Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Philomela 1

Philomela en Procne

Philomela 1 is een dochter van Pandion 3, de koning van Athene, en zijn vrouw de Nimf Zeuxippe 1. Ze heeft twee zussen, Procne en Procris 1, en twee broers Erechtheus en Butes 2. Philomela 1 is dol op haar zus Procne, en is dan ook uiterst bedroefd als Pandion 3 Procne ten huwelijk schenkt aan de Thraciër Tereus, omdat die hem geholpen had in de oorlog tegen Labdacus.

Naar Thracië

Vijf jaar later komt Tereus terug naar Athene met het bericht dat Procne haar zus mist. Hij vraagt Pandion 3 om Philomela 1 met hem mee te geven, zodat de twee zussen enige tijd met elkaar door kunnen brengen, en belooft haar daarna snel terug te sturen. Pandion 3 stemt met pijn in het hart toe, maar wil zijn dochter niets weigeren, en laat Philomela 1 roepen om te vertellen dat ze op bezoek mag bij haar geliefde zus in Thracië. Maar toen Tereus haar zag begon zijn hart te vlammen, en sloeg de hartstocht bij hem toe. Philomela 1 was in de wolken haar zus weer te zien en gaat, na het afscheidsmaal met haar vader, met Tereus mee op zijn schip. Aan boord van het schip weet Tereus zich met moeite te bedwingen, en kan zijn ogen nauwelijks van de mooie Philomela 1 afhouden.

Verkrachting

Maar toen de zeereis volbracht was, en ze verder over land reisden, kan Tereus zich niet langer bedwingen, sleurt Philomela 1 in een donker bos naar een berghut, en verkracht het jammerende meisje. Als ze daarna bij zinnen komt wordt Philomela 1 steeds kwader en begint Tereus uit te schelden. ‘Tereus, jij barbaarse schoft, je trekt je niets aan van de tranen van mijn vader bij ons afscheid, en je huwelijksband met mijn zus. De wraak van Procne zal op je neerdalen, en geen straf kan te erg zijn voor zo’n schurk als jij! Ik zweer je, dit ontgaat de Goden niet, en zal mijn wraak je vroeg of laat treffen. Zodra ik de kans krijg zal ik jouw misdaad van de daken schreeuwen.

Verminking

Dan slaat de angst toe bij Tereus, grijpt zijn zwaard, en snijdt met een snelle beweging de tong uit de mond van Philomela 1, en vergrijpt zich opnieuw aan haar, terwijl het bloed uit haar mond liep. Dan laat hij Philomela 1 achter in de boshut, en laat die bewaken door een soldaat om te voorkomen dat Philomela 1 kan vluchten. Nadat de wond was hersteld begint Philomela 1, om de tijd te doden, aan een mantel te weven en bedenkt dan dat ze toch haar verhaal kan vertellen aan de buitenwereld. Niet met woorden maar wel door duidelijke afbeeldingen in de mantel te weven met wat haar was overkomen. Na een jaar is de mantel klaar en geeft Philomela 1 die mee aan een werkvrouw, en gebaarde dat ze deze naar het paleis van Tereus bij Procne moet brengen.

Procne

Enkele dagen later komt Procne naar de boshut, die het verhaal op het kleed had begrepen, trapt de deur van de hut in, en valt haar zus snikkend in de armen. Als Philomela 1 zich vervolgens met betraande ogen gebaren probeert te verontschuldigen voor wat er was gebeurd zegt Procne: ‘Met tranen komen wij niet verder, lieve zus! Ik ben bereid om het allerergste wat er bestaat te doen en die verkrachter in zijn eigen huis te laten verbranden.’ Maar terwijl ze dit zegt komt er een ander plan in haar hoofd op, en trekt Philomela 1 met zich mee naar haar huis. Daar aangekomen pakt ze haar zoon Itys 1, en steekt zonder haar blik af te wenden een mes diep in de kleine borst van de jongen, midden in zijn hart. Vervolgens hakt ze zijn hoofd af en snijdt de rest van het lichaam in kleine stukken, die ze in een ketel met kokend water werpt.

Wraak

De moord op Ithys

Zodra het vlees gaar is roept Procne haar man en zet hem dit als maaltijd voor, die de restanten van zijn zoon naar binnen werkt. Als hij daarna vraagt waar zijn zoon Itys 1 is roept Procne: ‘Haal de jongen naar binnen!’ terwijl er een grimmig leedvermaak over haar gezicht trekt. Dan komt Philomela 1 de kamer in met in haar handen het hoofd van de kleine Itys 1, dat ze aan de haren omhoog houdt voor de vader. Met een luide kreet herkende Tereus zijn zoon waarna Philomela 1 het hoofd naar hem toe smeet, en er samen met haar zus vandoor gaat. Tereus probeert eerst nog de restanten van zijn zoon uit te braken, maar gaat dan met getrokken zwaard achter de zussen aan met de moordlust in zijn ogen. Hij zal ze echter nooit meer vinden, want de Goden grepen op dat moment in, en veranderden beide meisjes in een vogel. Zo werd Procne een nachtegaal en Philomela 1 een zwaluw. Ook Tereus werd door de Goden veranderd in een vogel, en werd de vechtlustige Hop.

Volgens de schrijver Hyginus sloot Tereus Philomela 1 niet op in een boshut, maar gaf hij haar als slavin aan koning Lynceus 3 wiens vrouw Lathusa, bevriend was met Procne. Daar kwam uiteindelijk de waarheid ook aan het licht toen ze op dezelfde wijze haar verkrachting uitbeeldde op een kleed.

Stamboom:

Pandion 3 Zeuxippe 1 Ares 1 -
Philomela 1 Tereus
-

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz