Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Palamedes

Palamedes is één van de vier zoons van zeevaarder en piraat Nauplius 1 uit Argos. Over zijn moeder zijn de mythen minder eenduidig en wordt drie verschillende namen genoemd; Clymene 3, Philyra 2 of Hesione 1. De drie broers van Palamedes zijn Oeax, Nausimedon en Proetus 2. Palamedes groeide, ondanks het beroep van zijn vader, op tot een lange en slanke man die grootmoedig en charmant in de omgang met mensen was, en werd bij een onbekende vrouw in Argos vader van de dochter Libya 3. Daarnaast was Palamedes een wijs en leergierig mens die in zijn tijd elf letters van het alfabet uitvond.

Schaking van Helena

In zijn jeugd gaat Palamedes samen met zijn broer Oeax naar de begrafenis van koning Minos 1 op Kreta om diens erfenis te verdelen met alle achterkleinzoons van Minos 1. Op het eiland ontmoet hij Menelaus en Agamemnon die eveneens een deel van de erfenis in ontvangst kwamen nemen. Terwijl ze op Kreta verblijven wordt Helena, de vrouw van Menelaus, geschaakt door de Trojaan Paris, die op dat moment te gast was in het huis van Menelaus. Woedend over deze schending van de gastvrijheid willen Menelaus en Agamemnon een groot leger naar Troje sturen, en zenden ze afgezanten door heel Griekenland om alle koningen op te roepen deel te nemen aan deze strijd. Vanwege zijn wijsheid en diplomatie, wordt Palamedes op pad gestuurd om de koningen te vragen deel te nemen aan de strijd, en komt ook bij Odysseus op Ithaca.

Waanzin van Odysseus

De gespeelde waanzin van Odysseus

Odysseus was echter nog niet zo lang geleden met Penelope 1 getrouwd, die kort voor aankomst van de gezanten bevallen was van de zoon Telemachus. Hij had om deze reden geen zin om zijn huis te verlaten en in het verre Troje een oorlog te voeren, en deed net of hij waanzinnig was. Zodra Palamedes arriveert, spant Odysseus, die wel begreep waarvoor hij kwam, een os en een paard voor zijn ploeg, reed hiermee naar het strand waar hij het zand begon te ploegen, en vervolgens zout in de voren strooide. Terwijl hij hiermee bezig was volgde Palamedes hem en trok op een gegeven moment de kleine Telemachus uit de armen van Penelope 1 en legt het kind voor de ploeg op de grond. Dan zegt hij tegen Odysseus: ‘Odysseus, geef je voorstelling op en voeg je bij de bondgenoten.’ Uit angst om zijn zoon te doden erkende Odysseus dat zijn waanzin gespeeld was, en beloofde deel te nemen aan de strijd tegen Troje. Maar in gedachten vergaf hij Palamedes niet, die slimmer was geweest dan hijzelf, en hem had ontmaskerd.

De vloot komt bijeen

Na alle koningen bezocht te hebben, die allemaal toestemden om naar de haven te komen met zoveel mogelijk schepen, keert Nauplius 1 terug naar huis. Dan wordt Palamedes echter ziek en kan niet naar de haven van Athene komen waar de vloot zich verzamelde en voor de eerste keer naar Troje vertrok. Deze tocht liep echter uit op een volledige mislukking waardoor het leger gedwongen was om weer terug te keren naar Griekenland. Enige tijd later doen ze een nieuwe poging, ditmaal vanuit de haven van Aulis, en gaat Palamedes met dertig schepen en zo’n vijftienhonderd manschappen naar de haven. Bij aankomst verontschuldigt hij zich tegenover Agamemnon voor zijn eerdere afwezigheid en vroeg om vergeving. Maar Agamemnon en Menelaus bedanken Palamedes voor zijn komst, toen hij was uitgesproken, en vroegen hem deel te nemen aan hun raadsvergaderingen. Bovendien schonken ze hem, samen met Diomedes 1, Idomeneus 1 en Odysseus, het gezamenlijke commando over het op te zetten scheepskamp, terwijl Achilles, Ajax 1 en Phoenix 1 het bevel over de vloot kregen toegewezen. Zo vertrekken uiteindelijk de Grieken voor de tweede keer en komen ze nu wel voor de kust van Troje aan.

Gezant naar Troje

Maar voordat ze landen op de kust besluiten de legeraanvoerders om eerst nog een gezantschap naar Troje te sturen om de teruggave van Helena te eisen, voordat het leger Troje aanvalt. Palemedes wordt, vanwege zijn wijsheid en diplomatie, samen met Odysseus en Menelaus, uitgekozen om als een van de afgezanten de voorwaarden van de Grieken bij de Trojanen over te brengen. In Troje worden de afgezanten ondergebracht bij de oude Antenor 1 en worden daarna bij koning Priamus en zijn raadsheren gebracht om over het geschil te spreken. Menelaus voerde als eerste kort het woord waarna Palamedes uitgebreider sprak. Eerst beschreef hij de misdadige manier waarop Paris de wederzijdse banden van vriendschap had verbroken, en waarschuwde daarna voor het verschrikkelijke conflict dat er tussen Griekenland en Troje kon ontstaan als gevolg van deze daad. Als hij is uitgesproken voert ook Odysseus op zijn welsprekende wijze het woord. Daarna ging de Raad uiteen en beloofde de volgende dag antwoord te geven, en worden de Grieken terug gebracht naar de oude Antenor 1, die hen gastvrij in zijn huis ontving.

Landing op de kust

De volgende dag krijgen ze echter te horen dat Helena niet zal worden teruggegeven, dat de Trojanen niet bang zijn voor de Grieken, en wordt het drietal dreigend verzocht om zo snel mogelijk te vertrekken. Daarop keren ze terug naar de vloot en beraadslagen of ze hun aanval in het geheim ’s nachts zullen uitvoeren. Maar Palamedes spoorde hen aan om het overdag te doen, want zo zouden ze de vijandelijke legers uit de stevig ommuurde stad lokken. Zijn advies werd unaniem aangenomen waarna de vloot de volgende dag op de kust van Troje landde, en de oorlog een feit was. In tegenstelling tot de verwachting waren de Trojanen niet zo eenvoudig te verslaan en zou de strijd tien jaar duren voordat Troje uiteindelijk vernietigd kon worden.

Kortstondig legerleider

Gedurende de eerste jaren ontstond er veel kritiek op het leiderschap van koning Agamemnon, en riep na twee jaar strijd Palamedes de mannen op om een andere legerleider te kiezen, omdat Agamemnon niet capabel zou zijn. Uiteindelijk zwicht Agamemnon voor zijn opruiende woorden en wordt de populaire Palamedes tot nieuwe legerleider gekozen. Zodra hij het opperbevel had herschikte Palamedes de troepen, spoorde hen aan tot de strijd, en ging de mannen voor in de gevechten. Maar ook hij slaagt er niet in om de Trojanen op de knieën te brengen, en wordt Agamemnon al snel weer tot legerleider herkozen. Dan ziet ook Odysseus zijn kans schoon om wraak te nemen op Palamedes en bedenkt een ingenieuze list om zijn vijand uit de weg te ruimen. Volgens Dares Phrygius werd Palamedes echter door Paris gedood, in zijn tijd als legerleider, door hem een pijl in zijn nek te schieten.

List van Odysseus

Odysseus stuurde een soldaat naar Agamemnon om te vertellen dat hij in een droom gewaarschuwd was, en dat het kamp voor één dag verplaatst moest worden. Agamemnon, geloofde de waarschuwing en gaf opdracht om het kamp voor één dag te verplaatsen. Daarop verborg Odysseus ’s nachts een grote hoeveelheid goud op de plek waar de tent van Palamedes had gestaan had en gaf aan een Phrygische gevangene een brief om naar Priamus te brengen. Vervolgens stuurde hij een eigen soldaat vooruit om de gevangene niet ver van het kamp te vermoorden. De volgende vond een soldaat het lichaam van de Phrygiër, en de brief die Odysseus had geschreven. De soldaat bracht de brief naar Agamemnon. In de brief stond: ‘Aan Palamedes van Priamus,’ en beloofde hem net zoveel goud als Odysseus onder de tent had verborgen, als hij volgens afspraak het kamp van Agamemnon zou verraden.

Dood Palamedes

De steniging van Palamedes

Woedend over dit verraad liet Agamemnon de nietsvermoedende Palamedes ophalen voor verhoor. In bijzijn van alle aanvoerders ontkende hij uiteraard de beschuldiging waarna de aanvoerders naar zijn tent gingen en het begraven goud vonden. Hierna denkt Agamemnon dat de aanklacht op waarheid berust en veroordeelt de verraderlijke Palamedes ter dood. Vervolgens wordt Palamedes aan een paal vastgebonden en mag iedereen een steen naar hem werpen totdat hij dood was. Zo nam Odysseus wraak op Palamedes, zonder enige verdenking op zichzelf te werpen. Deze terdoodveroordeling zou, na afloop van de oorlog, echter nog een staartje krijgen voor de Grieken toen Nauplius 1, de vader van Palamedes, over de dood van zijn zoon hoorde. Toen de Grieken naar huis terugkeerden ontstak hij tijdens een storm valse vuurbakens op de kust waardoor vele schepen met man en muis vergingen. Binnen de mythen bestaan er diverse varianten op de gebeurtenissen rondom Palamedes, maar is bovenstaande versie de meest gangbare.

Stamboom:

Nauplius 1 Clymene 3 / Philyra 2 / Hesione 1 - -
Palamedes -
Libya 3

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz