Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Procne - Metis 2

Procne en Philomela

Procne, die door de schrijver Aeschylus Metis 2 wordt genoemd, is een dochter van koning Pandion 3 en zijn vrouw Zeuxippe 1 uit Athene. Ze heeft een jongere zus Philomela 1 waarop ze enorm gesteld is. Ze wordt door haar vader ten huwelijk geschonken aan Tereus uit Thracië, omdat hij Pandion 3 had geholpen in de oorlog met Labdacus. Dit huwelijk kreeg echter niet de zegen van Hera en zou in een enorme tragedie eindigen. Want nadat Procne zwanger was geworden, en de zoon Itys 1 (Italus) ter wereld had gebracht, kreeg ze heimwee naar haar zus en vroeg Tereus of ze naar Athene mocht om Philomela 1 te bezoeken, of dat hij haar zelf ging ophalen in Athene. Daarop besluit Tereus om zelf naar Athene te gaan en Philomela 1 op te halen.

Verkrachting Philomela 1

Zodra hij in Athene aankomt, en het doel van zijn bezoek aan Pandion 3 vertelde, gaf deze nietsvermoedend zijn dochter mee aan Tereus, en gaat het tweetal op weg naar Thracië. Maar zodra Tereus de mooie Philomela 1 had gezien stond hij in vuur en vlam voor haar. Tijdens de terugreis over zee weet hij zich nog te bedwingen, maar kan zich, als hij bijna thuis is, niet meer inhouden en verkracht Philomela 1. Om te voorkomen dat Procne achter zijn misstap komt snijdt Tereus de tong uit van Philomela 1, en laat het meisje achter in een boshut die hij door soldaten laat bewaken. Dan gaat Tereus naar huis en zegt tegen Procne dat haar zus gestorven was. Zijn tranen zijn heel overtuigend en Procne scheurt van verdriet haar kleed open, slaat haar borsten bont en blauw, en rukt de haren uit haar hoofd van verdriet om de dood van haar geliefde zus.

Ontdekking

Twee jaar later krijgt Procne van een dienares een prachtig mantel waarin een aantal afbeeldingen zijn ingeweven. Zodra Procne de mantel uitvouwt en de afbeeldingen bekijkt ontdekt ze tot haar ontsteltenis dat deze door Philomela 1 zijn gemaakt, en hoe ze in een boshut gevangen wordt gehouden door Tereus. Er laait onmiddellijk een vreselijke woede in haar op, en besluit ze wraak te nemen op haar man. Maar eerst moet ze haar zus bevrijden en gaat, op basis van de tekeningen, naar de hut in het bos. Daar aangekomen trapt ze de deur in en valt snikkend haar zus in de armen.

Kindermoord

Als Philomela 1 zich vervolgens met gebaren en betraande ogen probeert te verontschuldigen voor wat er gebeurd is zegt Procne: ‘Met tranen komen wij niet verder, lieve zus! Ik ben bereid om het allerergste wat er bestaat te doen en die verkrachter in zijn eigen huis te laten verbranden.’ Maar terwijl ze dit zegt komt er een ander plan in haar hoofd op en trekt Philomela 1 met zich mee naar haar huis. Daar aangekomen pakt ze haar zoon Itys 1, en steekt zonder haar blik af te wenden een mes diep in de borst van de kleine jongen, midden in zijn hart. Vervolgens hakt ze zijn hoofd af, en snijdt de rest van het lichaam in kleine stukken die ze in een ketel met kokend water werpt.

Tereus gestraft

De slachting van Itys

Zodra het vlees gaar is roept Procne haar man en zet hem dit als maaltijd voor, die de restanten van zijn zoon naar binnen werkt. Als hij daarna vraagt waar zijn zoon Itys 1 is roept Procne: ‘Haal de jongen naar binnen!’ terwijl er een grimmig leedvermaak over haar gezicht trekt. Dan komt Philomela 1 de kamer binnen met in haar handen het hoofd van de kleine Itys 1, dat ze aan de haren omhoog houdt voor de vader. Met een luide kreet herkende Tereus zijn zoon waarna Philomela 1 het hoofd naar hem toe smeet en er samen met haar zus vandoor gaat. Tereus probeert eerst nog de restanten van zijn zoon uit te braken maar gaat dan, met getrokken zwaard, achter de zussen aan met moordlust in zijn ogen.

Metamorfosen

Hij zal ze echter nooit meer vinden want de Goden grepen op dat moment in, en veranderden beide meisjes in een vogel. Zo werd Procne een nachtegaal en Philomela 1 een zwaluw. Ook Tereus werd door de Goden veranderd in een vogel, en werd de vechtlustige Hop. Volgens de schrijver Hyginus sloot Tereus Philomela 1 niet op in een boshut, maar gaf hij haar als slavin aan koning Lynceus 3 wiens vrouw Lathusa, bevriend was met Procne. Daar kwam uiteindelijk de waarheid ook aan het licht toen ze op dezelfde wijze haar verkrachting uitbeeldde op een kleed.

Volgens een totaal afwijkende mythe van Homerus trouwde Procne later met Zethus en verwekte die bij haar de zoon Itys 1.

Stamboom:

Pandion 3 Zeuxippe 1 Ares 1 / Zeus - / Antiope 2
Procne Tereus / Zethus
Itys 1 (Italus)

Bronnen:

©2015 Maarten Hendriksz