Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Peleus

Peleus, de zoon van Aeacus

Peleus is een zoon van Aeacus en Endeis, de dochter van Centaur Chiron, die op het eiland Aegina werd geboren. Hij heeft een volle broer Telamon en nog een halfbroer, Phocus 1, die zijn vader bij de Nimf Psamathe 1 verwekte. Vanwege hun vader worden Telamon en Peleus door sommige schrijvers ook aangeduid met de verzamelnaam Aeaciden. De vader van Peleus was een uiterst rechtvaardige man en koning over de Myrmidonen, mensen die uit mieren waren ontstaan nadat de bevolking op het eiland was uitgestorven. Tijdens de jeugd van Peleus komt de afgezant Cephalus 2 vanuit Athene naar Aegina om Aeacus om hulp te vragen tegen koning Minos 1 van Kreta. Aeacus zegt onmiddellijk zijn steun toe en stuurt Peleus en Telamon op pad om soldaten voor het leger te werven.

Dood van Phocus 1

Aeacus was bijzonder gesteld was op zijn buitenechtelijke zoon, Phocus 1, omdat hij zowel knap als een buitengewoon goede sporter was. Dit riep de jaloezie op van Peleus en Telamon die een plan beraamden om hun halfbroer uit de weg te ruimen. Volgens de ene versie van de mythen doodden ze Phocus 1 in het geheim, en volgens een andere versie wierp Peleus of Telamon de jongen expres een discus tegen zijn hoofd tijdens een sportwedstrijd. Vanwege deze moord worden Peleus en Telamon door hun vader van het eiland verdreven en vlucht Peleus naar Phthia in Thessalië, waar hij koning Actor 5 smeekte om hem te reinigen van zijn bloedschuld. Actor 5 voldeed aan zijn verzoek en schonk Peleus later, omdat hij zelf kinderloos was, het koningschap over Phthia. Volgens een andere mythe was het niet Actor 5, maar diens zoon Eurytion 1 waar Peleus naar toe ging.

Huwelijk met Antigone 2

Ook Eurytion 1 reinigde Peleus van zijn bloedschuld, en schonk hem bovendien zijn dochter Antigone 2 als vrouw, en een derde deel van zijn gebied om over te regeren. Het is geen verstandshuwelijk want Antigone 2 en Peleus schenken twee dochters het leven: Polydora 1 en Polymele 2. In een andere mythe wordt Polydora 1 echter een dochter van Perieres 1 genoemd, en zal Peleus haar pas veel later op een andere wijze ontmoeten. In deze periode groeit Peleus verder uit tot een uitstekende wagenmenner en vechtjas, die de strijd een feest vond. Maar daarnaast was hij ook wijs en leergierig man, die van elke bezoeker zijn afkomst en familierelaties wilde weten, en ontwikkelde hij zich tot een uitstekende redenaar.

Aeacus Endeis Eurytion 1 -
Peleus Antigone 2
Polydora 1, Polymele 2

Strijd Lapithen en Centauren

Peleus wordt uitgenodigd voor de bruiloft van Pirithous 1 en Hippodamia 1, waar ook de Centauren voor zijn uitgenodigd. Deze paardmensen zijn echter al snel dronken van de wijn die geschonken werd, en proberen de bruid te verkrachten. Dan ontstaat er een bloedige strijd tussen de Centauren en de andere bruiloftsgasten waar ook Peleus aan deelneemt. Met zijn zware speer doodt hij van verre Phlegraeus en Hyles, met zijn zwaard Iphinous 2 en Clanis 2 en ook Dorylas 2 met zijn lans. Wanneer de Centaur Demoleon 5 een grote pijnboom naar Peleus werpt, weet hij die nog net te ontwijken maar wordt zijn wapenknecht Crantor door het projectiel verpletterd. Dan werpt Peleus, die zeer op op Crantor gesteld was, met grote kracht zijn zware essenhouten speer naar Demoleon 5. Terwijl het wapen op zijn vijand afvliegt, roept Peleus: ‘Hier komt je grafgeschenk, Crantor, jij die mij zeer dierbaar was.’ De speer dringt vervolgens diep in de borst van Demoleon 5, en is Crantor gewroken. Crantor is nog in staat om de speer uit zijn lijf te trekken en probeert Peleus met zijn hoeven te raken. Maar Peleus ving deze trappen op met zijn helm en stoot dan zijn zwaard dwars door het hart van de Centaur.

Strijd tegen Troje

Korte tijd later komt Heracles bij Peleus en vraagt hem te helpen met een strafexpeditie tegen Troje. Koning Laomedon 1 had hem namelijk geweigerd zijn dochter Hesione 2 als vrouw te schenken nadat hij haar van een zeemonster 2 had gered. Peleus twijfelt geen moment en gaat met Heracles, en vele andere dappere mannen, mee naar Troje om Laomedon 1 en de stad te straffen. Daar aangekomen leiden Heracles, Peleus en Telamon het leger landinwaarts, terwijl de Dioscuren bij de vloot achterblijven om de schepen te beschermen. Na een zware strijd weten ze Troje te vernietigen, en geeft Heracles Hesione 2 als vrouw aan Telamon.

Jacht Everzwijn 2 van Calydon

De jacht op het Everzwijn van Calydon

Wanneer de oproep van koning Oeneus 1 door Griekenland klinkt, om te helpen bij het doden van een reusachtig Everzwijn 2 dat de landerijen van Calydon onveilig maakte, twijfelt Peleus opnieuw geen moment en gaat hij samen met Eurytion 1 naar Calydon. Daar wordt Peleus, samen met vele andere dappere jongemannen, negen dagen lang gastvrij onthaald aan het hof van Oeneus 1 en vertrekken ze op de tiende dag, na een kleine ruzie over de deelname van Atalanta, naar het bos waar het monsterlijke Everzwijn 2 gewoonlijk verbleef. Zodra ze het Everzwijn 2 hebben ingesloten werpt Peleus als een van de eersten zijn speer, maar treft per ongeluk zijn weldoener Eurytion 1 in de borst, die in zijn armen sterft. Uiteindelijk wordt het dier met veel inspanning gedood door Meleager, maar kan Peleus vanwege het doden van Eurytion 1 niet terug naar Phthia.

Tweede huwelijk

Hij besluit na afloop van de jacht om met Acastus mee naar diens huis te gaan, waar Acastus hem ritueel reinigt van de moord. Zwervend door Thessalië verblijft Peleus bij verschillende gastheren en komt hij ook bij Perieres 1. Die heeft een dochter Polydora 1 waar Peleus het bed mee deelde en het meisje later de zoon Menesthius 2 baarde. Volgens de meest gangbare mythen was deze zoon echter door Riviergod Sperchius 1 verwekt bij Polydora 1, en voedde Peleus de jongen op als zijn pleegkind nadat hij met Polydora 1 getrouwd was. Maar Zeus had andere plannen met Peleus nadat de Oppergod te horen had gekregen dat zijn zoon, die hij bij de Nereide Thetis zou verwekken, machtiger zou worden dan zijn vader. Zeus wenst uiteraard geen afstand te doen van de macht en zorgt er vervolgens voor dat Peleus verliefd werd op de mooie Nereide, en zijn tweede vrouw in de steek laat.

Aeacus Endeis Perieres 1 Gorgophone 1
Peleus Polydora 1
Menesthius 2

Verovering van Thetis

Maar Thetis ziet Peleus niet zitten en vlucht bij elke toenaderingspoging, waarna Peleus ten einde raad naar zijn eerste schoonvader, Chiron, gaat om hem advies te vragen. Chiron adviseert Peleus om Thetis vast te pakken, als ze op het strand ligt te slapen, en daarna onder geen enkele voorwaarde meer los te laten totdat ze haar oude gedaante weer aanneemt. Met deze informatie in zijn hoofd gaat Peleus opnieuw op haar af en treft Thetis slapend op het strand aan. Snel grijpt hij haar vast maar verandert zij achtereenvolgens in een vogel, toen in een dikke boomstam en daarna in een woeste tijger. Al die tijd hield Peleus haar echter in zijn armen gevangen, geeft Thetis uiteindelijk haar weerstand op, neemt haar oude gedaante weer aan, en zegt: ‘Ik ben verraden. Je wint met hulp van de Goden!’ Dan maakt Peleus haar tot zijn vrouw en verwekt op het strand zijn zoon Achilles.

Huwelijk met Thetis

Het huwelijk van Peleus en Thetis

Op bevel van Zeus wordt een grootste bruiloft georganiseerd, waarvoor ook alle Goden en Godinnen worden uitgenodigd. Ze brengen allemaal geschenken mee voor het bruidspaar, en krijgt Peleus onder andere van Chiron een zware essenhouten speer terwijl Poseidon hem een span onsterfelijke paarden met de namen Balius en Xanthus 4 schenkt. Hephaistus geeft een prachtige bewerkte wapenrusting terwijl de Muzen en Apollo prachtige liederen laten klinken waardoor alle aanwezigen zich uitstekende vermaken. Aan het eind van de avond, toen Peleus en Thetis al naar de bruidskamer waren vertrokken, wierp Eris, de Godin van de Tweedracht die niet was uitgenodigd, een gouden appel in de feestzaal met het opschrift Voor de mooiste. Door deze appel zou later de Trojaanse Oorlog uitbreken, waarin Achilles een belangrijke rol zou spelen.

Achilles

Negen maanden later werd Achilles geboren, en wilde Thetis haar zoon onsterfelijk maken. Daarom lag ze hem ’s nachts, zonder dat Peleus het wist, in het vuur om zo de sterfelijkheid van zijn vader weg te branden. Overdag zalfde ze de kleine Achilles in met ambrozijn. Maar op een nacht werd Peleus wakker en zag zijn zoon spartelen in het vuur. Met een luide kreet voorkwam hij dat Thetis haar plan kon volvoeren en liet ze haar zoon in de steek door terug te keren naar zee. Zo blijft Peleus alleen achter, maar worden in de loop der tijd zijn bezittingen steeds groter. Uiteindelijk wordt hij koning van de Myrmidonen en krijgt als symbool van zijn macht, uit handen van Zeus, de koningsstaf die door Hephaistus was gemaakt.

Aeacus Endeis Nereus Doris 2
Peleus Thetis
Achilles

Vluchtelingen

Enige tijd na het vertrek van Thetis komt de vluchteling Phoenix 1 naar Peleus om asiel te vragen. Peleus heeft medelijden met de man en neemt hem op in zijn huis. Hij geeft hem zelfs een landstreek, waar de Dolopiërs woonden, om als koning over te regeren. Bovendien stelt Peleus Phoenix 1 aan als leermeester en verzorger van de kleine Achilles. Korte tijd later arriveert ook Menoetius 1, met zijn kleine zoontje Patroclus 1 bij Peleus, die eveneens om asiel komt vragen. Ook dit tweetal neemt Peleus in zijn huis op en wordt de kleine Patroclus 1 al snel de boezemvriend van Achilles. Als de jongens groter worden besluit Peleus om hun opvoeding uit handen te geven en brengt hij, samen met Menoetius 1, de twee naar Chiron om echte mannen van hen te maken. Ook de vluchteling Epigeus, die een familielid had gedood verleende Peleus asiel en nam de man op in zijn leger.

Oproep Iason

Maar de strijdlustige Peleus kent geen rust, en geeft onmiddellijk gehoor aan de oproep van Iason, uit Iolcus, wanneer die een aantal jongemannen zoekt om een gevaarlijke, maar avontuurlijke, tocht naar Colchis te ondernemen om daar, in opdracht van koning Pelias 1, de Gouden Vacht van een Ram 1 te gaan halen. Ook zijn broer Telamon komt naar Iolcus, net als zo’n vijftig andere jongemannen, waaronder Heracles, om met het schip de Argo aan hun tocht te beginnen. Vlak voor vertrek komt Chiron met zijn vrouw Chariclo 3 naar de kust om afscheid te nemen van Peleus. Ook de kleine Achilles kwam met hen mee en stak zijn armen uit voor een omhelzing. Verheugd greep Peleus zijn zoon, dankte de hemel, en riep: ‘Zorg goed voor mijn zoon, Chiron, en leer hem alles wat hij weten moet over de jacht en oorlogvoering zodat hij binnenkort mijn zware speer kan hanteren.’ Daarna klonk het vertreksignaal en varen de Argonauten weg.

Tocht Argonauten

Tijdens de tocht staat Peleus zijn mannetje en doet wat hij kan om de tocht tot een succes te maken. Zo verslaat hij tijdens de nachtelijke strijd met de Dolionen Zelys en Ambrosius, en doodt hij samen met zijn broer Telamon bij de Bebrycieërs vele tegenstanders na de bokswedstrijd van Amycus 1 met de Argonaut Polydeuces. Maar ook moreel is hij sterk wanneer hun stuurman Tiphys sterft en de Argonauten even niet weten hoe ze verder moeten. Dan zegt hij: ‘Waarom treuren jullie zo zinloos over het verlies van Tiphys? We hebben in ons midden toch nog meer mannen die de kunst van het navigeren meester zijn. Dus laten we onze opdracht niet vergeten, en sta op om weer uit te varen. Schudt die wanhoop van jullie af en laten we aan het werk gaan.’ Door zijn enthousiasme krijgen de Argonauten weer hoop, stellen een nieuwe stuurman aan en zeilen verder naar Colchis.

Colchis

Ook wanneer ze in Colchis aankomen, en koning Aeetes weigert om de Gouden Vacht zomaar af te staan, steekt Peleus de mannen een hart onder de riem en zegt hij tegen Iason: ‘Mijn vriend, we zijn bijna allemaal mannen die bloed van de Goden in onze aderen hebben. Als Aeetes ons de Vacht niet vrijwillig wil schenken zijn we heus niet te zwak om hem te verslaan bij een gewapend treffen.’ Maar Iason wil het niet tot een strijd laten komen, en stemt in met het voorstel van Aeetes om een krachtproef te ondergaan met een aantal vuurspuwende stieren. Ook nu toont Peleus zijn strijdlustige karakter en zegt tegen Iason: ‘Als je echt van plan bent om die stieren van Aeetes voor de ploeg te spannen, moet je doen wat je beloofd hebt. Maar ik geloof meer in de strijd, want de ergste pijn die mij kan overkomen is slechts de dood!’ Daarop springen enkele andere Argonauten op om de krachtproef voor Iason uit te voeren, maar besluit hij om het toch zelf te doen.

Terugreis

Het schip de Argo

De volgende dag slaagt Iason, met hulp van de tovenares Medea 1, erin om de krachtproef met succes uit te voeren en de Gouden Vacht te stelen uit het heilige woud van Ares 1. Zodra Iason en Medea 1, de dochter van Aeetes die verliefd was geworden op Iason, die avond bij het schip aankomen, adviseert Peleus om onmiddellijk te vertrekken en weg te roeien in een richting die Aeetes niet verwacht. ‘Als ze morgen ontdekken dat de Vacht is verdwenen, zullen ze schepen achter ons aansturen.’ De list lukt en de Argonauten weten uiteindelijk, na enkele schermutselingen, uit de Zwarte Zee te ontsnappen aan hun achtervolgers. Ze worden hierdoor echter gedwongen een enorme omweg te maken. Tijdens deze lange thuisreis ontmoet Peleus nog eenmaal zijn vrouw Thetis, die samen met andere Nereiden de Argonauten helpt om de Planktai te passeren. Zo keert Peleus na een jaar weer terug in Griekenland.

Beschuldiging Astydamia 3

Bij aankomst in Iolcus doodt Medea 1 echter met een list Pelias 1, die de opdracht aan Iason had gegeven voor de tocht, en organiseert diens zoon Acastus, die ook met de Argonauten was meegevaren, begrafenisspelen voor zijn vader. Ook Peleus neemt deel aan deze Spelen maar wordt, tot zijn grote verrassing, tijdens het worstelen vernederend verslagen door de jageres Atalanta, die hij had leren kennen tijdens de jacht op het Everzwijn 2. Tijdens die Spelen werd Astydamia 3, de vrouw van Acastus, echter verliefd op Peleus en stuurde hem bericht dat ze graag het bed met hem wilde delen. Als Peleus niet toegeeft aan haar verlangens wordt Astydamia 3 woedend en zegt tegen haar man dat Peleus geprobeerd heeft haar te verkrachten. Toen Acastus dit hoorde vond hij het niet juist om de man, waar hij samen mee op de Argo had gevaren, te doden en nodigde Peleus uit voor een jachtpartij op de berg Pelion.

Jachtpartij op de Pelion

De twee maken er een wedstrijd van, en Peleus sneed van alle dieren die hij te pakken kreeg de tong af en stopte die in zijn weitas. Als Acastus hem daarna uitlacht omdat Peleus niets gevangen heeft laat Peleus alle tongen zien die hij bij zich had. Na de jacht valt Peleus in slaap op de berg en gaat Acastus er stiekem vandoor, nadat hij het zwaard van Peleus in een hoop koeienmest verstopt had. Als Peleus wakker wordt, en op zoek gaat naar zijn zwaard, wordt hij overvallen door Centauren. Hij zou door hen gedood zijn als op dat moment Chiron niet was verschenen en hem gered had. Chiron vond ook zijn zwaard en gaf dat terug aan Peleus. Daarna verwoest Peleus, in samenwerking met Iason en de Dioscuren Iolcus en doodde hij Astydamia 3. Nadat hij haar lichaam in stukken had gesneden leidde hij zijn legers, tussen die brokstukken door, de stad in. Hierna keert Peleus terug naar Phthia terwijl hij grote hoeveelheden buit en vee vanuit Iolcus met zich meevoerde.

Koning Ceyx

Onderweg kwam hij langs Thrachis, waar koning Ceyx regeerde, en vroeg Peleus om hem te reinigen van de moord op Astydamia 3. Daarop kijkt Ceyx hem met een vriendelijke, maar treurende, blik aan en zegt: ‘Ons goede land heet minder hoogstaande mensen ook welkom, Peleus, en ik regeer over een gastvrij gebied. Smeek daarom niet langer, ik zal doen wat u vraagt en beschouw alles wat u hier ziet als het uwe. Maar op dit moment ben ik in de rouw vanwege de dood van mijn broer Daedalion, die door de Goden in een vogel is veranderd. Ondanks dat hij zeer oorlogszuchtig was, en ik een man die houdt van rust en harmonie, treur ik toch om hem.' Peleus dankt Ceyx voor zijn aanbod en gebruiken samen die avond een gezamenlijke maaltijd waarbij ze elkaar hun belevenissen vertellen.

De wolf

De volgende ochtend komt er een bode aanlopen die meldt dat die nacht een enorme wolf zijn herders en een groot deel van de kudde van Ceyx had gedood. Ceyx roept onmiddellijk zijn mannen te wapen om het ondier te doden, maar dan komt zijn vrouw Alcyone 1, die de geruchten heeft gehoord, naar hem toe rennen. Nog niet helemaal aangekleed en met wapperende haren valt zij haar man om de nek en smeekt hem niet zelf deel te nemen aan de jachtpartij. Peleus stelt Alcyone 1 gerust en zegt: ‘Vrees niet, koningin. Dit ondier moeten wij niet bestrijden door hem op te jagen, maar door een plengoffer te brengen aan de Zeegodin.’ Daarna gaan ze met z’n drieën naar de plek van het onheil. Als ze de gevolgen zien van de slachting die de wolf had aangericht, bidt Peleus tot Zeegodin Psamathe 1 die zijn gebed verhoorde, en voor hun ogen de wolf in steen veranderde, waarna Peleus vertrekt en na lange afwezigheid uiteindelijke weer in Phthia arriveert.

Bezoek van Antenor 1

De schaking van Helena door Paris

Intussen is Peleus op een leeftijd gekomen dat hij niet meer actief kan deelnemen aan grote avonturen en slijt de dagen in zijn paleis in Phthia, waar hij als rechtvaardig koning heerst. Op een dag komt vanuit Troje de afgezant Antenor 1 op bezoek, die Peleus drie dagen lang gastvrij ontvangt. Als hij hem op de vierde dag vraagt waarom hij is gekomen zegt Antenor 1 dat hij in opdracht van Priamus, de zoon van Laomedon 1 en de nieuwe koning van Troje, de ontvoerde Hesione 2 komt opeisen bij Telamon. Toen Peleus dit hoorde was hij diep verontwaardigd en gaf, omdat hij inzag dat dit zijn familiebelangen raakte, Antenor 1 bevel om onmiddellijk uit zijn land te vertrekken en terug te keren naar Troje. Enkele jaren later schaakt de Trojaan Paris de Griekse Helena, en zijn de Grieken woest over deze daad. Daarop mobiliseren koning Agamemnon van Mycene, en zijn broer Menelaus een groot leger om Troje te vernietigen. Om zijn status in het leger te benadrukken geeft, de intussen oud geworden, Peleus zijn koningsstaf aan Agamemnon.

Vermaning van Achilles

Enige maanden later keert ook zijn zoon Achilles terug naar Phthia, nadat hij door de Grieken was opgeroepen om deel te nemen aan de strafexpeditie tegen Troje. Enkele maanden later komen ook de gezanten Nestor en Odysseus bij Peleus op bezoek om Achilles nogmaals voor de strijd op te roepen. Peleus ontvangt zijn gasten genereus en zegt tegen Achilles dat hij zich altijd moedig moet gedragen en uit te blinken in de strijd. Tevens maant hij hem met de volgende woorden: ‘Mijn zoon, Athena en Hera zullen je sterk maken als dat hun wens is. Het is echter aan jou om je trotse geest te bedwingen. Een hart dat gewillig en welgezind is scoort beter dan een trots. Ruzies zijn rampen die leiden tot dood en verderf. Wees niet twistziek en de Grieken zullen je met des te meer eer overladen.’ Als begeleider voor zijn jonge zoon stuurt Peleus ook de oude wagenmenner Phoenix 1, en zijn vriend Patroclus 1, met hem mee. Bovendien geeft hij zijn zoon de onsterfelijke paarden Balius en Xanthus 4 om zijn strijdwagen tijdens de strijd te trekken, en zijn eigen essenhouten speer.

Valse belofte

Zo vertrekt Achilles uit Phthia, als aanvoerder van de strijdlustige Myrmidonen op zestig schepen naar de haven van Aulis om zich daar bij de rest van de Grieken te voegen. Vlak voor diens vertrek belooft Riviergod Sperchius 1 aan Peleus dat Achilles veilig terug zal keren als hij tot die tijd zijn haar maar niet afknipt. Daarop beloofde Peleus dat hij op zijn beurt vijftig onbesneden rammen aan de Riviergod zal schenken als die ervoor zorgt dat zijn zoon behouden thuiskomt na de strijd. Het lot had echter anders beslist want Achilles zou de strijd niet overleven en in het laatste jaar van de oorlog sterven voor de muren van het verre Troje. Zo blijft Peleus zonder vrouw en kinderen, eenzaam achter in Phthia.

Vluchteling

Terwijl de Grieken in Troje vechten, ziet Acastus zijn kans schoon om de moord op zijn vrouw Astydamia 3 door Peleus te wreken. Hij trekt met een aantal mannen op naar Phthia om de oude man te doden, maar kreeg de oude Peleus lucht van zijn plannen en weet op tijd te vluchten, en verschool zich in een grot op de berg Pelion. Daar wordt Peleus later gevonden door zijn kleinzoon Neoptolemus, de zoon van Achilles. Nadat Peleus aan Neoptolemus had verteld wat hem allemaal was overkomen werkt Neoptolemus een plan uit om Acastus te doden, en lokt de man naar de grot. Het plan lukte, maar voorkwam Thetis dat Acastus gedood werd. Dankbaar voor zijn redding geeft Acastus de macht over Phthia terug aan Peleus. Maar die besloot, vanwege zijn leeftijd om niet meer te regeren en schenkt de macht aan Neoptolemus.

Maar korte tijd later wordt Neoptolemus, wanneer hij in Delphi naar het orakel gaat, gedood door omstanders omdat die hem, opgestookt door Orestes 2, ervan verdenken dat hij de tempel wilde vernietigen. Als Menelaus bovendien ook de vrouw van Neoptolemus wil doden grijpt Peleus in en volgt er een heftige woordenstrijd tussen hem en Menelaus. Uiteindelijk grijpt Thetis in die de woedende Peleus weet te bedaren en stuurt Andromache naar de Molossiërs. Dan begraaft Peleus zijn kleinzoon en sterft korte tijd later, na een lang en actief leven uiteindelijk zelf ook als een zeer oude man.

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz