Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Rhea - Cybele - Moedergodin - Ops 2 - Opis 4 - Berecynthia

Moedergodin Rhea

Nadat Aardgodin Gaea Uranus had gebaard ging zij een verbinding aan met deze zoon, en baarde de Hecatoncheires en de eerste drie Cyclopen. Uranus schrok zo van het monsterlijke uiterlijk van deze kinderen dat hij ze direct opsloot in de Tartarus, het diepste binnenste van hun moeder Aarde. Uranus maakt Gaea opnieuw zwanger en zij baart nu de dertien Titanen waar Rhea, die in het Latijns Ops 2 of Opis 4 wordt genoemd, er één van was. De andere twaalf Titanen zijn haar zes broers: Oceanus, Coeus 1, Hyperion 1, Crius, Iapetus 1, Cronus en haar zes zussen: Tethys, Themis, Mnemosyne, Phoebe 1 (Hebe 2), Dione 1 en Theia. Er zijn echter een klein aantal oude schrijvers die stellen dat niet Uranus en Gaea de ouders waren van de Titanen maar Aether en Gaea of een Cureet, die op het eiland Kreta woonde, en zijn vrouw Titaea. Tenslotte bestaat er nog een versie waarin Rhea de dochter is van Uranus en zijn vrouw Hestia. In deze situatie heeft Rhea nog een zus Demeter, en twee broers Titan 1 en Cronus.

Taken en verantwoordelijkheden

Onder het bewind van hun vader Uranus leefden de Titanen in eerste instantie rustig en kalm op aarde, en woonden op het eiland Kreta waar zij elk hun eigen woning bezaten. Ze waren de uitvinders van allerlei zaken die ten goede kwamen aan de eerste mensen, het Gouden Geslacht, en men zag hen als de personificatie van allerlei zaken in de natuur. Zo was Rhea verantwoordelijk voor de groei van de gewassen zodat er geen honger door de mensen werd geleden.

Castratie Uranus

Maar omdat Uranus zijn eerste zes kinderen in de Tartarus had opgesloten werd hun moeder, Gaea, steeds kwader. Ze stookt de mannelijke Titanen dan ook op om hun vader aan te vallen en uit de macht te ontzetten. Ze geeft aan Cronus een stalen sikkel om Uranus te verminken, en lukt het Cronus om zijn vader te ontmannen en uit de macht te ontzetten. Hij wordt daarna door zijn broers aangewezen als de nieuwe machthebber over Hemel en Aarde. Tijdens deze oorlog zorgt Rhea voor de Godin Aphrodite, die uit het geslachtsdeel van Uranus en het schuim van de Zee was geboren nadat Cronus dit lichaamsdeel afgesneden en in Zee had geworpen. Als de strijd is afgelopen, en Uranus van zijn oppermacht is beroofd, gaat Aphrodite bij Oceanus en Thetis wonen.

Huwelijk en kinderen

Cronus trouwt met zijn zuster Rhea en zij baart hem achtereenvolgens de vijf kinderen, Hestia, Demeter, Hera, Hades en Poseidon. Omdat Cronus door zijn ouders was gewaarschuwd dat hij, net als zijn vader, ook door een zoon van de macht beroofd zal worden, eet hij al zijn pasgeboren kinderen op. Elke keer als Rhea op het punt van bevallen stond hield Cronus bij haar de wacht, en verzwolg onmiddellijk het kind dat zij ter wereld bracht. Dit tot grote ontzetting van Rhea die veelvuldig mopperde om zo vaak in verwachting te zijn, maar nooit moeder te worden. Dus toen Rhea van haar zesde kind in verwachting was vond ze het tijd om hulp aan haar ouders, Gaea en Uranus, te vragen. Smekend vraagt ze hen om hulp, terwijl ze vertelt hoe Cronus telkens haar kinderen verzwelgt.

Geboorte van Zeus

Misleiding van Cronus door Rhea

Het tweetal luistert aandachtig naar Rhea en vertellen hun dochter vervolgens wat ze moet doen. ‘Je moet, als je op punt van bevallen staat, naar Kreta gaan en je kind daar ter wereld brengen.’ Vervolgens belooft Gaea haar dat zij op het eiland voor het kind zal zorgen, en Rhea aan Cronus een in doeken gewikkelde steen moet geven om op te eten. Rhea doet wat haar gezegd is en bevalt op Kreta, nadat zij haar veelkleurige gordel had afgedaan, op een heuvel die bedekt was met een dikke laag kreupelhout, van haar jongste zoon Zeus. Nadat ze zich gereinigd heeft in de rivier Neda geeft ze haar pasgeboren zoon aan de Nimf Neda 1 die hem verbergt in een grot op de berg Dicte. Om te voorkomen dat Cronus het gehuil van de baby hoort krijgen de Cureten 1 (soms ook Corybanten of Telchinen genoemd) op het eiland opdracht om met lansen op hun schilden te slaan zodat het gehuil van het kind wordt overstemd. Tevens stelt ze een Gouden Hond als bewaker aan bij de God en krijgt de geit (of Nimf) Amalthea opdracht om de kleine Zeus te voeden met haar melk.

Misleiding van Cronus

Dan keert Rhea terug naar Cronus en geeft hem een grote, in doeken gewikkelde, steen en doet net of dit haar pasgeboren zoon is. Wantrouwend vraagt hij haar nog wel om het kind te zogen. Wanneer zij haar borst ontbloot, en er op drukt, spuit de melk naar buiten waardoor de Melkweg ontstaat. Dan is Cronus overtuigd, grijpt het ‘kind’, en slikt alles met doeken en al in één hap naar binnen. Enige tijd later realiseert Cronus wat er gebeurd is en gaat hij over heel de wereld op zoek naar zijn jongste zoon, maar kan hem vanwege het kabaal van de Cureten 1 niet vinden.

Overspel van Cronus

Tijdens zijn zoektocht laat Cronus zijn oog vallen op een andere vrouw, wanneer hij op het eiland Philyra is. Daar ziet hij de Oceanide Philyra 1 lopen, staat onmiddellijk in vuur en vlam, en deelt het bed met haar. Rhea, die hem heimelijk volgde, betrapt het stel op heterdaad waarna Cronus onmiddellijk uit bed sprong en weggaloppeerde in de gedaante van een paard om zijn vrouw te ontlopen. Sindsdien hebben Cronus en Rhea nooit meer het bed gedeeld.

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea
Rhea Cronus
Hestia, Demeter, Hera, Hades, Poseidon, Zeus

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea Uranus Hestia
Rhea Cronus
Zeus, Hera, Poseidon

Titanenstrijd

Een jaar na de geboorte van Zeus, en hij intussen volwassen is geworden, geeft Zeus via Metis 1, aan Cronus een purgeermiddel te drinken. Als gevolg hiervan braakt Cronus als eerste de verzwolgen steen uit, en daarna de eveneens verslonden broers en zussen van Zeus: Hestia, Demeter, Hera, Hades en Poseidon. Uit wraak voor deze misdaad van hun vader beginnen deze Goden een oorlog tegen de mannelijke Titanen. De vrouwelijke Titanen houden zich afzijdig van de strijd en zien hoe uiteindelijk Cronus en de andere Titanen worden verslagen en in de Tartarus opgesloten. Daar moeten ze eeuwig verder leven, vastgeketend verder achter een bronzen muur, in de schemerige duisternis terwijl ze worden bewaakt door de Hecatoncheires.

Verering als moedergodin

Na de opsluiting van Cronus besluit Rhea om in de bergen van Phrygië te gaan wonen. Omdat bijna alle Olympische Goden, van Rhea afstammen wordt zij door vele oude, vooral Romeinse, schrijvers vaak aangeduid met de naam Moedergodin. In die hoedanigheid staat ze ook bekend onder de naam Cybele, of Berecynthia. Zij werd daarbij gezien als de moeder van de natuur, die alles produceerde wat de mensen nodig hadden. Door haar groeiden er vruchten aan de bomen, ontkiemde het gras en de bloemen, ontsproten er zaden uit de bodem, en kwamen dieren met kwispelende staart naar haar toe vanuit hun schuilplaatsen in het bos. Zij was ook de moeder der dieren en wordt er over haar verteld dat ze zelfs leeuwen aan haar borst voedde, die ze later voor haar rijtuig spande. Voorts laat zij water uit de bergen naar droge plekken stromen waardoor het land vruchtbaar werd.

Beschermvrouw

Rhea is ook de beschermvrouw van de Cureten 1 en de Corybanten, omdat zij Zeus hadden beschermd met het lawaai dat ze, bij zijn geboorte, produceerden. Deze bevolkingsgroepen volgen haar naar Phrygië en ontwikkelen daar een eredienst die gepaard gaat met wilde feesten. Daarbij slaan zij wild op hun schilden en bekkens. Rhea luistert dan zeer tevreden naar dat geluid van de ratels en trommen, en het gehuil van de wolven, en moet dan weer denken aan de geboorte van haar zoon Zeus. Tijdens die feesten draagt ze een kroon van torens en een koninklijke scepter als teken van haar macht.

In haar hoedanigheid als Moedergodin zorgt Rhea voor de mensen en de gewassen. Zo is ze aanwezig om te helpen bij de bevalling van Leto, die negen dagen en negen nachten duurt, op het eiland Delos, samen met haar zussen Themis en Dione 1. Net als bijna alle andere Goden is Rhea bekwaam in het voorspellen van de toekomst, en leert dat ook aan Oenone, de dochter van de Riviergod Cebren.

Dionysus 2

Rhea in haar rijtuig

Op een gegeven moment wordt haar kleinzoon, Dionysus 2, door Hermes, naar Rhea in Thracië gebracht, die door Hera waanzinnig was gemaakt. Bij aankomst zegt Hermes tegen haar: ‘Ontvang een nieuwe zoon van uw Zeus! Hij moet de Indiërs bestrijden, en als hij klaar is met de Aarde zal hij naar de Sterrenhemel komen, tot grote vreugde van de gebelgde Hera! Het is inderdaad niet gepast dat Ino hem moet verzorgen, die door Zeus is voortgebracht. Laat de moeder van Zeus het kindermeisje van Dionysus 2 worden, moeder van Zeus en verzorgster van haar kleinzoon!

Rhea reinigt de jongen ritueel en geeft hem, zodra hij genezen is, de borst en laat hem ambrosia eten, en zorgt voor zijn verdere opvoeding. De Corybanten omringen de jongen met liefde, terwijl ze met hun zwaarden rammelen en op hun schilden slaan. ’s Nachts slaapt het tweetal in hun grot in de bergen en vertelt Rhea hem verhalen over haar kinderen, de Olympische Goden. Op negenjarige leeftijd gaat Dionysus 2 zelfstandig op jacht en brengt hij zijn pleegmoeder allerlei wilde dieren, zoals leeuwen, beren en tijgers, die hij levend vangt en aan hun poten vasthoudt. Die geeft hij dan aan Rhea om voor haar wagen te spannen. Lachend beziet ze zijn overwinningen, bewondert de dappere prestaties van haar kleinzoon, en leert hem persoonlijk hoe hij gitzwarte leeuwen voor het rijtuig moet spannen en besturen. Ze voorspelt hem ook hoe hij in de toekomst de wijn zal ontdekken en geeft hem daarbij een steen, amethist, die hem zal beschermen tegen dronkenschap.

Andere relaties

Onder invloed van Eros heeft Rhea in Phrygië nog enkele relaties met andere mannen. Zo heeft ze een affaire met de Berggod Tmolus 1, of de verder onbekende Gordius, en krijgt van hem een zoon Midas, die later koning van Mygdonië zou worden en als eerste lood ontdekte.

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea - / - - / -
Rhea Tmolus 1 / Gordius
Midas

Na de bruiloft van Cadmus en Harmonia 1 trouwt Rhea met Iasion en krijgen zij een zoon Corybas. Deze zoon geeft de naam Corybanten aan alle mensen die handelden alsof ze bezeten waren, wanneer ze de Riten van zijn moeder vierden.

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea Zeus / Thuscus Electra 3 / -
Rhea Iasion
Corybas

Ook verbindt Rhea zich met de eerste Olympus 4, de uitvinder van de fluit, en krijgt ze een dochter Alce. Deze Olympus 4 zou zijn muziek toevoegen aan de feesten van Rhea waardoor, samen met het roffelen van de trommels, de feestvierders van lieverlee in extase raakten en de wellust opvlamde.

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea Zeus Chalcea
Rhea Olympus 4
Alce

Op oudere leeftijd wordt Rhea verliefd op de mooie Attis. ‘Blijf voor eeuwig een jongen’ zegt ze tegen hem. Hij beloofde trouw aan haar te zijn en antwoordde: ‘Als ik lieg, laat dan deze liefde waarvoor ik mijn gelofte breek mijn laatste zijn.’ Maar Attis verbrak zijn belofte zodra hij de Boomnimf Sagaritis zag, en keek daarna niet meer naar Rhea om. De Godin zwoer wraak en de Nimf stierf door de verwondingen die ze aan haar boom toebracht waarmee haar lot verbonden was. Na haar dood werd Attis waanzinnig, verminkte zijn lichaam met scherpe voorwerpen, en ontmande zichzelf. Uit het bloed dat op de grond druppelde ontstonden de eerste viooltjes. Sindsdien is de pijnboom de lievelingsboom van Rhea.

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea - -
Rhea Attis
-

Demeter

De Olympische Goden komen van tijd tot tijd op bezoek bij hun moeder in Phrygië, behalve Hades, die zijn koninkrijk in de onderwereld had. Zo komt Demeter eens enkele weken op visite bij haar moeder, en krijgt op een nacht een visioen waarin haar dochter Persephone 1 ontvoerd werd. Stijf van angst schrikt ze wakker, en rent de grot uit terwijl ze tegen haar moeder roept: ‘Ik kan niet langer blijven, moeder. De plicht om mijn dochter te beschermen roept me terug, want zij heeft een leeftijd waar de mannen dol op zijn. Ik vertrouw mijn paleis niet volledig, hoewel het van ijzer is gemaakt door de Cyclopen. Ik vrees dat deze schuilplaats bekend is geworden bij de andere Goden.’ Bezorgd om haar dochter roept Rhea Demeter nog na: ‘Moge de wind je ijdele woorden ver wegvoeren. Het gebrek aan zorg van Zeus is niet van dien aard dat hij geen bliksems zou werpen ter verdediging van zijn dochter. Maar ga, en laat je niet afschrikken door een kwade gebeurtenis!

Enkele weken later komt Demeter treurend terug bij haar moeder, en vertelt dat Persephone 1 is geschaakt door Hades en niet terug mag keren naar de bovenwereld. Ze zegt ook dat ze ruzie heeft met alle Olympiërs en daarom niet meer voor de gewassen op aarde zal zorgen. Enige tijd later komt Hermes met het bericht van Zeus waarin hij vraagt of zowel Rhea als Demeter naar de Olympus willen komen. Daar belooft Zeus aan Demeter dat Persephone 1 een derde deel van het jaar (de winter) in de onderwereld moet blijven, maar tweederde van het jaar samen met haar moeder in de bovenwereld mag doorbrengen.

Dan zegt Rhea tegen Demeter: ‘Kom, mijn dochter. Zeus maant je om weer lid te worden van de familie der Goden, en hij heeft beloofd om elk recht dat je vraagt te geven onder de onsterfelijke Goden. Hij heeft ingestemd dat voor eenderde deel van het jaar je dochter beneden naar de duisternis en somberheid zal gaan, maar voor tweederde van het jaar bij jou en de andere onsterfelijke Goden zal verblijven. Zo heeft hij verklaard dat het zal gebeuren, en heeft als teken met zijn hoofd geknikt. Kom, mijn kind, gehoorzaam, en wees niet onverbiddelijk boos op Zeus. Maar laat liever het graan, dat de mensen leven verschaft, sneller groeien.’ Zo sprak Rhea en Demeter weigerde niet. Zij liet direct het leven ontspruiten zodat heel de aarde weer was bedolven onder bladeren en bloemen.

Bronnen:

©2016 Maarten Hendriksz