Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Themis - Justitia - Ichnae

Themis, de godin van de Orde

Afstamming

Themis, die in het Latijns Justitia maar in het Grieks ook wel Ichnae wordt genoemd, is één van de vrouwelijke Titanen die kort na het ontstaan van de Aarde werden geboren. In totaal waren er zes mannelijke en zeven vrouwelijke Titanen met de namen: Oceanus, Coeus 1, Hyperion 1, Crius, Iapetus 1, Cronus, Tethys, Rhea, Mnemosyne, Phoebe 1 (Hebe), Dione 1 en Theia. Over hun ouders verschillen de meningen, maar de meest gangbare is dat dit de Oergoden Uranus (hemel) en Gaea (aarde) waren. In een enkele mythe (van de schrijver Hyginus) worden ook andere namen genoemd zoals Aether en Gaea of een Cureet van het eiland Kreta, en zijn vrouw Titaea, naar wie de Titanen vernoemd werden.

Taken

Elk van de Titanen stond, volgens de oude Grieken, voor de uitbeelding van een bepaald element in de natuur maar was ook een uitvinder van zaken die ten goede kwamen aan de eerste mensen op aarde, het Gouden Geslacht. Zo was Themis de verpersoonlijking van het recht en de ethische orde, en de bewaakster van morele orde tussen Goden en mensen. Zij beschermde elk voorschrift, de naleving van het recht, en zorgde ervoor dat aan de zwakken gastvrijheid werd verleend. Ze is dan ook een eerbiedwaardige Godin, zuiver van inborst en zag alles dat op Aarde gebeurde. Onder de Goden geniet zijn dan ook zeer veel respect en luisteren die dan ook naar alles wat Themis te vertellen heeft.

Castratie van Uranus

Omdat Uranus zijn eerste zes kinderen, de Hecatoncheires en Cyclopen, in de Tartarus had opgesloten werd hun moeder, Gaea, steeds kwader. Ze stookt de mannelijke Titanen op, de vrouwen hielden zich afzijdig, om hun vader aan te vallen en uit zijn macht te ontzetten, en geeft ze aan Cronus een stalen sikkel om zijn vader te verminken. Cronus stemt in met het voorstel, en het lukt hem om zijn vader te ontmannen en uit de macht te ontzetten. Hij wordt daarna door zijn broers aangewezen als de nieuwe machthebber over Hemel en Aarde.

Titanenstrijd

Tijdens dezelfde periode trouwen bijna alle Titanen onderling met elkaar en treedt Rhea met de nieuwe machthebber Cronus in het huwelijk. Uit dit Godenpaar zouden de latere Olympische Goden ontstaan. Deze Goden werden in eerste instantie allemaal door Cronus verzwolgen maar, door een list van Rhea, werden ook weer door hem uitgebraakt. Uit wraak voor deze misdaad van hun vader Cronus beginnen de Goden een oorlog tegen de mannelijke Titanen. De vrouwelijke Titanen houden zich wederom afzijdig van de strijd, en zien hoe uiteindelijk Cronus en zijn broers werden verslagen en in de Tartarus opgesloten. Daar moeten zij eeuwig verder leven, vastgeketend achter een bronzen muur, in de schemerige duisternis terwijl zij worden bewaakt door de Hecatoncheires. Zeus wordt vervolgens door zijn broers aangewezen als nieuwe Opperheerser over Hemel en Aarde.

Huwelijk en kinderen

Na deze strijd heerst er korte tijd rust onder de Goden en gaat de nieuwe oppergod, Zeus, een relatie aan met Themis. Bij haar verwekt hij een aantal goddelijke kinderen zoals de drie Horen: Irene (vrede), Eunomia (orde) en Dike (recht), en de drie Moiren: Clotho (geboorte), Lachesis (leven) en Atropus (dood). Deze laatste drie Godinnen zouden het Lot gaan bepalen van elke levend wezen dat op Aarde geboren werd. Maar ook de Uren kwamen voort uit de relatie tussen Zeus en Themis. Hun namen waren: Anatole, Auge 2, Auxo, Carpo (Fruit), Dysis, Euporia, Gymnastica, Hesperis 1, Mesembria, Musica, Nymphe 1, Orthosie, Pherusa 1, Sponde en Thallo 1.

Naast bovengenoemde kinderen zijn er schrijvers die in enkele gevallen nog meer kinderen aan Zeus en Themis toedichten. Zo noemt Aretus de dochter Astraea, maar is het meer waarschijnlijk dat hij hier Dike mee bedoelt. Euhemerus schrijft voorts dat de Godin Athena een dochter van dit tweetal zou zijn, en stelt Aeschylus in zijn toneelstuk Prometheus Geboeid dat Prometheus een zoon van Themis was, die zij het verloop van de toekomst voorspelde. Ten slotte is er nog een schrijver die stelt dat de Nimfen kinderen van Zeus en Themis zijn.

Strijd en verschrikking

Aan het begin van de machtsperiode van Zeus heerste er nog veel onrecht op Aarde, en wordt er door de mensen van het Bronzen en IJzeren Geslacht veel strijd geleverd. Dit gaat zelfs zover dat Themis deze ellende niet meer kan aanzien en de aarde verlaat. Ook Zeus wordt het allemaal teveel en laat via een Zondvloed heel de Aarde schoonwassen van mensen. Alleen het stel Deucalion 3 en Pyrrha 1 overleven deze watermassa. Maar ook onder de Goden heerst strijd, zo trekken de Giganten ten strijde tegen de Goden op de Olympus waardoor heel de aarde dendert van het geweld, en doet later ook het monster Typhon een aanval op de macht van Zeus. Deze aanval is zo hevig dat de Goden wegvluchten en Zeus alleen op de Olympus achterblijft. Uiteindelijk weet Zeus de overwinning te behalen en keert de rust terug in de wereld waarna de Goden, inclusief Themis, terugkomen naar de Olympus. Als waarschuwing, dat dit nooit meer mag gebeuren, hangt Themis de overblijfselen van Typhon op in de hal van de Olympus, zodat de Goden deze verschrikkingen nooit zullen vergeten. Er komt een nieuw ras van mensen waar Deucalion 3 en Pyrrha 1 de eerste van waren.

Orakels

Themis, Orakelende Godin

De wijze Themis volgt Aardgodin Gaea op als profetes. In die hoedanigheid introduceerde zij voorspellingen, offers en besluiten die de Goden aangingen, en onderwees de mensen in de wetten van vrede en gehoorzaamheid. In Delphi, boven een spleet in de Aarde waar zwaveldamp uit omhoog steeg, bouwt ze een tempel waar mensen antwoorden krijgen op hun vragen. Deze antwoorden werden echter in een zodanige vorm gegeven dat er veelal niet begrepen werd wat er gezegd werd. Zo voorspelt ze aan Deucalion 3 en Pyrrha 1, wanneer die, na de zondvloed, hulp aan haar vragen: ‘Ga heen, sluier het hoofd, knoop uw dichtgesnoerde mantels los, en werp de botten van uw grote moeder in uw voetspoor.’ Hierbij werd bedoeld dat zij stenen (van moeder Aarde) over hun schouder moesten werpen om weer nieuwe kinderen te krijgen.

Wanneer Zeus en Poseidon met elkaar wedijveren om de hand van Thetis, voorspelt Themis aan Prometheus dat Thetis een zoon zal verwekken die machtiger zal worden dan zijn eigen vader. Prometheus is echter pas bereid dit geheim aan Zeus te onthullen wanneer die hem bevrijdt van de ketenen waarmee hij aan de Kaukasus is vastgeklonken. Uiteindelijk bevrijdt Heracles, in opdracht van Zeus, hem van zijn boeien en geeft Prometheus het orakel van Themis door aan Zeus. Met zijn voorvaderen in gedachten besluit Zeus om af te zien van een vrijage met Thetis, en schenkt haar als vrouw aan Peleus.

Ook de Titaan Atlas die, als straf voor zijn hulp aan Cronus tijdens de Titanenstrijd, het heelal op zijn schouders moet dragen, krijgt van Themis te horen wat er in de toekomst gaat gebeuren. Tegen hem zegt ze: ‘Atlas, het uur zal komen dat jouw bos beroofd wordt van de Gouden Appels. Een zoon van Zeus zal trots zijn op die buit.’ Daarop laat Atlas zijn appelboomgaard voorzien van forse muren, en stelt een enorme Draak 9 aan die deze moet bewaken en iedereen die van buitenaf kwam uit zijn land moet weren. Zo krijgen vele helden en Goden, zoals Oedipus en Zeus zelf, in latere tijden orakels van Themis te horen. Uiteindelijk verliest Themis haar interesse in de orakelplaats, en baart Gaea een grote slang, Python, bij de aardspleet om die te bewaken. Phoebe 1 neemt korte tijd de taak van Themis over, maar wordt ze enige jaren later opgevolgd door Apollo die Python met duizend pijlen doodschiet. Zo wordt Apollo de God die de orakelplaats in Delphi definitief overneemt.

Latere daden

Na haar orakelplaats verlaten te hebben gaat Themis bij Zeus op de Olympus wonen, waar ze hem met raad en daad bijstaat om wetten te handhaven en onrecht op de wereld uit te bannen. Maar ze beschermt Zeus ook tegen zichzelf wanneer die, in zijn woede, een onrechtmatige daad wil plegen. Zo houdt ze Zeus tegen wanneer hij een aantal dieven honing uit zijn geboortegrot ziet stelen en hen met een bliksem wil vernietigen. Het was voor iedereen goddeloos om daar te sterven, dus veranderde Zeus hen in vogels.

In het tiende jaar van de Trojaanse Oorlog roept Zeus alle Goden en Godinnen bijeen voor overleg. Als ze aankomen, brengt Themis ter versnapering bekers met wijn rond. Wanneer Hera binnenkomt, zegt Themis tegen haar: ‘Hera wat kijk je verward en wanhopig! Zeus heeft je kennelijk behoorlijk schrik aangejaagd, ook al is het je eigen man’. Daarop antwoordt Hera: ‘Vraag me maar niets, lieve Themis. Je weet zelf maar al te goed hoe bruut en onredelijk hij kan zijn. Maar als jij de andere Goden het goede voorbeeld wilt geven, door alvast in de grote zaal plaats te nemen, dan horen jullie snel genoeg welke narigheid hij nu weer van plan is. Maar ik kan je verzekeren dat het nieuws dat ik heb voor de Goden, noch voor de mensen, even prettig zal zijn.’ Enige weken later krijgt Themis opnieuw opdracht van Zeus om de Goden voor een bijeenkomst uit te nodigen als Achilles weigert het lijk van Hector aan zijn vader Priamus terug te geven.

Stamboom:

Uranus / Aether / Cureet Gaea / Gaea / Titaea Cronus Rhea
Themis Zeus
Horen: Eunomia, Dike, Irene
Moiren: Clotho, Lachesis, Atropus
Uren: Anatole, Auge 2, Auxo, Carpo (Fruit), Dysis, Euporia, Gymnastica, Hesperis 1, Mesembria, Musica, Nymphe 1, Orthosie, Pherusa 1, Sponde, Thallo 1
Astraea, Athena, Prometheus, Nimfen

Bronnen:

©2016 Maarten Hendriksz