en stuiven de paarden weg naar het kamp.

Bezoek Patroclus 1

Nat van het zweet komen ze bij de tent van Nestor aan en gaat het tweetal naar binnen waar ze koele wijn te drinken krijgen van de bediende Hecamede, en wat uien om te eten. Dan gaat plotseling het tentdoek open en komt Patroclus 1 binnen. Als Nestor hem uitnodigt om ook wat te drinken zegt Patroclus 1: ‘Mijn edele heer, ik heb geen tijd te gaan zitten. Ik ben door Achilles gestuurd, die vol ongeduld op me wacht, om te horen wie u hier gewond binnenbracht, en ik mag hem niet laten wachten. Met mijn eigen ogen zie ik nu dat het Machaon is. Ik ga dus onmiddellijk weer terug naar Achilles om hem dat te vertellen.’ Na deze woorden vertrekt Patroclus 1

Intermezzo

Terwijl het tweetal zo van hun wijn drinkt, horen zij buiten de tent het geluid van het oorlogsgeweld steeds dichterbij komen. Dan zegt Nestor tegen Machaon: ‘Machaon, wij moeten overleggen wat ons te doen staat. Het gerucht van de strijd bij de schepen klinkt steeds luider. Blijf hier nu even rustig zitten en drink uw wijn. Ondertussen kan Hecamede wat water warm maken en het geronnen bloed uit uw verwonding wassen. Intussen ga ik vlug naar een plek waar ik de dingen die gebeurd zijn kan bekijken.’ Na die woorden greep Nestor zijn wapens en verliet de tent terwijl Hecamede de wond van Machaon begon te verzorgen.

Begrafenisspelen

Kort daarna sneuvelt Patroclus 1 in de strijd en houdt Achilles een grootste begrafenis voor zijn vriend. Na de plechtigheid organiseert hij bovendien begrafenisspelen voor de dode waar ook Machaon zich voor aanmeldt. Hij neemt deel aan de dubbele springwedstrijd en weet die, ondanks zijn verwonding winnend af te sluiten. Na afloop van de wedstrijd geeft Achilles bovendien allerlei geschenken aan de aanvoerders en krijgt Machaon, en ook zijn broer Podalirius, een prachtig aandenken aan die trieste dag. Na de begrafenis breekt de strijd weer los en gaan de broers weer aan het werk om de gewonden te genezen.

Genezing Philoctetes

Uiteindelijk sterft ook Achilles en wordt, op basis van een orakel, de boogschutter Philoctetes van het eiland Lemnos gehaald. Die was voor het begin van de strijd door de Grieken op het eiland achtergelaten, nadat hij door een slang was gebeten. De wond veroorzaakte namelijk zo’n stank dat niemand bij hem in de buurt wilde blijven en ze gedwoingen werden om hem achter te laten. Zodra ze Philoctetes bij Machaon brengen schrapt hij roest van de speer van Achilles en smeert de wond daarmee in. Opnieuw bewijst dit zijn geneeskracht en werd Philoctetes, na tien jaar lijden, van zijn wond genezen.

Einde van Machaon

De strijd om Troje

Over hoe het verder afliep met Machaon bestaan drie varianten. Volgens de schrijvers Vergilius en Hyginus overleefde Machaon de oorlog en behoorde hij tot diegenen die in het Houten Paard klommen om vanuit deze hinderlaag de vernietiging van Troje in te luiden. Volgens Apollodorus stierf Machaon in Troje toen hij het tegen de koningin van de Amazonen, Penthesilea, opnam en zij een te sterke tegenstandster voor hem bleek te zijn. En volgens Quintus van Smyrna kwam Machaon weer op geheel andere wijze aan zijn einde toen hij tegenover Eurypylus 6 kwam te staan. Tijdens de strijd om de schepen werd de Griek Nireus 1 gedood door Eurypylus 6, een bondgenoot van de Trojanen, en gaat de woedende Machaon met een speer op hem af.

Strijd met Eurypylus 6

Voordat Eurypylus 6 achteruit kan springen heeft Machaon hem al geraakt, en spuit er bloed uit de wond. Dan trekt er een rood waas van woede voor de ogen van Eurypylus 6 en springt als een dolle stier met zijn lange lans op Machaon af. Hij raakt de hem in zijn heup maar weet Machaon van geen wijken, en smijt een zware steen naar het hoofd van Eurypylus 6. Zijn helm voorkwam enig letsel en Eurypylus 6 gaat nog kwader op Machaon af, en drijft zijn lans met enorme kracht door diens borst. Snel trekt Eurypylus 6 de lans terug en snoeft luid: ‘Ellendeling, Je toonde niet veel verstand toen je mij verwondde. De vogels zullen je verscheuren, of denk je soms nog steeds te kunnen ontsnappen aan mijn handen? Jouw vader zal je leven niet redden en geen nectar en ambrozijn tussen je lippen gieten!’ Zwak ademend antwoordde de stervende Machaon hem: ‘Tot je eigen verontrusting zal ook jij niet lang meer leven. Het Lot staat op het punt om jou hier op de vlakte van Troje te ontmoeten, en je goddeloze tong het zwijgen opleggen.’ Na deze woorden werd het donker voor de ogen van Machaon en sterft hij.

Stamboom:

Asclepius Epione - -
Machaon -
-

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz