Namen Dieren Geografie Gebeurtenissen Sterrenbeelden Bronnen

vorige pagina

volgende pagina

Theseus

Theseus is, naast Heracles, Perseus 1 en Achilles, één van de grootste helden uit de Griekse Mythologie. Door de oude Grieken werd hij, als koning van Athene, gezien als de grondlegger van de democratie en was hij vooral beroemd om zijn tocht naar de stad, waarbij Theseus de Isthmus van vele bandieten zuiverde. Maar ook de verhalen over het doden van de Minotaurus, de schaking van de jonge Helena, zijn redding uit de Onderwereld, en de vriendschap met Heracles zijn gebeurtenissen die door de oude schrijvers in vele mythen verwerkt zijn. Ondanks zijn rechtschapen karakter schroomde Theseus er niet voor om, net als de andere Griekse helden, het bed te delen met vele vrouwen, gewild of ongewild, maar werd desondanks maar vader van zeven nakomelingen, en stierf uiteindelijk een eenzame dood.

Jeugd

Verwekking van Theseus

De held Theseus

Theseus werd in Troezen verwekt door koning Aegeus 1 van Athene, nadat hij bij het orakel van Delphi was geweest om advies te vragen hoe hij van zijn kinderloosheid verlost kon worden. Het orakel antwoordde hem: ‘Drink niet uit de wijnzak, grote leider van het volk, totdat u weer in de stad Athene bent aangekomen.Aegeus 1 begreep de woorden niet en besloot op de terugweg bij zijn vriend, koning Pittheus van Troezen, op bezoek te gaan om hem te vragen of hij de woorden kon uitleggen. Pittheus begreep de raadselachtige woorden wel direct, en overtuigde Aegeus 1 na vele bekers wijn om die nacht met een jonge vrouw door te brengen. De volgende ochtend ontdekt Aegeus 1 dat hij die nacht met Aethra 1, de dochter van Pittheus, had geslapen en haar waarschijnlijk zwanger had gemaakt.

Opdracht aan Aethra 1

Omdat Aegeus 1 terug moest naar Athene, en niet op de geboorte kon wachten, verborg hij zijn zwaard en sandalen onder een groot rotsblok, en droeg Aethra 1 op om, als het kind een jongen zou zijn, hem in het diepste geheim naar Athene te sturen zodra hij de steen kon optillen. De jongen moest de voorwerpen die daaronder verborgen waren dan meenemen naar Athene, zodat Aegeus 1 hem zou herkennen als zijn zoon. Hierna vertrekt Aegeus 1 en bevalt Aethra 1 negen maanden later van een zoon die ze Theseus noemde. Er zijn echter ook andere mythen die stellen dat Poseidon die nacht ook met Aethra 1 het bed deelde, maar het kind opdroeg aan Aegeus 1.

Jeugd Theseus

Zodra Theseus geboren was verspreidde Pittheus het gerucht dat de jongen door Poseidon verwekt was, want Aethra 1 hield zijn ware afkomst verborgen, en bracht Theseus in zijn huis groot. Om hem te onderwijzen stelde Pittheus bovendien de mentor en leraar Connidas aan, die Theseus alles moest bijbrengen over rechtvaardigheid. Bovendien vertelde Connidas de kleine Theseus allerlei verhalen over de held Heracles, die op dat moment met zijn Twaalf Werken bezig was, waardoor bij Theseus een groot verlangen ontstond om net zulke dappere daden te verrichten, en het land te bevrijden van allerlei wilde monsters en bandieten. Zo groeide Theseus op tot volwassenheid en begon een intelligente geest zich te combineren met lichaamskracht en dapperheid.

Oproep uit Calydon

Hij geeft, net als zijn pleegvader Pittheus , gehoor aan de oproep van koning Oeneus 1 van Calydon om te helpen een groot en monsterlijk Everzwijn 2 te doden dat diens landerijen onveilig maakte. Theseus gaat naar het hof van de koning en wordt daar negen dagen lang gastvrij onthaald terwijl er steeds meer jongemannen aankomen om te helpen bij de jacht. Op de tiende dag ontstaat er onenigheid tussen Cepheus 1 en Ancaeus 1 omdat er ook een vrouw, Atalanta, wil deelnemen. Maar de zoon van koning Oeneus 1, Meleager, damt de ruzie in en beslist dat Atalanta ook mee mag doen. De volgende dag begint de jacht en doet Theseus hier enthousiast aan mee. Maar het monster laat zich niet zo eenvoudig doden, en kiest onverwachts voor de aanval. Met zijn enorme slagtanden spietst hij de jager Ancaeus 1, die kermend sterft.

Jacht Everzwijn 2

Woedend over zijn dood wil Pirithous 1, met twee speren zwaaiend, het Everzwijn 2 van dichtbij te lijf gaan maar zegt de verstandige Theseus tegen hem: ‘Stop! Jouw leven is me dierbaar, want je bent een deel van mij! Houdt afstand, want we kunnen ook van verre moedig zijn! Ancaeus 1 stierf door roekeloosheid.’ Na deze waarschuwing wierp Theseus zijn eigen speer met bronzen punt. Hoewel hij uitstekend gericht had miste hij het Everzwijn 2, en bleef de speer in een dikke tak steken van een boom die in de weg stond. Zo ging de jacht heel de dag door en werd het monster uiteindelijk de dodelijke wond toegebracht, nadat Atalanta erin geslaagd was als eerste een wond toe te brengen. Hierna ontstaat er nog ruzie tussen enkele jagers en Meleager als hij de huid van het dier aan Atalanta schenkt, maar lost die het probleem op door de protesterende jagers te doden.

Achelous

Hierna keert Theseus der terug naar Troezen maar wordt hem, en enkele anderen, onderweg de doorgang versperd door de rivier Achelous, die door de regen enorm gezwollen was. Terwijl ze aan de oever staan worden de mannen uitgenodigd door Riviergod Achelous om in zijn huis te wachten tot de rivier weer kalm is. Theseus en de anderen nemen de uitnodiging graag aan en gaan het huis in dat was gebouwd van ruwe tufsteen en poreus puimsteen. Op de grond lag vochtig mos en waren er parelschelpen als versiering tegen het plafond aangebracht. Terwijl Nimfen wijn en voedsel brengen vertelt Achelous allerlei verhalen uit het verleden. Theseus is hierbij een gretig toehoorder die Achelous, door vragen te stellen, telkens weer uitnodigde om meer verhalen te vertellen en zo de tijd op een plezierige manier door te brengen. Op verzoek van Theseus vertelt Achelous ook het verhaal over zijn afgebroken hoorn, die tijdens een worsteling door Heracles was afgerukt, terwijl ze beiden om de hand van Deianira 1 worstelden. Na alle verhalen is er zoveel tijd verlopen dat de rivier weer kalm geworden was, en kan Theseus zijn reis weer voortzetten.

Tocht Argonauten

Aethra toont Theseus de rots

Enige tijd later geeft Theseus ook gehoor aan de oproep van Iason, uit Iolcus, om deel te nemen aan een avontuurlijke tocht om de Gouden Vacht in Colchis te gaan ophalen. Ook vijftig andere jonge helden uit Griekenland, die de Argonauten genoemd worden, melden zich aan. Zo maakt Theseus kennis met zijn held Heracles, met wie hij al snel vriendschap sluit, en tijdens de reis vele gesprekken mee voert. Hij is dan ook zeer verdrietig als Heracles de tocht vroegtijdig moet verlaten en, in opdracht van de Goden, in Mysië achterblijft. Hoewel Theseus de tocht in zijn geheel meemaakt worden er in de mythen geen afzonderlijke over hem daden beschreven, en keert hij na ongeveer een jaar weer terug in Troezen waar hij uiteindelijk de volwassen leeftijd bereikt.

Onthulling Aethra 1

Op dat moment vertelt Aethra 1 hem wie zijn echte vader was, en de boodschap die Aegeus 1 haar bij zijn vertrek had gegeven. Dus kantelde Theseus de rots weg en vond zo het zwaard en de sandalen van zijn vader. Hiermee gewapend verlaat Theseus het huis waar hij was opgegroeid om op weg te gaan naar Athene. Hoewel zijn moeder en grootvader hem hadden gesmeekt om over zee te reizen, omdat de Isthmus was vergeven van bandieten, besloot Theseus toch om over land te gaan. Geïnspireerd door Heracles wilde hij het land zuiveren van bandieten en wilde dieren, en daarmee grote roem verwerven voordat hij in Athene aankwam.

Op weg naar Athene

Periphetes 3

Zo begint Theseus aan zijn reis en komt als eerste in Epidauros aan waar de bandiet met zwakke benen Periphetes 3, een zoon van Hephaistus die ook wel Corynetes of Knotsdrager werd genoemd, woonde. Deze had als gewoonte om elke reiziger die zijn huis passeerde met zijn ijzeren knots dood te slaan. Ook wanneer Theseus passeert probeert Periphetes 3 hem te stoppen, en ontstaat er een hevige worsteling tussen het tweetal. Dan weet Theseus de knots uit handen van Periphetes 3 te wringen en slaat vervolgens de bandiet met zijn eigen wapen dood. Verheugd over zijn eerste overwinning besluit Theseus het wapen te houden om, net als zijn held Heracles, te gebruiken bij een eventuele volgende ontmoeting met een schurk.

Sinis

Deze gelegenheid deed zich al snel voor toen Theseus de Isthmus bereikte, de landengte van Corinthe. Daar woonde Sinis, die de Boombuiger werd genoemd en voorbijgangers dwong om de toppen van twee pijnbomen, die door hem naar de grond waren gebogen, vast te houden. Vervolgens bond hij een hand aan elke boomtop vast, en sneed dan de touwen door waarmee de toppen aan de grond werden gehouden. De reiziger werd hierdoor hoog de lucht in gesmeten en kwam, met een in tweeën gescheurd lichaam, ellendig aan zijn einde. Theseus versloeg Sinis door hem op dezelfde manier te doden als zijn slachtoffers.

Perigune

Sinis had echter een prachtige dochter, Perigune, die op de vlucht sloeg toen haar vader gedood werd om aan de avances van Theseus te ontkomen. Ze verborg zich in een gebied met veel struiken en smeekte in haar kinderlijke onschuld de planten om haar te verbergen. Maar als ook Theseus op de plek aankomt, en Perigune beloofde eerbaar te behandelen en geen kwaad te doen, komt ze tevoorschijn. Theseus hield zich echter niet aan zijn belofte en deelde het bed met Perigune. Na afloop schenkt hij haar als vrouw aan Deioneus, uit Oechalia. Maar Perigune was door de verkrachting zwanger geraakt, en baarde negen maanden later de zoon Melanippus 8.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Sinis -
Theseus Perigune
Melanippus 8

Phaea 2

Hierna komt Theseus in Crommyon waar Phaea 2 woonde, een vrouw met een moorddadige en ongetemde geest, die vreemdelingen overviel. Ze bezat een monsterlijke Zeug, die ook Phaea 1 genoemd werd, en een dochter was van de monsters Echidna en Typhon. Dit dier blonk uit in heftigheid en had al veel inwoners van de stad gedood. Het maakte het de inwoners van Crommyon bovendien het leven moeilijk door hun akkers regelmatig te verwoesten. Vanwege de gruwelijke daden die Phaea 2 met haar Zeug verricht had ging Theseus achter de Zeug aan, en maakt korte metten met zowel het dier als de vrouw, door ze met zijn knuppel dood te slaan.

Sciron

De Schildpad van Sciron

De volgende misdadiger die Theseus ontmoet is Sciron, die op de grens van Corinthe en Megara op een hoge rots aan zee woonde. Deze schurk had de gewoonte om voorbijgangers te beroven en daarna te dwingen om bovenop de rots zijn voeten te wassen. Terwijl ze hiermee bezig waren schopte hij de reiziger plotseling in zee, om als voedsel te dienen voor een enorme schildpad die onderaan de rots in zee leefde. Als Sciron probeert om ook Theseus te beroven grijpt die hem bij zijn voeten en werpt Sciron met een enorme zwaai van de rotsen, en onderging zo dezelfde dood als al zijn slachtoffers. Sindsdien wordt de rots de Scironische Rots of Chelone (Schildpad) genoemd.

Cercyon

In Attica, vlakbij de stad Eleusis, wordt Theseus uitgedaagd door koning Cercyon die elke passant dwong met hem te worstelen. De brute en sterke Cercyon had bovendien de gewoonte om, als ze van hem verloren, de reiziger van het leven te beroven. Maar Theseus blijkt te sterk voor Cercyon, die hem met beide armen hoog van de grond tilt en hem dan met enorme kracht tegen de grond smakt. Door de harde klap werd alle lucht uit de longen van Cercyon gedreven, en blaast zijn laatste adem uit. Volgens de schrijver Plutarchus zou Theseus daarna Alope, de dochter van Cercyon, verkracht hebben om daarna door te reizen richting Athene.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Cercyon -
Theseus Alope
-

Procrustes

Een klein stukje verder werd Theseus in de stad Cordyallus opgewacht door Polypemon (Procrustes), de vader van Sinis, die even gewelddadig was als zijn zoon. Polypemon woonde in een huis langs de weg, waar hij twee bedden gereed had staan, een klein en een groot. Voorbijgangers bood hij gastvrij onderdak aan en, als ze klein waren, liet hij ze op het grote bed plaatsnemen. Hierna bond Polypemon zware gewichten aan hun voeten om hun benen op te rekken tot ze net zo lang waren als het bed. Maar als de reiziger groot was moesten ze op het kleine bed gaan liggen en zaagde Polypemon de lichaamsdelen af die er buiten staken. Ook met deze schurk maakt Theseus korte metten, liet hem dezelfde straf ondergaan als zijn slachtoffers, en verloor zijn leven. Zo ging Theseus voort om de goddelozen te straffen, en het land van misdadigers te reinigen, en begint zijn roem zich langzaam maar zeker in de streek te verspreiden.

Pythaliden

Toen hij verder ging op zijn reis trof hij bij de rivier Cephisus mannen aan van het ras der Phytaliden die hem gastvrij begroetten. Sinds zijn vertrek uit Troezen waren dit de eerste vriendelijke mensen die hij op zijn reis tegenkwam en vroeg hen om gereinigd te worden van het bloedvergieten. Na de gebruikelijke offers te hebben gebracht deden de Phytaliden wat hen gevraagd was, en brachten Theseus daarna onder in hun huis om van een heerlijke gastmaaltijd te genieten. De dag daarop reist Theseus verder en bereikt, na heel de Isthmus te hebben gereinigd van schurken, Athene waar hij op weg gaat naar het paleis van zijn vader Aegeus 1. Die was kort daarvoor getrouwd met Medea 1, de ex-vrouw van Argonaut Iason, en vader geworden van de zoon Medus.

Schatting van Kreta

Medea 1

Zodra Theseus zich bij het paleis meldt wordt hij ontdekt door Medea 1, die hem nog kende van de Tocht met de Argonauten. Zij is bang dat Theseus haar zoon Medus, als opvolger van de troon, in de weg zal staan en beschuldigt Theseus bij de intussen oude Aegeus 1, hem te willen vermoorden in opdracht van de Pallantiden. Tijdens de maaltijd zal ze vervolgens gif in een beker wijn van hun gast mengen, om zo de aanslag op Aegeus 1 te voorkomen. Aegeus 1 stemt in met haar voorstel, en zo komt Theseus die avond naar het banket met de koning. Om zijn vader niet te laten schrikken besluit hij om zijn identiteit nog even geheim te houden, en zijn zwaard pas te trekken op het moment dat het vlees geserveerd werd, om net te doen of hij het hiermee wilde snijden.

Vader en zoon

Als dat moment aanbreekt, en Theseus zijn zwaard toont om een toespraak te houden, pakt hij ook de beker wijn die door Medea 1 met gif was bewerkt. Zodra Aegeus 1 het zwaard ziet begrijpt hij onmiddellijk dat de vreemdeling zijn zoon moet zijn, en slaat hem de beker wijn uit handen. Vervolgens valt hij hem in de armen, na hem uitgebreid ondervraagd te hebben, en erkende Theseus de volgende dag voor de vergadering der burgers formeel als zijn zoon en troonopvolger. Geschokt door de misdaad van Medea 1 jaagt Aegeus 1 haar, samen met hun zoon Medus, de stad uit en geeft haar een escorte mee om naar elk land dat ze wilde toe te gaan, maar verbiedt haar om ooit nog terug te keren naar Athene. Vanwege de bevrijding van bandieten op de Isthmus werden volgens enkele schrijvers door Theseus in deze periode ook de Isthmische spelen ingesteld.

Stier van Marathon

Verlangend om aan het werk te gaan, en gelijktijdig de gunst van het volk voor zich te winnen, ging Theseus als eerste naar Marathon. Daar zwierf een wilde stier 1 door de velden die in het verleden door Heracles op Kreta was gevangen en, nadat hij het dier aan Eurystheus had getoond, weer in Attica had vrijgelaten. De stier 1 richtte veel onheil aan onder de bewoners en op hun akkers, en besluit Theseus om hen van deze plaag te verlossen. Net als zijn grote voorbeeld Heracles ving Theseus de stier 1 uiteindelijk levend met zijn blote handen, en reed op de rug van het beest door Athene waardoor hij veel bewondering bij de bewoners oogstte. Aan het eind van zijn zegetocht bracht Theseus de stier 1 naar zijn vader Aegeus 1, die het beest liet slachten en de ingewanden offerde op het altaar van Apollo.

De Pallantiden

Strijd met de Pallantiden

Enige tijd later komt de heraut Leos naar Theseus en onthult hem het plan van de Pallantiden, de vijftig zoons van Pallas 5 die een broer was van koning Aegeus 1. Ze willen Aegeus 1 van de troon stoten omdat ze, en hun vader, zeer ontsteld waren door de plotselinge benoeming van Theseus als troonopvolger, terwijl Pallas 5 er op gerekend hadden zelf de troon te bemachtigen, na de dood van de kinderloze Aegeus 1. De Pallantiden hadden besluiten om zich in twee groepen te verdelen waarbij één groep openlijk tegen de stad optrok, en de ander in een hinderlaag bij Gargettus ging liggen. Zodra Theseus dit bericht hoort verzamelde hij een aantal strijders en doodde alle zoons van Pallas 5, waardoor de andere groep op de vlucht sloeg. Alleen Pallas 5 wist aan de dood te ontsnappen en vluchtte het land uit.

Schatting van Kreta

Maar nog was alle ellende voor Theseus niet voorbij en komt er een delegatie uit Kreta, die voor de derde keer een schatting komt ophalen, in opdracht van koning Minos 1. De machtige Minos 1 had Athene deze schatting opgelegd omdat zijn zoon Androgeus 1, tijdens een oorlog met Athene, was gestorven en hij de stad schuldig vond aan zijn dood. Als straf moest Athene daarom elke negen jaar veertien jonge kinderen naar Kreta sturen, waar ze werden geofferd aan de monsterlijke Minotaurus die was opgesloten in een ondergronds Labyrint. Om de slachtoffers voor het offer aan te wijzen organiseerde Aegeus 1 elke keer een loterij waarbij alle inwoners verplicht waren om hun jonge kinderen aan te melden. Dit baarde Theseus zorgen, die het rechtvaardig vond om deel te nemen aan de ellende van de burgers, en meldde zich vrijwillig aan om als één van de veertien naar Kreta te gaan. Hoewel Aegeus 1 hem smeekte om niet te gaan, bleef Theseus bij zijn besluit en trok Aegeus 1 de loten voor de resterende jongeren.

Vertrek naar Kreta

Omdat er geen hoop op een veilige terugkeer was, en ze een zekere dood tegemoet gingen, voorzagen de bewoners het schip van zwarte zeilen, ten teken van hun rouw. Maar Theseus pochte dat hij de Minotaurus zou bedwingen en gaf opdracht aan stuurman Nausithous 3 om ook witte zeilen mee te nemen. Tegen Aegeus 1 zegt Theseus vervolgens dat hij deze witte zeilen bij zijn terugkeer zal optuigen, nadat hij in zijn taak geslaagd was, zodat Aegeus 1 al van verre kon zien dat zijn zoon veilig naar Athene terugkeerde. Vervolgens brengt Theseus een offer aan Apollo en vertrok het schip uit de haven van Athene, terwijl zijn vader en de ouders van de andere dertien kinderen, jammerend op de kade achterbleven. De zeereis verliep voorspoedig en zonder noemenswaardige incidenten bereikt het schip de haven van Kreta.

Kreta en Athene

Discussie met Minos 1

Zodra de groep zich bij Minos 1 meldt valt de koning als een blok voor het meisje Eriboea 2, en wil met haar het bed delen. Maar Theseus sprak Minos 1 tegen en weigerde om dit toe te staan. Hierop ontstaat een woordenwisseling en ging de strijd uiteindelijk niet meer over het meisje, maar over de afkomst van Theseus en of hij nu wel of niet een zoon van Poseidon was. Dan trekt Minos 1 een ring van zijn vinger, werpt die in zee, en gaf Theseus opdracht om die terug te brengen als hij hem wilde overtuigen werkelijk een zoon van Poseidon te zijn. Zonder aarzelen springt Theseus in zee, en komt er direct een grote school Dolfijnen op hem af die hem naar de ring leidden, die naast een gouden kroon op de bodem lag. Met beide voorwerpen in zijn handen keert Theseus terug naar Minos 1 en geeft de kroon aan de mooie Ariadne, de dochter van Minos 1.

Ariadne

Ariadne wijst Theseus het Labyrint

Hierdoor werd Minos 1 milder gestemd, en gaf Theseus toestemming om aan de Spelen deel te nemen die op Kreta werden georganiseerd vanwege het offer aan de Minotaurus. Omdat het in die tijd voor vrouwen de gewoonte was om naar de Spelen te kijken was ook Ariadne aanwezig onder het publiek. Zodra Theseus in het strijdperk verschijnt, werd ze van verwondering vervuld over zijn atletische prestaties, terwijl hij al zijn tegenstanders versloeg. Hierdoor werd ze, mede door toedoen van Aphrodite, hevig verliefd op de held en besluit ze hem te helpen ontsnappen uit het Labyrint van de Minotaurus. Na afloop van de wedstrijden geeft ze Theseus een kluwen wol, vertelt hem hoe hij de weg moet vinden in de doolhof, en de draad moet afrollen om de ingang terug te vinden, als hij haar tot zijn vrouw wil maken.

Dood van de Minotaurus

Theseus beloofde Ariadne wat ze vroeg en daalt die nacht daalt af in het Labyrint. Geholpen door de instructies van Ariadne, gaat hij in het duister op zoek naar de Minotaurus terwijl hij de draad afrolt die Ariadne bij de ingang had vastgebonden. Na lang zoeken en vele ingewikkeld draaiende gangen vindt Theseus uiteindelijk het monster in het achterste gedeelte van het Labyrint, en weet na een zware strijd de Minotaurus te doden met zijn vuisten. Dankzij de afgerolde draad weet hij ook de ingang weer te vinden, waar Ariadne op hem wachtte. Samen met haar, en de andere dertien kinderen die uit Athene waren meegekomen, gaat Theseus vervolgens naar hun schip dat nog steeds in de haven lag. Om te voorkomen dat Minos 1 hem kan achtervolgen slaat Theseus alle andere schepen lek, en zeilt nog voordat het licht wordt de haven uit om naar Athene terug te keren.

Achterlating Ariadne

Maar onderweg werden ze getroffen door een enorme storm waardoor Theseus gedwongen was om bij het eiland Naxos (Dias) voor anker te gaan. Daar dankt Theseus de Goden voor hun redding, en offerde in de tempel van Apollo een beeld van Aphrodite, dat hij van Ariadne had gekregen. Vervolgens vieren ze een groot feest en maakt Theseus na afloop Ariadne tot zijn vrouw. Hierdoor raakt Ariadne zwanger van een tweeling en baarde negen maanden later de twee zoons Staphylus en Oenopion. Maar Theseus kreeg spijt van zijn belofte aan Ariadne om met haar te trouwen, en vertrekt nog voor het licht was in alle stilte van het eiland. Zo bleef de zwangere Ariadne eenzaam achter, terwijl ze nog lag te slapen op de plek waar hij haar tot zijn vrouw had gemaakt. Er zijn echter ook mythen waar in gesteld wordt dat Wijngod Dionysus 2 verliefd werd op Ariadne, en haar van Theseus afpakte. Daarnaast bestaan er vele andere varianten maar blijft de werkelijke toedracht in duisternis gehuld.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Minos 1 Pasiphae 1 / Crete 1
Theseus Ariadne
Staphylus, Oenopion

Aankomst Athene

Toen Theseus echter van het eiland vertrok vergat hij om de zeilen om te wisselen, en nadert het schip met zwarte zeilen de kust van Athene. Toen zijn vader Aegeus 1, die constant op de uitkijk stond, de zeilen zag dacht hij dat Theseus door de Minotaurus was verslagen, en stort zich van verdriet in zee waar hij verdronk. Theseus weet hier uiteraard niets van en bracht direct, toen hij aan land ging, een offer aan de Goden om hen voor zijn redding te bedanken. Pas daarna stuurt hij een heraut naar de stad om zijn terugkeer aan te kondigen. Vervolgens gaat Theseus de stad in waar hij enthousiast verwelkomd werd door de inwoners, maar ook treurige gezichten onder de toeschouwers ziet. Als één van hem vertelt wat er met zijn vader is gebeurd slaat de blijdschap bij Theseus om in droefheid en heft hij luide klaagzangen aan.

Koning van Athene

Na zijn vader met groot ceremonieel begraven te hebben wordt Theseus de nieuwe koning van Athene. Aan het begin van zijn bewind ontwikkelt Theseus zich tot een wijs staatsman, die heerst in overeenstemming met de wetten van de meerderheid van het volk en iedereen, rijk of arm, een gelijke stem had. Zo werd Theseus de grondlegger van de eerste democratie ter wereld en werden eerlijke wetten opgesteld. Het meest opmerkelijke wat hij bereikte was het instellen van districten, die klein van afmeting waren, maar groot in aantal, in het centrum van Athene. Hij voerde ook het muntgeld in, gestempeld met de beeltenis van een os. Vanaf dat moment waren de Atheners vervuld van trots vanwege het belang van hun staat, en streefden naar het leiderschap van de Grieken. Daarnaast vergrootte Theseus zijn grondgebied door bondgenootschappen aan te gaan en kreeg hij van zijn pleegvader Pittheus bovendien de gebieden Troezen en Megara om over te regeren.

Expeditie naar de Amazonen

Antiope, de Amazone

Maar het avontuur lokte Theseus nog steeds, en hij aarzelt dan ook geen moment als zijn vriend Heracles vraagt of hij mee wil gaan naar de Amazonen om de gordel van hun koningin Hippolyte 1 op te eisen. Met een klein leger varen ze naar Themiscyra, de stad waar de Amazonen wonen, en vraagt Heracles de vrouwen of ze bereid zijn om de gordel van Hippolyte 1 vrijwillig aan hem af te staan. De vrouwen ontvangen Heracles gastvrij maar weigeren uiteraard beleefd. Dan kan Heracles niet anders dan zijn opdracht met geweld uit te voeren, en bindt samen met Theseus en de anderen de strijd aan. Na een lang gevecht verslaat Heracles uiteindelijk de Amazonen door hun koningin, Hippolyte 1, te doden en Antiope 3 krijgsgevangen te maken. De laatste geeft Heracles als slavin en bedgenote aan Theseus, als beloning voor zijn moed in de strijd, en neemt Heracles zelf genoegen met de gordel van Hippolyte 1. Er zijn echter ook mythen die stellen dat Hippolyte 1 niet gedood werd maar door Heracles als slavin aan Theseus werd gegeven.

Pythopolis

Tijdens de terugreis deelt Theseus regelmatig het bed met Hippolyte 1 (of Antiope 3) maar wordt ook één van zijn mannen op het schip, Solois, verliefd op Hippolyte 1, en onthulde dit geheim aan zijn beste vrienden. Daarop zochten de vrienden toenadering tot Hippolyte 1, die het aanzoek uiteraard resoluut van de hand wees, maar de zaak discreet behandelde door niets tegen Theseus te zeggen. Toen wierp Solois zich, uit wanhoop, in een rivier en verdronk. Toen Theseus over zijn lot en de oorzaak hoorde, moest hij aan een orakel denken dat hij had ontvangen waarin gesteld werd dat hij in een vreemd land door zorgen geteisterd zou worden en een stad stichten. Om deze reden ging hij aan land en stichtte een stad die hij Pythopolis noemde, en de aangrenzende rivier Solois. Verder liet hij de broers van Solois achter, om over de stad te heersen en wetgevers te worden, samen met Hermus 3, een van zijn edelen uit Athene.

Terug in Athene

Hoewel Antiope 3 Solois afgewezen had stond zij niet afwijzend tegenover Theseus, en bloeide er zelfs warme gevoelens voor hem op. Thuis aangekomen deelt Theseus regelmatig het bed met Antiope 3 maar trouwt niet met haar. Na enige tijd raakt Antiope 3 zwanger en baart de zoon Hippolytus 4. Maar in de tussentijd kwam ook Deucalion 1, de oudste zoon van Minos 1 die zijn vader als koning van Kreta was opgevolgd, naar Athene om een alliantie met Athene aan te gaan. Om dit verbond te bekrachtigen, en als blijk van goede trouw, beloofde Deucalion 1 zijn zus Phaedra als vrouw aan Theseus te schenken. Na dit voorstel geaccepteerd te hebben verstoot Theseus Antiope 3, en brengt zijn bastaardzoon Hippolytus 4 naar zijn eigen moeder, Aethra 1 in Troezen, om grootgebracht te worden. Hij is bang dat deze zoon een greep naar de macht zal doen en daarbij gesteund zal worden door zijn moeder Antiope 3.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Ares 1 Otrere
Theseus Hippolyte 1 / Antiope 3
Hippolytus 4

Aanval van de Amazonen

Teleurgesteld keert Antiope 3 terug naar Themiscyra, en maakt onderweg plannen om wraak te nemen op Theseus. Terug bij haar zusters doet Antiope 3 haar verhaal en zijn de Amazonen uiterst boos op Theseus omdat die haar tot slavin had gemaakt. Daarop brengen zij een grote legermacht op de been, onder aanvoering van Antiope 3, en trekken naar Griekenland op. In de buurt van Athene, bij de berg Areopagus slaan zij hun kamp op om de volgende dag Athene en Theseus te straffen. Toen Theseus kort voor zijn huwelijk met Phaedra bericht kreeg over de naderende Amazonen deed hij een beroep op de steun van het leger van de stad, en ging de strijd met de vrouwen aan. Hij behaalde daarbij een klinkende overwinning, en doodde de dapper strijdende Antiope 3 met wie hij eerder het bed had gedeeld. Ook over deze strijd zijn weer vele varianten te vinden in de mythen waar Hippolyte 1 de ene keer voor, of tegen Theseus vocht. Daarnaast zijn er vele varianten waarin de moeder van Hippolytus 4 niet Hippolyte 1 heette maar de Amazone Antiope 3, Melanippe 1 of Glauce 5.

Pirithous 1

Een vriend voor het leven

Hierna treedt Theseus voor het eerst officieel in het huwelijk en wordt Phaedra, de (half)zus van Ariadne, zijn vrouw. In de loop der jaren raakt Phaedra tweemaal zwanger en schenkt Theseus twee zoons die ze Acamas 3 en Demophon 2 noemen. Tijdens deze periode worden in Marathon de kudden van Theseus gestolen door Pirithous 1, een zoon van Zeus, en koning van de Lapithen. Als Theseus achter de dief aangaat ziet hij tot zijn verbazing dat Pirithous 1 niet op de vlucht slaat, maar hem kalm opwacht. Ook Pirithous 1 ging namelijk prat op zijn kracht, streefde er voortdurend naar om dat te bewijzen, en zag een mogelijkheid om Theseus uit te dagen door zijn vee te stelen. Maar toen de twee elkaar in het oog kregen, en hun goddelijke afstamming ontdekten, onthielden ze zich van de strijd. Pirithous 1 stak vervolgens als eerste zijn hand naar Theseus uit en sloten de twee vriendschap voor het leven.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Minos 1 / Helius Pasiphae 1 of Crete 1 / -
Theseus Phaedra
Acamas 3, Demophon 2

Bruiloft Pirithous 1

De bruiloft van Pirithous en Hippodamia

Ook Pirithous 1 trouwt kort daarna met Hippodamia 1, en nodigt Theseus uit voor zijn bruiloft. Pirithous 1 nodigde ook de Centauren uit omdat die aan Hippodamia 1 verwant waren. Maar omdat deze paardmensen niet gewend waren aan wijn, die overvloedig werd geschonken, werdren ze al snel dronken en probeert Eurytus 8 de bruid te verkrachten. Ook de andere Centauren roven elk een vrouw en klinkt hun gegil luid door de feestzaal. Dan springt Theseus woedeng overeind, grijpt zijn knots, en roept tegen Eurytus 8: ‘Wat voor dwaasheid bezielt jou om mijn vriend Pirithous 1 in mijn nabijheid te tarten door zijn vrouw mee te slepen! Snap je niet dat je dan ook mij beledigt.’ Vervolgens voegt Theseus de daad bij het woord en slaat enkele dronken Centauren neer, en redt de vrouwen. De veel grotere Eurytus 8 zei niets, maar steigerde om met zijn voorbenen naar Theseus te trappen. Om de aanval te pareren grijpt Theseus een wijnvat, tilt dat hoog boven zijn hoofd, en gooit dat naar het hoofd van zijn tegenstander. Door de klap slaat Eurytus 8 achterover op de vloer, terwijl het bloed en zijn hersens over de vloer spatten.

Strijd met de Centauren

Dan breekt er een verschrikkelijk gevecht uit tussen de Lapithen en Centauren en verandert de feestzaal in een waar slagveld. Nadat ook Pirithous 1 enkele slachtoffers heeft gemaakt gaat de Centaur Aphareus 3 op hem af, en wil een groot rotsblok naar hem werpen. Snel springt Theseus voor zijn vriend, grijpt een stuk eikenhout, en breekt daarmee beide armen van Aphareus 3. Zonder de tijd te nemen om hem af te slachten springt Theseus daarna op de nek van Bienor 2 en drukt zijn knieën in de ribben van het paardenlijf. Vervolgens trekt hij met één hand het hoofd achterover en slaat met zijn andere hand hard tegen de slapen en mond van Bienor 2. Zo sneuvelt de ene na de andere Centaur onder de wrekende handen van Theseus en stuurt hij Nedymnus, Lycopes, Hippasus 7, Ripheus 1 en Thereus 1 naar de Onderwereld om daar over hun daden na te denken. Als vele van hun soortgenoten zijn gesneuveld besluiten de overige Centauren de strijd op te geven, en slaan op de vlucht. Na afloop streed Theseus nog enige tijd aan de zijde van Pirithous 1 tijdens de oorlog met de Centauren en verdreven ze de paardmensen uiteindelijk geheel uit het land.

Oedipus

Enkele jaren later komt de blinde banneling Oedipus naar Attica, nadat hij uit Thebe was verbannen door koning Creon 1, die Theseus via een bediende vraagt om naar het heiligdom van de Wraakgodinnen te komen. Theseus kent de geschiedenis van Oedipus en gaat naar de tempel. Als hij daar arriveert probeert koning Creon 1 van Thebe, die ook naar de plek was gekomen, op dat moment net Oedipus en zijn twee dochters op gewelddadige wijze mee te sleuren. Snel grijpt Theseus in, jaagt Creon 1 en zijn soldaten het land uit, en herenigt Oedipus met zijn dochters. Dan neemt Oedipus Theseus apart, vertelt hem dat hij wil sterven, en dat alleen Theseus hem naar de plek van zijn dood mag begeleiden.

Dood Oedipus

Onthul deze plek aan niemand, en dan zal die uw rijk beschermen. Als u mij naar de plek brengt zult u bovendien in de Mysteriëndienst van de Wraakgodinnen worden ingewijd. Bewaar dit geheim trouw, en als u aan het eind van uw leven gekomen ben, onthul de plek dan alleen aan uw oudste zoon. Zo moet ook de rest van uw geslacht handelen. Dan zal uw land beschermd zijn tegen het agressieve Thebe en een lange periode van welvaart en vrede kennen.’ Na deze woorden neemt Oedipus innig afscheid van zijn dochters en vertrekt samen met Theseus naar de plek waar hij wil sterven. Enige tijd later keert Theseus terug bij de meisjes, zegt dat hun vader is gestorven zonder graf achter te laten, en zij terug moeten keren naar Thebe. Na het uiten van vele jammerklachten nemen de meisjes afscheid van Theseus, gaan op weg naar hun stad, en was Theseus de enige die wist waar zijn graf was, en hield dit zijn leven lang geheim.

Smekelingen uit Argos

Enkele maanden later arriveert koning Adrastus 1 in Athene, nadat hij samen met zes andere aanvoerders tegen Thebe was opgerukt om het recht op de kroon van Polynices af te dwingen. Dit leger, van de Zeven tegen Thebe, was echter smadelijk verslagen door de Thebanen waarna koning Creon 1 weigerde om de zes gestorven aanvoerders te begraven, en hun lijken op het slagveld liet wegrotten. Samen met de jonge zoons en vrouwen van de gestorven aanvoerders gaat Adrastus 1 in Athene bij het Altaar van Genade zitten, en smeken ze Theseus om hulp, zodat hun geliefden fatsoenlijk begraven kunnen worden. Woedend over dit onmenselijke gedrag stemt Theseus in met hun smeekbeden en brengt een groot leger op de been waarmee hij naar Thebe gaat om dit onrecht ongedaan te maken.

Bestraffing van Creon 1

Zodra hij bij Thebe arriveert, stuurt Theseus zijn heraut Phegeus 5 naar Creon 1 met de boodschap dat de koning de gestorven mannen moet begraven of anders een oorlog met Athene tegemoet kan zien. Maar Creon 1 lacht de heraut vierkant in zijn gezicht uit, en stuurt hem onverrichter zake terug naar Theseus. Dan ontstaat er opnieuw een bloedige slag voor de muren van Thebe waarbij het leger van Theseus korte metten maakt met de Thebanen. Nadat hij zelf ook enkele tegenstanders met pijlen had gedood ziet Theseus plotseling koning Creon 1 op het slagveld. Dan roept Theseus de Wraakgodinnen aan, werpt met een enorme zwaai zijn speer, en schreeuwt: ‘Open nu de deuren van de Onderwereld en laat Creon 1 binnen, want zie, hij komt er aan!’ De speer spleet gierend de lucht en drong diep door in het lichaam van Creon 1. Als hij stervend in elkaar zakt zegt Theseus tegen de stervende Creon 1: ‘Vindt je het nu wel goed om je vijanden te begraven, zoal hun recht is! Onderga nu je straf, maar wees ervan verzekerd dat ik je wel zal begraven.

Overspel van Phaedra

Hierna keerde Theseus terug naar Athene om zich weer aan zijn huwelijk en kinderen te wijden, en de lopende staatszaken af te handelen. Maar ondanks hun twee opgroeiende kinderen was Phaedra niet gelukkig in haar gedwongen huwelijk. Hoewel ze zich als een kuise echtgenote gedroeg, kon ze niet voorkomen dat ze hevig verliefd werd op haar stiefzoon Hippolytus 4, toe die uit Troezen bij zijn vader op bezoek kwam om deel te nemen aan de Mysteriëndiensten. Op het moment dat ze even alleen met hem is bekende Phaedra haar liefde voor de kuise Hippolytus 4, en vroeg hem smachtend het bed met haar te delen. Maar Hippolytus 4 haatte alle vrouwen, en vluchtte weg uit angst voor seksueel contact. Om te voorkomen dat Hippolytus 4 haar bij Theseus kon beschuldigen brak Phaedra vervolgens de sloten van haar vertrek open, scheurde haar kleed open, en beschuldigde Hippolytus 4 bij Theseus van een poging tot verkrachting.

Latere gebeurtenissen

Vervloeking Hippolytus 4

De dood van Hippolytus

Theseus twijfelde niet over de beschuldiging van zijn vrouw, en liet Hippolytus 4 bij zich roepen. Zodra Hippolytus 4 voor hem stond vervloekt Theseus de jongen, smeekt Poseidon om hem te vernietigen, en stuurt Hippolytus 4 weg uit Athene. Tijdens de terugweg naar Troezen reed Hippolytus 4 met grote snelheid langs het strand met zijn wagen die door vier paarden werd getrokken. Plotseling kwam er een grote witte stier 2 uit de golven omhoog en schrokken de paarden hevig. De angstige dieren sloegen op hol waardoor de wagen van Hippolytus 4 omsloeg en in stukken brak. Zelf raakte hij verstrikt in de teugels en stierf terwijl hij aan stukken werd gescheurd door de scherpe klippen en rotsen. Maar ook Phaedra bleef bang dat Theseus door verder onderzoek de waarheid zou ontdekken, en besloot om een eind aan haar leven te maken door zich op te hangen, terwijl ze in haar handen een brief geklemd hield waarin ze de waarheid onthulde. Zodra Theseus de brief leest, en ontdekt dat hij zijn zoon onschuldig de dood heeft ingejaagd, is hij ontroostbaar en gaat maanden in de rouw.

Andere vrouwen

Volgens de schrijver Plutarchus heeft Theseus hierna verschillende relaties met vrouwen, met wie hij soms trouwde maar even zo snel weer van de hand deed. Zo ontvoerde hij Anaxo 2 uit Troezen, en trouwde met Periboea 5, de latere moeder van Ajax 1. Na haar weer verstoten te hebben trouwde Theseus opnieuw, ditmaal met Phereboea, en later met Iope de dochter van Iphicles 2. Dan volgen Hippe 1 en Aegle 3, de dochter van Panopeus 2, maar lopen al deze huwelijken op de klippen en blijft Theseus eenzaam achter in Athene, terwijl de jaren vorderen. Of er uit al deze relaties kinderen voortkwamen laten de mythen in het ongewisse.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 - -
Theseus Anaxo 2
-

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Alcathous 3 -
Theseus Periboea 5
-

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 - -
Theseus Phereboea
-

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Iphicles 2 -
Theseus Iope
-

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 - -
Theseus Hippe 1
-

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Panopeus 2 -
Theseus Aegle 3
-

Schaking van Helena

Theseus en Pirithous loten om Helena

Dan komt zijn vriend Pirithous 1 op bezoek in Athene, wiens vrouw Hippodamia 1 onlangs was gestorven. Toen Pirithous 1 ontdekte dat de vrouw van zijn vriend was overleden, en al zijn huwelijken op de klippen liepen, haalt hij Theseus over om samen op zoek te gaan naar nieuwe echtgenotes. Hij vertelt dat er in Sparta een jong meisje woonde, Helena, die uitgroeide tot een prachtige schoonheid, en een waardige vrouw van één van hun twee zou kunnen worden. Theseus stemde in met het voorstel van Pirithous 1 waarna de twee op weg gingen naar Sparta. Daar aangekomen wachtten ze een gunstige gelegenheid af en grepen de jonge Helena die ze meenamen naar Athene. Onderweg trokken ze een lootje wie haar als vrouw zou krijgen. De gelukkige moest beloven de ander te helpen ook een echtgenote te verwerven, en daarbij elk gevaar te trotseren dat mogelijk zou opdoemen. Het lot bleek de vijftigjarige Theseus gunstig gezind, en keerde met Helena terug naar Athene.

Verwekking van Iphigenia

Maar de inwoners van zijn stad waren zeer ontstemd over zijn daad, en ook de broers van Helena, de Dioscuren, Castor en Polydeuces, waren niet van plan om deze schaking ongestraft voorbij te laten gaan. Uit angst voor de Dioscuren en zijn eigen inwoners bracht Theseus de kleine Helena naar zijn moeder Phaedra, in Aphidnae. Volgens een enkele schrijver schond Theseus daar ook de maagdelijkheid van Helena en werd zij zwanger van de dochter Iphigenia. Hierna gaat Theseus naar zijn vriend Pirithous 1 om hem te helpen ook een vrouw te vinden, en liet enkele vrienden achter in Aphidane om Helena en zijn moeder te bewaken.

Aegeus 1 / Poseidon Aethra 1 Zeus Leda / Nemesis
Theseus Helena
Iphigenia

Schaking Persephone 1

Pirithous 1 had besloten om Persephone 1 ten huwelijk te vragen, de Godin van de Onderwereld, en vraagt zijn vriend hem te vergezellen op zijn tocht. In eerste instantie probeert Theseus zijn vriend van nog deze goddeloze daad te weerhouden. Maar omdat Pirithous 1 aandrong, en Theseus gedwongen was door zijn belofte, geeft Theseus uiteindelijk toe en gaan ze samen op weg naar de Onderwereld. Als ze na lang zoeken eindelijk de ingang hebben gevonden bij kaap Taenarus dalen ze af in de duisternis. Eenmaal bij Hades aangekomen, richt Pirithous 1 zijn verzoek tot de God van de Onderwereld, die uiteraard in woede uitbarst over deze goddeloze daad. Hij laat het tweetal in de boeien slaan, nadat hij hen lange tijd door de Erinyen had laten martelen, en laat ze plaatsnemen op de Stoel van Vergetelheid.

Redding

Zo zou Theseus voor eeuwig van de aardbodem verdwenen zijn als Heracles niet in de Onderwereld was afgedaald om voor Eurystheus, als laatste opdracht, de hellehond Cerberus 1 op te halen. Zodra de twee Heracles zien smeken ze om hulp. Heracles weet het voor elkaar te krijgen bij Hades dat Theseus met hem mag terugkeren naar de Bovenwereld, maar moet Pirithous 1 achterblijven om zijn eeuwigdurende straf te ondergaan. Dankbaar voor zijn redding valt Theseus Heracles in de armen, en keert samen met hem terug naar het daglicht. In Athene aangekomen ontdekt Theseus dat Helena intussen was bevrijd door de Dioscuren, en dat ook zijn moeder door hen als slavin was meegenomen naar Sparta. De inwoners van Athene hadden hen zonder slag of stoot uitgeleverd, omdat ze de schaking van Helena door Theseus niet goedkeurden.

Het einde van Theseus

Tot zijn schrik ontdekt Theseus dat zijn populariteit is omgeslagen in haat, en dat de macht over Athene was overgenomen door Menestheus 1. Hoewel hij nog probeert zijn oude gezag te herstellen geeft Theseus uiteindelijk de moed op, en verlaat Athene. Hij zeilt naar het eiland Scyros, waar de bevolking hem wel vriendelijk gezind was, en hij nog enkele voorouderlijke landgoederen bezat. Daar aangekomen gaat Theseus naar koning Lycomedes 2 en eist bij hem zijn landgoed op. Maar omdat Lycomedes 2 bang was voor een man met zijn roem, of als een gunst aan Menestheus 1, voerde hem naar een hoge plek op het eiland, onder het voorwendsel hem het land te tonen. Daar duwt Lycomedes 2 Theseus onverwachts van de klippen en viel hij zijn dood tegemoet. Zo kwam er een roemloos eind aan het leven van Theseus. Vele jaren later wordt Theseus in ere hersteld door de bewoners van Athene, die zijn botten van het eiland halen en hem met veel ceremonie herbegraven in het hart van de stad waar men hem tot op de dag van vandaag nog steeds eert.

Bronnen:

©2016 Maarten Hendriksz