Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Moiren - Faten - Parcen - Schikgodinnen - Spinsters - Lotsgodinnen - Toewijzers

Afstamming en taken

De drie onverbiddelijke Moiren

De Moiren, die in het Latijns Faten of Parcen worden genoemd, zijn een groep van drie Godinnen, Clotho (geboorte), Lachesis (leven) en Atropus (dood), die het Lot van alle mensen bepaalden en, volgens Apollodorus, uit de oorspronkelijke Chaos zijn ontstaan. Sommige schrijvers stellen dat de Moiren geboren werden uit Nyx zonder tussenkomst van een andere God. Volgens Hesiodus waren de drie Godinnen echter kinderen van Zeus en Themis. In die situatie zijn de Horen hun zussen. Atropus is van de drie de kleinste maar wel de oudste en superieur aan de andere twee. Hyginus in zijn Fabels beschrijft dat de Moiren zijn ontstaan uit Nyx (Nacht) en Erebus (Duisternis) samen met vele Abstracte Goden.

De drie zussen stellen bij de geboorte van elk mens vast met welke voor- en tegenspoed ze tijdens hun leven te maken krijgen in de vorm van een levensdraad die wordt gesponnen. Ze schenken aan ieder vergrijp van de mensen aandacht, maar ook die van de Goden, en kan zelfs Zeus hun oordeel niet beïnvloeden. Ze bepalen het verloop van de dingen die gebeuren op aarde en in de hemel, en zijn in feite machtiger dan Zeus. Hij zal het dan ook niet in zijn hoofd halen om tegen de drie Godinnen in te gaan, terwijl de Moiren zich niets aantrekken van Zeus. De enige God aan wie de Moiren enigszins gehoorzamen is Hades, de broer van Zeus, die heerst in de onderwereld.

Bemoeienissen met mensen

De drie Godinnen worden vaak aangeroepen door de mensen terwijl ze smeken om aan hun Lot te ontkomen, of dat te veranderen in een minder rampzalig einde. Vooral tijdens de diverse Oorlogen worden de drie Godinnen door stervende soldaten aangeroepen, of vervloekt vanwege het harde lot dat zij moeten ondergaan.

In feite zijn de Moiren wrede Godinnen, aan wie niemand die op aarde rondloopt kan ontsnappen. Ze besluipen ongezien de mensheid, teisteren hen meedogenloos terwijl niemand weet waarom. Want voor hun plezier voorzien zij de mensheid van alle ellende en alle genoegens. Geen sterveling kan zijn eigen pad kiezen. Iemand die verstandig is gaat dus voort op het pad waarover de Winden van het Lot hem voortstuwen om te lijden en sterk te zijn.

Maar een enkele keer zijn de Moiren toch genegen om het levenslot van iemand aan te passen. Zo mocht Admetus 1, na aandringen van Apollo bij de Moiren, voor een tweede keer leven als hij iemand vond die in zijn plaats bereid was te sterven. Toen de dag van zijn dood aanbrak was noch zijn vader of moeder bereid om voor hem te sterven, maar wel zijn vrouw Alcestis.

Een enkele keer zijn de Moiren de situatie echter niet meester. Want toen zij eens Hera een dienst verleenden door de bevalling van Alcmene uit te stellen, en ze met hun armen over elkaar geslagen toekeken, kwam de slavin van Alcmene, Galanthis, op hen afrennen. Zij was bang dat de pijnlijke weeën Alcmene tot waanzin zouden drijven, en riep tegen de drie Godinnen en Eileithyia die naast hen zat, dat Alcmene was bevallen van een prachtige jongen. Dit bericht veroorzaakte grote opschudding bij de Moiren, en lieten direct hun tegenwerking varen, waarna Heracles onmiddellijk werd geboren. De Moiren waren hier zeer bedroefd over en namen de vrouwelijke vormen van Galanthis weg omdat zij, een stervelinge, de Goden had bedrogen, en veranderden haar in een bedrieglijke wezel.

De draden van de Moiren zijn voor de mensen onverbiddelijk. Voor de een kan die uiterst kort zijn en voor de ander zeer lang. Ook de manier van sterven wordt door de Moiren al bij de geboorte van een mens vastgesteld. Zo wordt Actaeon op hun bevel door zijn honden verscheurd nadat hij Artemis naakt een bad had zien nemen.

Het bekendste verhaal over de Moiren is dat van Meleager. Wanneer deze zoon van Althaea 1 uit Calydon negen dagen oud is komen de Moiren bij Althaea 1 op bezoek. Clotho zei dat hij edel zou zijn, Lachesis dat hij moedig zou zijn, maar Atropus die naar een brandend blok hout in de haard keek zei: ‘Hij zal leven zo lang dat blok hout niet verteerd is.’ Toen Althaea 1 dit hoorde sprong ze uit bed, maakte het dodelijke vuur uit, en begroef het in het midden van het paleis, zodat het houtblok niet vernietigd kon worden door brand. Maar hoewel door deze actie het leven van Meleager verlengde, ontkwam hij niet aan de lotsbeschikking van de Moiren. Want hij sterft nadat zijn moeder, uit woede over enkele daden van haar zoon, het houtblok vele jaren later in het vuur gooit en dat tot as verbrandde.

De Moiren spinnen soms ook draden die een familie lange tijd kunnen beheersen. Zo loopt er een rode draad door het geslacht van Pelops tot Orestes 2 waarbij de ene noodlottige gebeurtenis werd opgevolgd door de andere, en bijna iedereen in dat geslacht een ellendige dood stierf. En ook in Thebe lopen via Oedipus enkele lange levensdraden generaties door.

Bemoeienissen met Goden

De drie onverbiddelijke Moiren

Net als de mensen worden ook de Goden soms onverbiddelijk door de Moiren getroffen. Zo smeekt Dionysus 2 eens de Moiren te stoppen met het spinnen van hun levensdraden nadat een geliefde van hem is gestorven. Maar deze God wordt ook weer door de Moiren geholpen wanneer Ampelus, na zijn dood, voortleeft in de door Dionysus 2 ontdekte wijn. Toen Zeus eens verliefd was op de Zeegodin Thetis, voorspelden de Moiren aan Prometheus het verloop van de dingen die zouden gebeuren. Ze vertelden dat de zoon van Thetis’ echtgenoot, wie dat ook zal zijn, beroemder zal worden dan zijn vader. Prometheus hoorde het opmerkelijke bericht en onthulde dit vele jaren later aan Zeus.

Maar ook de Goden richten zich tot de Moiren voor hulp. Zo bepalen zij dat Uranus en Cronus niet lang aan de macht zullen blijven, maar verdreven zullen worden door hun zoons, met als uiteindelijk doel Zeus als Oppergod aan te stellen. Zo komen ze Zeus te hulp wanneer de Olympische Goden, op aandringen van Gaea, worden aangevallen door de Giganten. In die gewelddadige strijd tussen de Goden doen de Moiren dapper mee met hun bronzen knotsen en verwonden twee Giganten, Agrius 1 en Thoon 4, die door Heracles snel uit hun lijden werden verlost.

Als Gaea daarna opnieuw een monster baart, Typhon, om de macht van Zeus te trotseren, steunen de Moiren Zeus opnieuw om te zorgen dat het Lot zijn loop krijgt. Het drietal maakt, tijdens de zware gevechten die tussen Zeus en Typhon ontstaan, het monster wijs dat hij veel sterker zal worden door iets van bepaalde vruchten te eten. Deze vruchten maken hem echter zwakker en weet Zeus het monster te verslaan met zijn bliksemschichten.

Eenmaal sidderen de Moiren van angst wanneer Hades kwaad is op zijn broer Zeus omdat hij allerlei vrouwen kan veroveren, terwijl Hades eenzaam in de onderwereld moet leven. Uit woede wil Hades een eind aan de wereld maken door de Titanen weer vrij te laten, maar dan grijpen de Moiren in. Ze leggen hun grijze hoofden voor de voeten en troon van Hades, en raken met hun handen smekend zijn knieën aan. De handen waar alle dingen aan moeten gehoorzamen, waarvan de duimen de draad van het Lot bevelen, en spinnen aan de lange jaren met hun ijzeren spoelen.

Lachesis riep als eerste naar Hades: ‘Grote heer van de nacht, heerser over de schimmen, U op wiens bevel onze draden worden gesponnen, die de oorsprong en het eind van alle dingen benoemen en afwisselend geboorte of vernietiging bepalen, rechter over leven en dood. Wat ook maar ergens ontstaat is door uw welwillendheid gemaakt en dankt zijn leven aan u, en na een vastgestelde cyclus van jaren stuurt u de zielen opnieuw naar sterfelijke lichamen. Probeer niet het overeengekomen vredesverdrag dat onze spinrokken hebben gesponnen en aan u schonken te verbreken, en zo de gesloten overeenkomst tussen u en uw twee broers te vernietigen. Waarom hijst u de strijdvlag omhoog? Waarom laat u die gemene groep van Titanen weer toe in de open lucht? Vraag Zeus en hij zal u een vrouw geven.’ Op haar woorden kalmeert Hades, beschaamt door haar smeekbede, en overdenkt wat hij zal gaan doen. Samen met Zeus en de Moiren smeedt hij vervolgens een plan om Persephone 1, de dochter van Demeter, te ontvoeren en haar tot zijn vrouw te maken. Het plan lukt en de Moiren zweren Persephone 1 net zo trouw te dienen als ze Hades doen.

Overige gebeurtenissen

De Moiren bemoeien zich ook met het lot van de dieren. Zo beschikken ze tijdens de geboorte van de onsterfelijke, en sprekende, paarden van Poseidon dat ze eerst Poseidon moeten dienen, dan de onverschrokken Peleus, vervolgens de onoverwinnelijke Achilles om uiteindelijk diens zoon, Neoptolemus, naar de Elyseese Velden te dragen.

Zieners proberen soms door de vlucht van de vogels, of andere manieren, te voorspellen wat het Lot voor hen in petto heeft. De Moiren staan echter niet altijd toe dat deze zieners alle feiten bekend maken aan degene die het betreft, en verbieden de zieners dan om deze feiten bekend te maken.

Hoewel de Moiren ongevoelig zijn voor menselijk drama zijn ze toch ontzet over de plotselinge dood van de mooie Adonis. Ze jammeren en roepen zijn naam, en proberen zelfs met een spreuk hem weer terug te brengen naar de levenden. Adonis wil zeker terug naar de Bovenwereld maar Persephone 1 wil hem niet laten gaan.

Volgens Hyginus waren de Moiren de eersten de die zeven Griekse letters A, B, H, T, I en Y uitvonden en worden zij nog steeds jaarlijks vereerd in Colchis.

Stamboom:

Chaos / Erebus / - / Zeus - / Nyx / Nyx / Themis - -
Moiren -
-

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz