Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Orestes 2

Orestes 2 is de jongste zoon van koning Agamemnon uit Mycene bij zijn officiële vrouw Clytaemnestra. Orestes 2 heeft een broer, Halesus 2 en vijf zussen met de namen: Chrysothemis 1, Electra 4, Iphianassa 1, Iphigenia en Laodice 2. Orestes 2 is nog een klein jongentje wanneer zijn vader naar de Trojaanse Oorlog vertrekt, en wordt door zijn moeder in weelde en rijkdom badend grootgebracht in Mycene. Clytaemnestra voelde echter een enorme wrok tegen haar vertrokken man, omdat Agamemnon hun dochter Iphigenia bij zijn vertrek in de haven van Aulis geofferd had aan de Godin Artemis. Clytaemnestra gaat dan ook een buitenechtelijke relatie aan met Aegisthus en woont heimelijk met hem samen. Als Agamemnon uiteindelijk, na tien jaar oorlog voeren, terugkeert naar huis wordt hij onverhoeds door Clytaemnestra en haar minnaar gedood. Electra 4, de zus van Orestes 2, is bang dat Aegisthus ook haar kleine broertje zal doden, en laat Orestes 2 snel in het geheim door een oppasser, of Talthybius, de heraut en schildknaap van Agamemnon, naar Strophius 2 in Phocis brengen, die getrouwd was met Anaxibia 4, de zus van Agamemnon.

Terugkeer naar Mycene

In Phocis groeit Orestes 2 op tot een volwassen jongeman en wordt de boezemvriend van Pylades, de zoon van Anaxibia 4 en Strophius 2. Wanneer Orestes 2 eens naar de tempel van Apollo in Delphi gaat, haalt de God hem met een orakel over om de moord op Agamemnon te wreken door zijn moeder en haar minnaar te doden. Hoewel Orestes 2 twijfelt, want familiemoord is de grootste misdaad die er in Griekenland bestaat, maar gaat uiteindelijk samen met Pylades op weg naar Mycene, om de opdracht van Apollo uit te voeren. Als eerste gaat Orestes 2 naar het graf van zijn vader, en snijdt een lok haar van zijn hoofd dat hij als dodenoffer op het graf legt. Maar als hij tot zijn vader wil bidden, om hem te helpen bij zijn wraakneming, komen er enkele vrouwen aan en trekt het tweetal zich snel terug in de bosjes om hun aanwezigheid verborgen te houden. Ook de vrouwen brengen een offer bij het graf, en dan hoort Orestes 2 hoe één van hen hoopt dat haar broer Orestes 2 binnenkort naar Mycene terug zal keren om de dood van haar vader te wreken.

Hereniging met Electra 4

De wraak van Orestes

Orestes 2 begrijpt dat dit zijn zus Electra 4 moet zijn, komt uit de bosjes tevoorschijn, en maakt zich bekend aan zijn zus. Het tweetal valt elkaar ontroerd in de armen, en maakt Orestes 2 bekend waarom hij, samen met Pylades en in opdracht van Apollo, naar Mycene is teruggekeerd. Vervolgens zegt hij tegen Electra 4 dat hij en Pylades zich als vreemdelingen uit Phocis zullen voordoen, en naar Clytaemnestra zullen gaan om het bericht te brengen dat haar zoon Orestes 2 was gestorven tijdens sportwedstrijden in Delphi. Nieuwsgierig naar de bijzonderheden over zijn dood zal Clytaemnestra ongetwijfeld ook haar minnaar erbij halen, waarna Orestes 2 beiden, die niets zullen vermoeden, met zijn zwaard zal doden. In de tussentijd moet Electra 4 haar vreugde over zijn terugkeer verborgen houden, en net doen alsof er niets aan de hand is. Hierna vallen de twee elkaar opnieuw in de armen en gaan dan uit elkaar om het plan uit te voeren.

Wraak

Samen met Pylades klopt Orestes 2 vervolgens aan bij de het paleis van Clytaemnestra en maakt hij bekend met welke boodschap hij komt, terwijl Pylades een urn in zijn handen heeft met daarin zogenaamd de as van Orestes 2. Even later komt ook Clytaemnestra naar de deur die de beide jongemannen gastvrij uitnodigt in haar paleis om hun verslag over de dood van haar zoon aan te horen. Hoewel Clytaemnestra treurt over de dood van haar zoon schroomt ze niet om snel bericht te sturen naar haar minnaar Aegisthus om ook het verhaal aan te horen. Terwijl ze op hem wachten onthaalt Clytaemnestra de twee jongemannen uiterst gastvrij en biedt hen onderdak en een heerlijke maaltijd aan. Korte tijd later komt ook Aegisthus naar het huis van Clytaemnestra om het verhaal te horen, en gaat nietsvermoedend bij zijn gasten zitten. Maar zodra hij zit springt Orestes 2 op hem af en steekt met een geweldige uithaal van zijn zwaard Aegisthus dood. Als Clytaemnestra even later de kamer binnenstormt, gealarmeerd door het kabaal, ondergaat zij hetzelfde lot als haar minnaar en liggen de twee in een grote plas bloed naast elkaar dood op de grond.

Waanzin

Nadat Orestes 2 Clytaemnestra heeft begraven wordt hij achtervolgd door de Erinyen voor de moord op zijn moeder, dat binnen de Griekse samenleving een enorme misdaad is. De drie Godinnen slaan Orestes 2 met perioden van waanzin waardoor hij langzaam wegkwijnt en zal sterven als er niets gebeurt. Zijn zus Electra 4 verpleegt Orestes 2 al die tijd uiterst liefdevol in het huis van Agamemnon, maar weet ook geen remedie om hem te helpen, en ziet met lede ogen aan hoe hij wegkwijnt. Dan arriveren ook Tyndareus en Menelaus in Mycene. Tyndareus eist van Menelaus dat hij Orestes 2 veroordeelt, en probeert Menelaus de zoon van zijn broer in bescherming te nemen. Hij is echter maar met één schip naar Mycene gekomen, en durft de strijd met zijn schoonvader niet aan. Uiteindelijk besluit het tweetal om de misdaad van Orestes 2 aan de volksvergadering voor te leggen.

Orakel van Apollo

De waanzin van Orestes

Dan grijpt Apollo in en bedaren de gemoederen. Als Orestes 2 hem daarna vraagt hoe hij van zijn ellende verlost kan worden geeft de Apollo hem opdracht om het Palladium in Taurië te gaan halen, het houten beeld van Athena. Daarna moet hij naar Athene gaan om zijn geval aan het oordeel van de rechtbank op de Areopagus te onderwerpen. ‘Het is voorbeschikt dat je zult winnen, Orestes 2, en daarna met Hermione 1 zal trouwen, de dochter van Menelaus. Hoewel Menelaus haar eerst aan Neoptolemus zal schenken, omdat hij dit in Troje heeft beloofd. Het is zijn lot te sterven door een Delphisch zwaard, als hij van mij genoegdoening komt eisen voor de dood van zijn vader Achilles. Geef vervolgens je zus Electra 4 als bruid aan Pylades. Pas daarna komt er een eind aan al je ellende.’ Zo sprak Apollo.

Taurië

Hierna schepen Orestes 2 en zijn vriend Pylades zich in en zeilen naar Taurië. De Tauriërs hadden echter de nare gewoonte om vreemdelingen, zodra ze in hun land kwamen, te doden en in de tempel van Artemis aan de Godin te offeren. De twee werden, toen ze daar aankwamen, al snel ontdekt door de bevolking, en als gevangenen naar koning Thoas 1 gevoerd. Die stuurde Orestes 2 en Pylades naar de priesteres in de tempel, met de opdracht om hen aan Artemis te offeren. De priesters bleek echter de zus van Orestes 2, Iphigenia, te zijn die door Artemis uit medelijden naar dit land was gebracht, vlak voor het moment dat Agamemnon haar in Aulis aan de Godin wilde offeren. Toen Iphigenia door enkele vragen te stellen er achter kwam dat het haar broer was bedenkt ze snel een list om samen met haar broer en Pylades uit Taurië te vluchten.

Vlucht

Snel begint ze het houten beeld van Athena van de sokkel te verwijderen. Toen de koning kwam, en haar vroeg waarom ze dat aan het doen was, verzon Iphigenia een leugen. Ze zei dat de mannen vervloekt waren en het standbeeld bezoedeld hadden. Het beeld en de mannen moesten naar zee gebracht worden om gereinigd te worden, voordat het offer kon plaatsvinden. Ze gaf Thoas 1 bovendien opdracht om bekend te maken dat het voor de inwoners verboden was om naar buiten te gaan en de stad te verlaten. De koning voldeed aan de opdracht van Iphigenia waarna de drie snel het beeld naar het strand brengen en vluchten op het schip waarmee Orestes 2 en Pylades naar Taurië waren gekomen. In Athene aangekomen brengt Orestes 2 het beeld naar de tempel van Athena en meldt zich daarna bij de rechtbank om zijn moord op Clytaemnestra te laten berechten.

Areopagus

De rechtzaak van Orestes op de Areopages

Tijdens het proces fungeren de Erinyen als aanklagers en vertellen uitgebreid tegen de rechtbank hoe Orestes 2 deze afschuwelijke moord welbewust en met zijn volle verstand had uitgevoerd. Hiervoor moest hij streng worden gestraft en ter dood veroordeeld worden. Vervolgens bepleit Orestes 2 zijn eigen zaak en geeft toe dat hij de moedermoord gepleegd had, maar in opdracht van Apollo handelde. Vervolgens legt ook Apollo een getuigenis af voor de rechtbank waarin hij stelt dat een moeder slecht de ontvanger en niet de verwekker is van een kind, en noemt als voorbeeld Athena die uit het hoofd van Zeus werd geboren. Er was volgens hem dus geen sprake van een familiemoord en was Orestes 2 slechts het wapen, in zijn opdracht, voor de wraak van Agamemnon, op zijn overspelige vrouw. Daarna is het woord aan de jury om een uitspraak te doen. Als de stemmen van de jury steken moet uiteindelijk Athena de beslissing geven, en spreekt Orestes 2 vrij van de beschuldiging, met de overweging dat de dood van een man zwaarder weegt dan die van een vrouw.

Delphi

Zo werd Orestes 2 van zijn waanzin verlost en keert hij gezond en wel terug naar Mycene om de erfenis van zijn vader, de macht over Mycene, in ontvangst te nemen. Daar huwelijkt hij Electra 4 uit aan zijn boezemvriend Pylades. Maar dan ontdekt Orestes 2 dat Menelaus zijn dochter Hermione 1, die hem als vrouw beloofd was, ten huwelijk heeft gegeven aan Neoptolemus, in de periode dat hij waanzinnig was. Hij hoort bovendien dat Hermione 1 slecht behandeld wordt door Neoptolemus en smeekt zij Orestes 2 om haar te redden van Neoptolemus. Om een oplossing voor dit probleem te vinden gaat Orestes 2 naar Delphi om Apollo te vragen hoe hij dit probleem moet oplossen. Het orakel adviseerde Orestes 2 om bij de bewoners van Delphi onrust te zaaien door te vertellen dat Neoptolemus, die op dat moment ook in Delphi was, het heiligdom wilde verwoesten omdat Apollo zijn vader Achilles had vermoord. De bewoners worden hier zo kwaad over dat zij Neoptolemus, terwijl die in gebed is verzonken voor het altaar, doden.

Huwelijk

Zonder zijn handen vuil te maken aan een nieuwe moord keert Orestes 2 vervolgens terug naar Mycene waar hij in het huwelijk treedt met Hermione 1, of Erigone 2, en de macht als koning over de Argivers uiteindelijk in handen krijgt. Orestes 2 en Hermione 1 zijn uiterst gelukkig met elkaar en raakt zij al snel zwanger van de zoon Tisamenus. Volgens een enkele mythe stierf Orestes 2 uiteindelijk door de beet van een slang in de stad Oresteum in Arcadië.

Vele varianten

Over het leven van Orestes 2 bestaan vele varianten in de Griekse Mythologie, en is de tekst hierboven slechts één van de vele varianten. Tot de dood van Agamemnon zijn de mythen het redelijk eens, maar lopen daarna ver uiteen. Zo brengen Homerus, Aeschylus, Sophocles en Euripides elk verschillende versies ten tonele. Volgens de ene versie werd hij niet gestraft voor de moord op zijn moeder, maar volgens de andere ter dood veroordeeld. Weer een andere versie stelt dat hij Menelaus gijzelde die door tussenkomst van Apollo werd gered. Ook over het avontuur in Taurië bestaan vele lezingen en was hij in andere gevallen al getrouwd met Hermione 1 en werd zij door Neoptolemus geschaakt.

Stamboom:

Agamemnon Clytaemnestra Menelaus / Aegisthus Helena / Clytaemnestra
Orestes 2 Hermione 1 / Erigone 2
Tisamenus

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz