Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Oedipus

Verwekking

Oedipus is de onbedoelde zoon van de Thebaanse koning Laius 1 en zijn vrouw Iocasta (Epicasta 1). Laius 1 was namelijk door een orakel gewaarschuwd om geen kinderen te verwekken, omdat de zoon die geboren zou worden de moordenaar van zijn vader zou worden. Maar in een dronken bui deelt Laius 1 toch eens het bed met Iocasta en werd negen maanden later een jongentje geboren. Bang dat deze zoon hem later zal vermoorden, doorboorde Laius 1 de enkels van de baby met spelden, en gaf hem mee aan een herder om te vondeling te leggen. Deze herder liet het kind achter op de berg Cithaeron om daar te sterven. Maar herders van koning Polybus 2 uit Corinthe vonden de baby en brengen hem naar de kinderloze Periboea 3, de vrouw van Polybus 2. Zij nam hem op als haar eigen kind, gaf hem de naam Oedipus omdat zijn enkels gezwollen waren, en bracht de jongen groot.

Pleegouders

Zo groeit Oedipus bij zijn pleegouders op tot een grote en sterke jongeman die zijn leeftijdgenoten in kracht ver overtrof. Jaloers op zijn kracht schelden ze hem uit voor een ondergeschoven kind, en gaat Oedipus naar zijn ouders om te vragen waarom ze hem zo noemen. Maar Periboea 3 en Polybus 2, die dol waren op hun zoon, lieten niets los over hoe en waar hij gevonden was, en houden vol dat ze zijn ouders zijn. Dan besluit Oedipus om naar Delphi te gaan en aan het orakel te vragen wie zijn echte ouders waren. De God vertelde hem niet wie zijn ouders waren, maar wel dat hij niet naar zijn vaderland terug moest keren, want daar zou hij zijn vader doden, en het bed delen met zijn moeder. Toen Oedipus dit hoorde wilde hij niet terug naar Corinthe, omdat hij dacht dat hij het kind was van degenen die zijn ouders genoemd werden, en hen geen leed wilde berokkenen.

Ontmoeting met Laius 1

Oedipus besluit om naar Thebe te gaan en komt onderweg in Phocis terecht waar hem, op een smalle landweg, een rijtuig tegemoet komt. Als ze elkaar zijn genaderd beveelt de menner van het voertuig op minachtende wijze dat Oedipus plaats moet maken voor de koning, en beveelt hem van de weg af te gaan. Maar Oedipus zwijgt en loopt trots door. Dan schampt een wagenwiel zijn voeten, die nog steeds gevoelig zijn, en explodeert de woede in Oedipus. Snel springt hij op de wagen en slaat de wagenmenner met een enorme uithaal dood. Vervolgens gaat hij op de passagier in het rijtuig af, en laat ook hem hetzelfde lot ondergaan. Hij wist echter niet dat dit Laius 1 was, en dat hij zo zijn natuurlijke vader had doodgeslagen. Vervolgens neemt Oedipus de wagen en rijdt naar Thebe waar hij in de stad gaat wonen.

De Sphinx

Oedipus en de Sphinx

De Thebanen ontdekten enkele dagen later het stoffelijk overschot van hun koning Laius 1, die met veel ceremonieel begraven werd. Hierna nam Creon 1, de broer van Iocasta, het koningschap over en regeert enkele jaren over Thebe, totdat de stad getroffen werd door een ernstige ramp. De belangrijkste toegangsweg werd namelijk geteisterd door de Sphinx, een tweeslachtig wezen, dat elke reiziger een raadsel opgaf dat beantwoord moest worden. Het raadsel luidde: Welk dier heeft één stem, wordt viervoetig geboren en leeft daarna tweevoetig om uiteindelijk drievoetig te sterven? Als de reiziger het antwoord niet wist werd hij door de Sphinx van een hoge rots geworpen. Zo stierven er vele mensen, en gaan de Thebanen naar het orakel om de God te vragen hoe ze van deze plaag verlost konden worden. De god antwoordde dat ze alleen van het monster verlost zullen worden als iemand het juiste antwoord op de vraag van de Sphinx wist te geven.

Oplossing van het raadsel

Ten einde raad laat Creon 1 in heel Griekenland bekend maken dat hij aan degene die het raadsel weet op te lossen zowel het koningschap over Thebe als de vrouw van Laius 1 ten huwelijk zal schenken. Toen Oedipus dit hoorde dacht hij het antwoord op het raadsel te weten, en ging naar de Sphinx. Hij zegt tegen de Sphinx dat met het raadsel de man bedoeld werd. Want als baby verplaatst hij zich op vier ledematen, als volwassenen op twee benen, en als grijsaard krijgt hij er als derde voet een stok bij. Het antwoord was correct waarna de Sphinx zichzelf van de rots stortte en stierf. De Thebanen onthalen Oedipus daarna juichend in hun stad, en wordt hij tot hun koning verheven. Bovendien trouwde hij met Iocasta, zonder dat beiden wisten dat ze moeder en zoon waren, en deelde het bed met haar.

Huwelijk en kinderen

Oedipus verwekte bij zijn moeder vier kinderen, twee zoons; Eteocles 1 en Polynices, en twee dochters; Ismene 2 en Antigone 1. Volgens een enkele mythe trouwde Oedipus niet met zijn moeder, maar met Eurygania, de dochter van Hyperphas. Maar de Goden zijn uiterst verbolgen over de incestueuze verhouding van Oedipus en Iocasta, en sturen een nieuwe plaag naar Thebe. Alle gewassen op het land werden onvruchtbaar waardoor een hongersnood dreigde en armoede over Thebe viel. Daarop raadplegen de Thebanen hun ziener Tiresias, en vragen hem hoe ze van deze plaag verlost kunnen worden. Die antwoordde dat wanneer iemand met Drakenbloed zich vrijwillig opofferde voor zijn land, Thebe verlost zou worden van de plaag. Als de oude Menoeceus 1, de vader van Iocasta, dit hoort, bedenkt hij zich geen moment en werpt zich van de muur. Maar de droogte houdt aan en wordt de stad ook nog eens geteisterd door de pest waardoor vele inwoners sterven.

Beschuldiging

Dan stuurt Oedipus Creon 1 naar Delphi om de God te vragen wat er moet gebeuren. Toen Creon 1 terugkeerde meldde hij Oedipus dat de plaag veroorzaakt werd door de man die hun oude koning Laius 1 had vermoord, maar nog steeds onbestraft in vrijheid leefde. Oedipus vraagt dan hoe de koning gestorven was, en vertelde Creon 1 dat Laius 1 vermoord was door een onbekende tijdens zijn reis naar Delphi. Dan looft Oedipus een grote beloning uit voor degene die de identiteit van de dader, of daders, kan onthullen en worden boden door heel Griekenland gestuurd om dit nieuws bekend te maken. Als Oedipus vervolgens ook Tiresias raadpleegt onthult de blinde ziener dat Oedipus zelf degene is naar wie hij op zoek is. Oedipus is woedend over deze beschaamdheid van Tiresias maar begint wel te twijfelen. Dan gaat hij naar zijn vrouw en vraagt haar wat er in het verleden gebeeurd was tussen haar en Laius 1.

Onthulling

Na enig aandringen van Oedipus onthulde Iocasta hoe zij onbedoeld zwanger was geraakt, en hoe Laius 1 de enkels van hun zoontje had doorboord, om hem daarna door de herder Menoetes 2 te vondeling had laten leggen. Vervolgens laat Iocasta de oude Menoetes 2 halen om haar verhaal te bevestigen, en komt uiteindelijk de waarheid aan het licht doordat hij de littekens aan de enkels van Oedipus herkende. Toen Oedipus dit hoorde realiseerde hij zich dat hij een afschuwelijk misdaad had begaan. Vervolgens rukt hij de spelden uit het kleed van zijn moeder, steekt daarmee in zijn beide ogen, en gaf het koningschap op. Hij trekt zich bovendien terug uit het openbare leven, en sloot zich op in een donkere kamer waar hij jammerend en klagend zijn dagen sleet. Het koningschap ging over naar zijn zoons, die afspraken elk om de beurt één jaar te regeren. Omdat Eteocles 1 de oudste was regeerde hij als eerste, maar weigerde toen zijn periode afliep om de macht af te staan, en ontstaat er een diepe vete tussen de broers

Verstoten

Oedipus en Antigone

Zodra de in afzondering levende Oedipus over de ruzie van zijn zoons hoort komt hij woedend uit zijn kamer, en vaart uit tegen zijn twee zoons. In zijn drift gaat hij zelfs zover dat hij hen vervloekt, en voorspelde dat ze beiden door het zwaard zullen sterven en Thebe te gronde zullen richten. Eteocles 1 hoont de woorden van zijn vader en verdrijft hem vervolgens, gesteund door Creon 1, uit Thebe. Alleen Antigone 1 heeft medelijden met haar blinde vader, en besluit met hem mee te gaan om zijn blinde voeten door het land te leiden. Zo verlaten vader en zijn plichtsgetrouwe dochter de stad, uitgejouwd door de bewoners, om een onbekende bestemming tegemoet te gaan.

Aankomst in Colonus

Zo zwerven Oedipus en Antigone 1 vele lange maanden bedelend door het land en komen uiteindelijk in een bos bij Colonus aan, een klein plaatsje in de buurt van Athene. Daar wil Oedipus even rusten maar komt er een vreemdeling naar hen toe. Als Oedipus hem vraagt waar ze zijn, en wie er in het gebied heerst, vertelt die hen waar ze zijn en dat Theseus er als koning heerst. Hij vertelt hen ook dat in het bos het heiligdom van de Wraakgodinnen staat, en ze dus voorzichtig moeten zijn. Dan vraagt Oedipus of de vreemdeling Theseus naar hem toe wil sturen omdat hij een boodschap voor hem heeft. Na enig aarzelen, stemt de vreemdeling in en vertrekt waarna Oedipus zijn dochter vraagt om hem naar het heiligdom te brengen waar hij tot de Wraakgodinnen wil bidden.

Nieuws uit Thebe

Korte tijd later ziet Antigone 1 plotseling haar zus Ismene 2 aankomen en vallen ze snikkend van ontroering elkaar in de armen. ‘O, Antigone 1,’ zegt Ismene 2, ‘wat heb ik veel moeite moeten doen om jullie te vinden.’ Dan vraagt Oedipus aan Ismene 2 waarom haar broers niet hebben geholpen met zoeken, en vertelt Ismene 2 het nieuws dat Eteocles 1 en Polynices ruzie hebben gekregen. ‘Verlangend naar de macht kregen ze ruzie, verdreef Eteocles 1 zijn broer Polynices uit de stad, en greep zelf de macht over Thebe. Polynices vluchtte naar Argos en smeedde daar nauwe banden met koning Adrastus 1. Nu dreigt hij binnenkort met een leger naar Thebe te komen om zijn broer van de troon te stoten.’ Ze zegt ook dat het orakel een uitspraak heeft gedaan dat de Thebanen Oedipus, dood of levend, moeten opsporen voor het welzijn van hun land, en dat Creon 1 eveneens naar hem op zoek is.

Aankomst Creon 1

Vervolgens gaat Ismene 2 naar de tempel van de Wraakgodinnen om te offeren en komt ook Creon 1 met een aantal bedienden aan op de plek waar Oedipus en Antigone 1 zich bevinden. Er ontvouwt zich tussen hen een verhitte discussie waarbij Creon 1 Oedipus smeekt en dreigt om naar Thebe terug te komen. Oedipus blijft echter weigeren, waarna Creon 1 gewelddadig wordt en Antigone 1 grijpt om het tweetal mee te sleuren naar Thebe. Ook Ismene 2, die intussen was teruggekeerd van het offeren wordt door Creon 1 gevangen genomen. Dan komt Theseus aanlopen, die was gewaarschuwd door een aantal bedienden, en verijdelt dat vader en dochters worden weggevoerd. Creon 1 en zijn mannen worden door hem uit het land verdreven, en de twee dochters teruggegeven aan Oedipus die hen vreugdevol in zijn armen sluit.

Aankomst Polynices

Theseus vertrekt en enige tijd later ziet Ismene 2 haar broer Polynices in de verte naderen. De beide zussen verwelkomen onder vele tranen hun broer, en vragen naar de reden van zijn komst. Dan vertelt hij over de ruzie met zijn broer en hoe hij uiteindelijk, na vele omzwervingen, bij koning Adrastus 1 in Argos terecht was gekomen. ‘Die ontving mij gastvrij, samen met een andere vluchteling Tydeus, en gaf ons beiden één van zijn dochters als vrouw. Maar omdat ik bleef treuren over mijn verloren rijk besloot Adrastus 1 mij te helpen door een leger op de been te brengen. Dit leger maakt hij momenteel gereed om, onder aanvoering van enkele beroemde mannen tegen Thebe op te rukken. Zo wil hij mij weer aan de macht helpen.’ Aan het eind van zijn verhaal vraagt Polynices aan Oedipus of die hem wil helpen.

Weigering Oedipus

Oedipus en Polynices

Maar Oedipus weigert terug te keren, valt woedend uit tegen zijn zoon, en vervloekt hem en zijn broer voor de tweede keer. Geschrokken, door de uitbarsting van zijn vader, zegt Polynices tegen Ismene 2, ‘Ben ik hierom uit Argos vertrokken? O zus, die de vervloeking van mijn vader hoorde. Ik smeek je bij de Goden, als deze vervloeking in vervulling gaat, laat mijn lichaam dan niet zonder offer liggen, maar schenk mij een graf.’ Dan zegt Ismene 2: ‘Ik smeek je, Polynices, luister naar mijn woorden. Keer zo snel mogelijk terug naar Argos en laat het leger daar. Veroorzaak niet de ondergang van Thebe.’ Maar Polynices antwoordde dat hij geen balling wilde blijven en niet kon leven met de schande om zo door zijn broer bespot te worden. Daarop zegt Ismene 2: ‘Begrijp je niet dat de voorspelling, dat jullie elkaar zullen doden, juist zo bewaarheid zal worden?Polynices wil er echter niet voor wijken en vertrekt, na innig afscheid genomen te hebben van zijn zussen. Hij gaat terug naar Argos om de voorbereidingen voor de oorlog af te ronden.

Dood van Oedipus

Oedipus is weer alleen met zijn dochters, maar dan begint het plotseling in de hemel te donderen. Verschrikt roept hij tegen zijn dochters: ‘Mijn tijd is gekomen, Zeus roept me. Haal vlug Theseus want ik moet hem nog het een en ander vertellen.’ Wanneer Antigone 1 vraagt hoe hij dat zo zeker weet antwoordt Oedipus dat hij dat nu eenmaal weet, en dringt opnieuw aan om Theseus te gaan halen. Zodra Theseus is gearriveerd, zondert hij zich met Oedipus af, en zien de zussen hun vader nooit meer terug. Want enige tijd later komt Theseus terug met de melding dat hun vader is gestorven, zonder graf achter te laten, en zij terug moeten gaan naar Thebe. Na het uiten van vele jammerklachten nemen de meisjes afscheid van Theseus en gaan op weg naar hun stad. Zo kwam er een eind aan het lijden van Oedipus, en was Theseus de enige die wist waar zijn graf was.

Stamboom:

Laius 1 Iocasta Menoeceus 1 / Hyperphas -
Oedipus Iocasta / Eurygania
Polynices, Eteocles 1, Ismene 2, Antigone 1

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz