Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Pan - Faunus 2 - Aegipan

Over de afstamming van Herdersgod Pan, die door de Romeinen Faunus 2 werd genoemd, bestaat binnen de Griekse mythen geen eenduidigheid. Meestal wordt hij de zoon van Hermes en Penelope 2 genoemd, maar zijn er ook schrijvers die Pan een zoon noemen van Zeus die hij verwekte bij de Nimf Hybris of Amalthea. In de laatste situatie heet Pan dan Aegipan. Aegipan wordt echter meestal gezien als de zoon van Zeus en Aega en is dan de zoon van Pan. In alle gevallen werd Pan in Arcadië geboren en liet zijn moeder hem alleen achter toen ze na de geboorte zijn uiterlijk zag. De baby had namelijk geitenvoeten en twee gekromde hoorns op zijn hoofd, terwijl een volle baard zijn gezicht sierde. Pan groeit op tot een luidruchtige figuur die, als God van de kudden, in Arcadië ronddoolde over de besneeuwde bergtoppen en langs open plekken in de bossen. Hij heeft een hekel aan kleding, draagt sparrentakken in zijn haar, en heeft slechts de gevlekte huid van een lynx om zijn schouders. Verder verzorgt hij zijn lichaam nauwelijks en was hierdoor al van grote afstand te ruiken.

Syrinx

Pan, en zijn Panfluit

Pan is ook een wellusteling die, net als de Satyrs in wiens gezelschap hij meestal te vinden was, vaak de Nimfen het hof probeerde te maken om op een idyllisch plekje de liefde mee te bedrijven. Zo probeert hij eens op een berg bij de stad Nonacris een Nimf met de naam Syrinx het hof te maken. De Nimf, die haar leven gewijd had aan de jacht en niets van mannen moest hebben, lachte Pan echter vierkant in zijn gezicht uit en zei dat ze nooit iemand als minnaar zou nemen die geen geit of mens was, maar er iets tussenin. Als Pan haar dan met geweld wil overmeesteren slaat Syrinx op de vlucht en verdwijnt in een moeras dat met veel riet omzoomd was. Woedend over haar verdwijning begint Pan het riet af te snijden, maar kan Syrinx niet meer vinden. Zuchtend geeft hij uiteindelijk de achtervolging op, maar zijn adem ging door de stengels van het afgesneden riet waardoor een lieflijk geluid te horen was. Zo vond Pan de rietfluit uit en leerde zichzelf de meest lieflijke wijsjes te spelen op het muziekinstrument, dat hij naar zichzelf Panfluit noemde. Eenzelfde verhaal wordt ook verteld over Pan en de Nimf Pitys die in de bodem verdween.

Duel met Apollo

Sinds die tijd was Pan meestal te vinden op een zonnige open plek in een bos, terwijl hij frivole deuntjes speelde voor de Nimfen. Pan werd uiteindelijk zo vaardig op zijn fluit dat hij het spel van Apollo kleineerde, waardoor die hem uitdaagde tot een wedstrijd om te bepalen wie de beste muzikant was. Het tweetal komt overeen om Berggod Tmolus 1 als jury aan te stellen. Pan begint als eerste te spelen en vertederde met zijn lied koning Midas, die als toeschouwer aanwezig was. Zodra Pan was uitgespeeld nodigt Tmolus 1 Apollo uit om op zijn lier te spelen en luistert ook aandachtig naar zijn spel. Als ook Apollo is uitgespeeld doet Tmolus 1 zijn uitspraak en roept Apollo uit tot winnaar. Iedereen is het eens met dit oordeel van de Berggod behalve Midas die luid protesteerde tegen de beslissing. Apollo wordt kwaad als hij Midas hoort en roept: ‘Jouw onderscheidend vermogen is nog minder als dat van een ezel. Daarom zal je oren krijgen die passen bij je geest om te kunnen oordelen.Apollo is nog niet uitgesproken of de oren van Midas beginnen te groeien en werden met een grijze vacht bedekt. Uiteindelijk heeft Midas twee ezelsoren op zijn hoofd staan maar mocht hij zijn leven behouden, en liep het beter voor hem af dan Marsyas 1.

Kinderen

Pan liet zich door het verlies van de wedstrijd tegen Apollo echter niet van de wijs brengen en gaat lustig door met het spelen van zijn herdersliedjes, terwijl hij waakte over de kudden. Als wellusteling was hij ook een volgeling van Dionysus 2, en begeleidde met zijn spel de dans van de Maenaden, of nam deel aan hun riten en orgiën terwijl ze in hun roes van wijn verkeerden. Voor stervelingen was het op zo’n moment uiterst gevaarlijk om hem te zien of horen spelen en konden, als ze Pan betrapten, met een geweldige schreeuw een aanval van paniek bezorgen. Tijdens deze orgiën verwekte Pan diverse nakomelingen en werd hij bij Eupheme 2 vader van Crotus, bij een onbekende moeder van Eurymedon 8, bij de Nimf Ismenis van de zoon Crenaeus 3, en uiteindelijk bij de Waternimf Symaethis van Acis. Volgens weer een andere mythe was Pan getrouwd met Aex (Aega), maar deelde Zeus het bed met haar en verwekte de zoon Aegipan, (zoon van Pan).

Echo

Maar de ware liefde van Pan is de Nimf Echo. Om haar te veroveren gaat hij zich te buiten aan bokkensprongen om indruk te maken op de Nimf. Soms lukt het hem om enige momenten met Echo door te brengen maar is ze meestal afwijzend tegenover hem. Tijdens een van die korte ontmoetingen ziet Pan ook Psyche, die hevig verliefd is op Eros, maar hem niet kan vinden. Geduldig troost hij haar en vertelt het meisje wat ze moet doen. Maar de andere Nimfen zijn de avances van Pan op een gegeven moment zat en overvallen hem op een middag als hij in de schaduw ontspannen ligt te slapen. Snel binden de vrouwen zijn handen en benen vast, en scheren op ruwe wijze de baard van zijn gezicht. Vervolgens vertelden ze hem dat als hij niet stopt met Echo lastig te vallen ze nog meer van hem zouden afscheren. Uiteindelijk laten de Nimfen hem vrij en gaat Pan een tijdje naar Klein-Azië.

Omphale

Pan door Heracles uit bed geduwd

Daar ziet hij op een dag Heracles, die een parasol omhoog hield voor de mooie Omphale. Pan staat onmiddellijk in vuur en vlam voor Omphale en denkt zijn kans schoon te zien als de twee een grot ingaan om de nacht door te brengen. Zodra de duisternis is ingevallen sluipt hij de grot in, en duikt het eerste bed in, terwijl zijn gezwollen penis harder dan staal werd. Maar in het donker had hij de verkeerde slaapplek gekozen en duwde de slaapdronken Heracles hem uit bed. Pan kwam door de duw hard op grond terecht en kon van pijn nauwelijks overeind komen. Door het tumult wordt ook Omphale wakker en maakte licht. Zodra ze de ongelukkige Pan zien lachen de twee hem uit, stuurt Heracles hem de grot uit, en druipt hij beschaamd af om terug te keren naar zijn vertrouwde Arcadië.

Daphnis 3 en Chloe

Onderweg, op het eiland Lesbos, smeekt de herdersjongen Daphnis 3 bij Pan om hem te helpen zijn vriendin Chloe te bevrijden, die op de vloot was weggevoerd van een leger uit de stad Mytilene. Daphnis 3 beloofde Pan, als hij hem zou helpen om Chloe terug te brengen, een vette ooi te offeren. Pan stemt in en laat bij de schepen zijn welbekende kreten klinken waardoor de mannen op de vloot in paniek raken. Bovendien liet hij een luid tumult ontstaan door de op de vloot meegevoerde schapen en geiten uiterst vreemde klanken en geluiden te laten voortbrengen, waardoor de mannen het meisje snel aan land zetten. Dankbaar voor de redding van Chloe, lost Daphnis 3 zijn belofte in en offerde een vette ooi aan Pan die dit dankbaar in ontvangst nam. Later is hij ook aanwezig op de bruiloft van het tweetal en laat daarbij de welbekende tonen van zijn herdersfluit klinken.

Typhon

Voor zijn vader Zeus is Pan van onschatbare waarde als hij door het monster Typhon wordt uitgedaagd in de strijd om de macht over Aarde. Zeus wordt in eerste instantie door Typhon verslagen en snijdt de pezen uit handen en voeten van Zeus, waardoor de Oppergod zich niet meer kan verroeren. Vervolgens wordt Zeus opgesloten in een grot, waar hij bewaakt werd door een woeste draak. Maar het lukt Pan om Zeus, samen met Hermes, te bevrijden en de pezen in zijn lichaam terug te zetten. Dan breekt er een verschrikkelijke strijd op Aarde los en vluchten de andere Goden naar Egypte om zich voor het monster te verbergen. Daar zegt Pan tegen hen, die zelf ook naar Egypte was gevlucht, om zich in een dier te veranderen zodat Typhon hen niet kan ontdekken. Zelf wierp Pan zich in een rivier en veranderde het onderste deel van zijn lichaam in een vis. Uiteindelijk weet Zeus Typhon te verslaan en plaatste Pan, als dank voor zijn hulp, als het sterrenbeeld Steenbok aan de hemel.

Stamboom:

Zeus / Zeus / Hermes / Picus Amalthea / Hybris / Penelope 2 / Canens - -
Pan Eupheme 2
Crotus

Zeus / Zeus / Hermes / Picus Amalthea / Hybris / Penelope 2 / Canens - -
Pan -
Eurymedon 8

Zeus / Zeus / Hermes / Picus Amalthea / Hybris / Penelope 2 / Canens Ismenus 3 -
Pan Ismenis
Crenaeus 3

Zeus / Zeus / Hermes / Picus Amalthea / Hybris / Penelope 2 / Canens - -
Pan Symaethis
Acis

Zeus / Zeus / Hermes / Picus Amalthea / Hybris / Penelope 2 / Canens Olenus 1 / Melisseus 1 / Helius -
Pan Aega
Aegipan

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz